Kožny narod prachodziŭ svoj šlach ad tutejšaści. I vioŭ hety šlach kožny narod pa-svojmu. I zavodziŭ u roznaje. Biełaruskaja tutejšaść była razumieńniem taho, što «my nie rasiejcy», ale razumieńnie takoje… pieryfieryjnaje. Zajedzie ŭ biełaruskuju viosku jaki-niebudź važny dziadźka na kani, spytaje «čyich budziecie?», i sustrety mužyk pačynaje čuchać patylicu, pieraličvajučy najpierš, čyich jon nie budzie. Raz nie tych, nie tych i nie hetych, značyć tutejšy, tut ža bolš nikoha i niama. A chto my jość, padobna, nie tak cikaviła našych pra-pra-pradziedaŭ. Chapała i voś hetaha: my — nie […].
Čas išoŭ, što jamu jašče rabić. «Praź ciemru stahodździaŭ», jak skazaŭ by Staryčonak, «paŭstavali vieličnyja postaci» i taho i siaho. Ad Kaściuški da Bykava. Źnikali i źjaŭlalisia impieryi, mianialisia, razmyvalisia i akreślivalisia miežy Biełarusi — nie źmianiałasia adno. Tutejšaść.
Toj, chto dačytaŭ da hetaha miesca, — nie śpiašajsia zakatvać vočy.
Heta nie manifiest suprać jakoj-niebudź sielskaj cioci, jakaja prahnie skraści kazu Horvata, i nie płač pa pakaleńni dziadź z Aŭtaza, jakija radujucca pomnikam Leninu. Nie. Heta pra vas, pra nas — pra tutejšych.
Ciocia i dziadzia, darečy, nie tutejšyja.
Važny čałaviek na kani skazaŭ im, što tutejšyja adhetul — biełarusy, i jany chucieńka pavieryli, bo pierapytvać času niama — treba śvińniam dać.
Ciapier jany biełarusy, i biełarusy pa adnym prostym krytery. Jany nie sumniajucca ŭ svajoj biełaruskaści i nie pieraasensoŭvajuć heta.
Im skazali «vy biełarusy», jany adkazali «nu, dobra».
Im skazali — vy lubicie svaju maleńkuju stabilnuju Biełaruś, vašu Radzimu, jakaja paciarpieła, paŭstała, adpakutavała i ciapier upeŭniena kročyć» — jany i paŭtarajuć usio słova ŭ słova. Jany vierać, što lubiać jaje, svaju Biełaruś siniavokuju. Jany vierać u toje, što viedajuć jaje. A ŭ astatni čas jany, jak i 200 hadoŭ tamu, pra jaje nie dumajuć. Tak, jany niecikavyja, niesapraŭdnyja, niehłybokija i niedalokija, ale kali b astatniaja častka našaj krainy składałasia b z sapraŭdnych i hłybokich — ot by my zažyli. Ale z astatniaj častkaj — prablema.
Dzieciam tutejšych było mała kazionnych iścin, pabłažliva vydadzienych pad raśpisku. Jany vyrašyli kapać hłybiej. Da vytokaŭ. Jany šmat čytali, šaptalisia na kuchniach. Dumali. I kapali. Kapali samaaddana i hłyboka i, naturalna, dakapalisia. Ale, pakolki jany kapali biełaruskuju tutejšaść, to i vykapali jany toje samaje «my-nie-rasiejcy». Zdavałasia, tak sabie vykapień. Ale «mynierasiejcy», budučy vykapanym z samych nietraŭ, zaźziaŭ, jak kryž Jeŭfrasińni, i staŭ zusim nie tym tutejšym «my nie rasiejcy» ŭ pierapynkach pamiž pakosam i nadojem. Jon staŭ asensavanym, kutnim, bazavym. Tak u nas vyrasła cełaje pakaleńnie, jakoje zamiest Biełarusi navučyłasia lubić «my nie rasiejcy».
Tak, u «my nie rasiejcy» jość vielmi zrazumieły pasył, mocnaja łohika i histaryčny padmurak. Adna biada: u hetym niama ni słova pra Biełaruś.
«My — nie rasiejcy. My — nie Rasija», — pačatak i kaniec minimumu biełaruskaha nacyjanalista. Dyskurs u nas taki. Pieršych tutejšych cikaviŭ u asnoŭnym pakos. Post-tutejšych biełarusaŭ cikavić u asnoŭnym Rasija. Z ulikam najaŭnaści vialikaj kolkaści roznaj stupieni admarožanaści rusafiłaŭ paradak u nas atrymlivajecca nie toje, kab raznastajny:
tyja, chto lubiać Rasiju — jaje lubiać i tolki pra jaje i havorać. Tyja, chto «biełaruskija nacyjanalisty» — jaje tak nie lubiać, što tolki pra jaje i havorać. U vyniku Biełaruś — heta što? «Biełaruś heta vam nie Rasija!» Voś u pryncypie i ŭsio. Što jašče pra jaje skažaš, pra Biełaruś hetuju?
Adsutnaść biełaruskaj śviadomaści i vializnych pamieraŭ mazhavy koł — «mynierasiejskaści» pryvodzić da taho, što ciapier, kali Biełaruś maje kanflikt nie z Rasijaj, to ŭnutry novych tutejšych nastupaje hamon i kałaps. Kali svarymsia z Rasijaj, to ŭsio jasna: my, nacyjanalisty — suprać Rasii, bo Biełaruś nie Rasija. A kali z Polščaj… ź Litvoj… z Ukrainaj… To što?
To tady ludzi, jakija dumali pra Biełaruś tolki ŭ spałučeńni sa słovam «Rasija» ŭ značeńni «nie Rasija» pačynajuć dumać pra jaje jak by pra Rasiju, bo «Rasiju» u hałavie ž treba niekudy padzieć? A Rasija z hałavy nikudy nie dziajecca. I raz Ukraina z Rasijaj vajujuć, a my — nie, značyć, «słava Ukrainie». Značyć, u kanflikcie vakoł viernutaha va ŭkrainski aeraport pad pahrozaj uźniaćcia źniščalnikaŭ samalota «Biełavija» vinavata «Biełavija». Lubaja zavarucha na biełaruska-ŭkrainskaj mytni abaviazkova traktujecca nami ž suproć Biełarusi.
Ciapier prykmietaj pieradavoha biełarusa stanovicca dasiahnieńnie takoj intelektualnaj i cialesnaj hnutkaści, kab u luboj situacyi mieć mahčymaść nasrać sabie ž na hałavu. Post-tutejšy biełarus viedaje, što my — nie ruskija i nienavidzić Biełaruś, bo nie viedaje «što dalej?». Takaja zahahulina.
Adpaviedna, tyja, chto byli ŭ stanie «spakoju» «sapraŭdnymi biełaruskimi patryjotami», padčas mituśni imhnienna prysmoktvajucca da ