Padnahotnaja prezidenckaj honki ŭ Amierycy — u intervju ź biełarusam, jaki pracavaŭ u kiraŭnictvie štaba Sandersa
U razmovie z «Našaj Nivaj» hamialčuk Vital Šklaraŭ tłumačyć, u čym fienomien vybaraŭ 2016 hoda i asabista Trampa, jakija škilety ŭ šafie Klintan mohuć pieraškodzić joj stać pieršaj amierykanskaj žančynaj-prezidentam i čamu jašče rana śpisvać z rachunkaŭ Sandersa.
Vital prylacieŭ u ZŠA ŭ 2010 hodzie paŭdzielničać u papiaredniaj prezidenckaj kampanii. Tady jon byŭ u kamandzie Baraka Abamy, jakoha pieravybrali na druhi termin. U sioletnich vybarach Vital dapamahaŭ Bierni Sandersu.
Spačatku biełarus kiravaŭ štabam z 1715 čałaviek u štacie Nievada. Samy vialiki horad u im — Łas-Viehas, viadomy vialikaj kolkaściu kazino. Mienavita tam i byli arhanizavanyja vybarčyja ŭčastki.
Paśla biełarus byŭ dyrektaram palavych rabot, a zakončyŭ kampaniju namieśnikam dyrektara pa palityčnaj pracy ŭ Nacyjanalnaj štab-kvatery. Na hetaj pazicyi jon zajmaŭsia chutčej nie vybarčaj kampanijaj, a łabiravańniem. Pracavaŭ ź sienatarami, supierdelehatami i kanhresmenami pa ŭsioj Amierycy.
«My rabili prahnozy z dakładnaściu da 96%»
«Naša Niva»: Jak pačałasia vaša palityčnaja dziejnaść u ZŠA?
Vital Šklaraŭ: Ja chacieŭ trapić u Amieryku jašče ŭ 2008 hodzie, ale pracavaŭ na vybarach u Jeŭropie. Pajechaŭ praz dva hady. Napiaredadni prezidenckaj kampanii 2012 hoda šmat pracavaŭ u Abamy. Zajmaŭsia palavoj rabotaj, ličbavymi kamunikacyjami. Heta byŭ moj pieršy dośvied palityčnaj dziejnaści ŭ ZŠA. Dosyć udały.
Ujavicie, što ŭ palityčnaj industryi ŭ ZŠA jość svaje «Oskary», tolki nazyvajucca jany «Avardy». Prysudžaje ich Amierykanskaja asacyjacyja palityčnych kansultantaŭ. Nas uznaharodzili za najlepšaje technałahičnaje rašeńnie i palavuju rabotu. My pryviazali jaje da pieršych ajfonaŭ i ajpadaŭ. U realnym časie my bačyli kožnaha našaha čałavieka, jaki chadziŭ i hrukaŭ u dźviery amierykancaŭ.
Mierkavańni vybarščykaŭ adrazu ściakalisia ŭ vialikuju bazu dadzienych, jakuju my ŭvieś čas analizavali.
My bačyli, jak mianiajucca nastroi ludziej. My mahli tut ža mianiać telerekłamy, mesedžynh. Heta navat nie apytańnie hramadskaj dumki, heta zrez nastrojaŭ u realnym časie.
Kali zastajucca dni da kanca vybarčaj kampanii, heta stanovicca mahutnym instrumientam. Tady my vykarystali jaho ŭpieršyniu.
«NN»: Vy havorycie pra technałohii 2012 hoda. Ci vykarystali štości novaje sioleta?
VŠ: U 2008 hodzie centralnym fokusam vybarčaj kampanii Abamy byŭ «Tvitar». Tady heta byŭ novy instrumient, dziakujučy jakomu možna było chutka danieści svoj mesedž da miljonaŭ ludziej.
U 2012 hodzie zamiest «Tvitara» pryjšoŭ «Fejsbuk».
My analizavali śpis siabroŭ vybarščyka, jaho sacyjalny status, miesca pracy, što jon čytaje, jakija pasty piša. My nakładali hetuju infarmacyju na karty Huhła i mahli prahnazavać z dakładnaściu da 96%, jak prahałasujuć u hetym domie, u hetym padjeździe, u hetaj kvatery.
My adsyłali palavych rabotnikaŭ pa kankretnych adrasach: «Zajdzi, kali łaska, u padjeździe №1 jašče ŭ 8, 15 i 26 kvateru. Usie astatnija — nie naš elektarat». Heta była mocnaja zbroja 2012 hoda.
U 2016 hodzie ŭ Sandersa my hetak ža pracavali z «Tvitaram» i «Fejsbukam», ale źjavilisia inšyja instrumienty. Da prykładu, «Słek». Ujavicie sabie adkrytuju sistemu, štości nakštałt «Fejsbuka», tolki dla adnoj kampanii. Virtualnaja placoŭka, dzie ŭsie adnačasova pracujuć nad vyrašeńniem peŭnych zadač. Tut niama kłasičnaj ijerarchii, usie — adno cełaje. Dyrektar kampanii, pijar-mieniedžar, vałanciory — usie ŭ adnym miescy, poŭnaja adkrytaść. Kožny moža stvaryć mini-štab u siabie doma. Dastatkova aznajomicca z praviłami, jak na lubym forumie. Adkrytaja palityka 21 stahodździa.
Heta byŭ testavy, piłotny prajekt. My ŭbačyli, jak ludzi z našaj kamandy pačali ŭklučać kreatyŭnaść i nie čakać, pakul načalnik skaža, što im rabić. Raniej davodziłasia ŭprošvać vałancioraŭ, kab jany prychodzili ŭ štab dapamahčy. Ciapier ža miljony ludziej sami z zadavalnieńniem rabili tuju ž pracu doma, na plažy ci jašče dzie-niebudź.
Ludzi pačali prynosić hrošy. Chto piać dalaraŭ, chto dziesiać. Siaredni pamier achviaravańnia ŭ kampaniju Sandersa — 27 dalaraŭ.
U spadaryni Klintan, darečy, siaredniaja ličba achviaravańniaŭ u dziasiatki razoŭ bolšaja. Heta havoryć pra toje, što achviaroŭvali vialikija karparacyi ci vielmi bahatyja ludzi.
Šaniec u Sandersa jašče jość?
«NN»: Čamu vy vyrašyli padtrymlivać Sandersa?
VŠ: Mnie blizkija jaho prahresiŭnyja pohlady i libieralnyja kaštoŭnaści. Dekretny adpačynak i balničny pavinny apłačvacca, adukacyja musić być dastupnaj dla ŭsich.
Kab vučycca ŭ ZŠA, davodzicca ŭłazić u daŭhi na sotni tysiač dalaraŭ. Pry hetym asobnyja amierykanskija kaledžy i ŭniviersitety majuć hadavy biudžet ci nie bolšy, čym u Biełarusi.
Adzin z hałoŭnych punktaŭ prahramy Sandersa: minimalny zarobak — 15 dołaraŭ za hadzinu. Ja žyŭ u Amierycy i viedaju: u niekatorych miescach płaciać tak mała, što na hetyja hrošy prosta nie pražyć. Kali žyćcio zahnała čałavieka ŭ kut, u jaho prosta nie budzie vybaru, jon pahodzicca na luby zarobak. Tamu mnie padajecca važnym na zakanadaŭčym uzroŭni pryviazać jaho da minimalnaha hodnaha pražytačnaha minimumu, jaki zasłuhoŭvaje kožny čałaviek.
Jeŭrapiejskaja madel pakazała, što ŭsio heta mahčyma i dziaržava moža nieści takija finansavyja rastraty, naprykład, urezaŭšy biudžet na ŭzbrajeńnie i padtrymku inšych krain. Tady čamu Amieryka nie moža hetaha zrabić?
Ja nie kažu pra toje, što treba z hałavoj syści ŭ sacyjalizm, heta moža być kontrpraduktyŭna. I na hetym hrali našy apanienty: maŭlaŭ, apłačanyja balničnyja sparadžajuć hultajstva. Va ŭsim pavinna być załataja siaredzina.
«NN»: Adnak Bierni Sanders užo vybyŭ z prezidenckaj honki.
VŠ: Z aficyjnaj naminacyi jaho źniali, ale nieaficyjna šancy jašče jość. Pa-pieršaje, FBR viadzie rasśledavańnie spravy spadaryni Klintan adnosna jaje dziejnaści na pasadzie ministra zamiežnych spraŭ. Kali chod hetamu rasśledavańniu daduć da kanca vybaraŭ, to moža zdarycca tak, što joj daviadziecca źniać svaju kandydaturu praz abvinavačvańni i mahčymuju kryminalnuju spravu. Tut šmat što zaležyć ad hienieralnaha prakurora i palityki Biełaha domu, ale šaniec u Sandersa jašče jość.
«NN»: Tym nie mienš, Abama ŭžo padtrymaŭ Klintan.
VŠ: Abama nie moh nie padtrymać spadaryniu Klintan. Jana ŭsio ž taki była ministram zamiežnych spraŭ, častkaj jaho kamandy. Jany čatyry hady razam zajmalisia zamiežnaj palitykaj. Heta pieršaje. Druhoje, što spadarynia Klintan moža stać pieršaj žančynaj-prezidentam. Tamu ŭ jaje prezidenctvie jość i peŭny histaryčny sens.
«NN»: Jakija hałoŭnyja razychodžańni ŭ prahramach Bierni Sandersa i Chiłary Klintan?
VŠ: Jana niazhodnaja z tym, što minimalny zarobak musić być 15 dalaraŭ za hadzinu. Niazhodnaja z punktam pra biaspłatnuju ci dastupnuju adukacyju. Niazhodnaja z tym, što treba źniščyć manapoliju bankaŭ. A heta vielmi važny punkt, tamu što try-čatyry amierykanskija banki vałodajuć prykładna 80% kapitału ZŠA.
Sprava ŭ tym, što kapitalizm u Amierycy budavali na svabodzie pradprymalnictva i ruchu kapitału. Tut nie praduhledžvalisia abmiežavańni, tamu mnohija karparacyi pieratvarylisia ŭ hihantaŭ i stali mieć zanadta šmat upłyvu jak na ekanomiku, tak i na zvyčajnaje žyćcio.
Naturalna, što spadarynia Klintan nie pahadžałasia z tym, što manapoliju bankaŭ treba źniščyć. I na heta jość pryčyny. Asnoŭnymi donarami jaje kampanii, jakija achviaravali vialikija hrošy, byli banki i vialikija karparacyi. U toj čas jak spadara Sandersa padtrymlivali prostyja ludzi.
Adroźnieńni nie radykalnyja, ale značnyja. Uvohule, palarnaść i hradus hetych vybaraŭ našmat bolš vysokija, čym u 2012 hodzie.
Fienomien Trampa i fienomien vybaraŭ 2016 hoda
«NN»: Jak staviciesia da kandydatury ad respublikancaŭ Donalda Trampa?
VŠ: Nie asabliva krytyčna. Ja dobra raźbirajusia ŭ palitycy i baču, što jaho prahrama — heta častka vybarčaj kampanii. Ja hladžu na toje, što jon robić, jak na stratehiju. Heta častka majoj pracy: znajści nišu, dzie možna dahrukacca da elektaratu. Jak by žorstka heta ni hučała, ale srodki apraŭdvajuć metu. Znak minusa ci plusa tut nie maje vialikaha značeńnia. Antyrekłama — taksama rekłama.
U Trampa svaja rytoryka, svaja stratehija, i jon jaje vydatna abyhryvaje. Pahladzicie, jon pieramoh mocnych palitykaŭ respublikanskaha łahieru. Jakija punkty ŭ jaho prahramie — heta inšaje.
Treba razumieć adno: padabajecca Tramp ci nie — heta najpierš fienomien miedyjnaj piersony. Vybary — vielizarny miedyjny čas. Hruba kažučy, «Fabryka zorak» ci «Dom-2». Pa padlikach, jakija rabili my i jakija źjaŭlalisia ŭ presie, jon atrymaŭ miedyjnaj uvahi prykładna na 1,4 miljarda dalaraŭ.
Kab dasiahnuć takoha cytavańnia, takoj kolkaści zhadvańniaŭ u presie, tearetyčna, jamu treba było ŭkłaści hrošaj bolš, čym chtości za ŭsiu historyju prezidenckich vybaraŭ. Jon heta atrymaŭ biaspłatna: prosta vykazvaŭsia na krajevuholnyja temy, zatočanyja pad emacyjny dyskurs.
Vy, naprykład, zadajacie pytańnie: «Jak staviciesia da mieksikancaŭ?». Luby palitkarektny palityk adkaža: «Heta častka našaj kultury» albo štości ŭ hetym duchu. Jon ničoha novaha nie ahučyć i hradus u miedyja nie ŭźnimie. A voś kali palityk skaža: «Treba vyhnać mieksikancaŭ za miežy našaj krainy», — usie ŚMI napišuć, bo heta siensacyja.
Fienomien Trampa vielmi cikavy. Toje, pra što jon havoryć tak adkryta, jašče niekalki hod tamu nie prymałasia ŭ mas-miedyja. Lubaja rytoryka takoha charaktaru aznačała b hibiel kandydata ŭ vybarčaj honcy ciaham 24 hadzin.
Čamuści z rostam papulizmu, rostam hłabalizacyi, praniknieńnia infarmacyi ŭ žyćcio kožnaha čałavieka, staŭleńnie da peŭnych temaŭ stała našmat praściejšym i lahčejšym. I ŭ hetym fienomien Trampa i fienomien vybaraŭ 2016 hoda. Što na hetyja temy možna havaryć voś tak lohka i być nie asudžanym, a pazityŭna ŭspryniatym.
«NN»: Jakija, pa-vašamu, jaho šancy na pieramohu?
VŠ: Kali ŭ honcy zastanucca Tramp i Chiłary, joj daviadziecca mocna papacieć, kab vyjhrać vybary. U jaje jość mocny plus — pieršaja žančyna-prezident. Adnak u rytorycy, u prahramach jany radykalna roznyja.
U Chiłary šmat škiletaŭ u šafie, jakija Tramp budzie vyciahvać vonki. Heta Bienhazi, heta sakretnyja e-mail, heta suviazi z Uoł-Stryt i vialikija achviaravańni bankaŭ u jaje kampaniju.
Havorka pra napad na amierykanskaje konsulstva ŭ Livii ŭ 2012 hodzie, kali zahinuli čaćviora amierykancaŭ, u tym liku ambasadar ZŠA Krystafier Styviens. Chiłary Klintan u toj čas zajmała pasadu dziaržsakratara i ŭziała na siabie adkaznaść za toje, što adbyłosia ŭ Bienhazi.
Taksama majucca na ŭvazie pradjaŭlenyja Chiłary Klintan abvinavačvańni ŭ tym, što jana vykarystoŭvała ŭłasnuju elektronnuju skryniu dla adpraŭki i atrymańnia sakretnaj infarmacyi padčas znachodžańnia na pasadzie dziaržsakratara ZŠA ad 2009 pa 2013 hod. Klintan heta admaŭlaje.
Tramp budzie hetym karystacca, asabliva kali ŭličyć, što jon maje bieźlimitny rupar u mas-miedyja. Užo ciapier jon nazyvaje Klintan «kryminalnikam». Heta dosyć žorstkaje abvinavačvańnie. I ja dumaju, što hradus i cisk jon budzie pavyšać. Pry tym chto viedaje, što za historyi jaho kamanda mahła jašče raskapać.
«NN»: Kali Tramp pieramoža, što heta budzie značyć dla Amieryki?
VŠ: Vialikich źmien možna nie čakać, tamu što ŭłada prezidenta ŭ Amierycy naminalnaja, limitavanaja. Biez uzhadnieńnia ŭ Sienacie i Pałacie pradstaŭnikoŭ prezident mała što vyrašaje. Ź inšaha boku, pakul što bolšaść u Pałacie pradstaŭnikoŭ — respublikancy. Tamu, kali Tramp stanie prezidentam, heta značna pavialičyć jaho siłu i mahčymaść manieŭravańnia ŭ palityčnym sensie. Ja nie dumaju, što jon rezka pačnie pierakrojvać kartu śvietu. Tut ludzi značna pieraaceńvajuć Trampa i ŭładu prezidenta.
Vidavočna adno: kali miljarder z takimi łozunhami zmoža dasiahnuć ułady, heta pakaža, što papulizm u Amierycy dasiahnuŭ niejmaviernaha maštabu.
Pra surazmoŭcu
Vital Šklaraŭ naradziŭsia ŭ 1976 hodzie ŭ Homieli. Vučyŭsia ŭ škole №49, potym — u Homielskim dziaržaŭnym univiersitecie imia Franciška Skaryny na fakultecie zamiežnych moŭ.
Paśla vučyŭsia ŭ Hiermanii, skončyŭ niamiecki ŭniviersitet pa śpiecyjalnaści «Palitałohija i sacyjałohija». Pisaŭ doktarskuju. Jaje pieršaja častka tyčyłasia patencyjnaj mahčymaści pašyreńnia Jeŭraźviazu na Biełaruś, Ukrainu i Rasiju. U druhoj častcy vyśviatlaŭ, ź jakimi prablemami pašyreńnia biźniesu sutykajucca mižnacyjanalnyja kampanii, kali vychodziać na rynki Biełarusi, Ukrainy i Rasii.
Pracavaŭ u roznych krainach Jeŭropy ŭ śfierach kansałtynhu i palityki.
«NN»: Vital, čaho ž vy ŭsio-taki pajechali ŭ Amieryku?
VŠ: Chacieŭ nabracca dośviedu, padciahnuć movu. Amieryka — kraina №1 u šmatlikich halinach, tam usio pracuje inačaj. Voś ja i rvanuŭ tudy.
Mnie spadabaŭsia Ńju-Jork, jaho atmaśfiera mnie čymści nahadała sacyjalizm. Majo dziacinstva. Heta ciažka patłumačyć. Pa ironii losu, Amieryka i SSSR, krainy, pamiž jakimi ŭvieś čas išło supraćstajańnie, padobnyja. Pa mientalnaści, pa duchu.
U amierykancach šmat idealizmu, jaki ja daŭno zhubiŭ.
Ja ščyra ździŭlajusia hetaj hihanckaj multynacyjanalnaj dziaržavie. Tam možna žyć i zastavacca biełarusam, jaŭrejam, niemcam, kitajcam, kim zaŭhodna.
«NN»: Płanujecie zastacca ŭ Amierycy?
VŠ: Nie, ja pryjechaŭ tudy pracavać. Ciapier źbirajusia ŭ Rasiju dapamahać na vybarach u dziarždumu. Trymaju nos pa vietru i imknusia tudy, kudy niasie žyćcio. Mnie padabajecca jeździć i pracavać u palitycy. Ja Biełaruś nie zabyvaju i pryjazdžaju davoli časta. Tut moj dom, maje baćki, siabry.
U materyjale vykarystanyja fota aficyjnaha fatohrafa vybarčaj kampanii.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆ
Kamientary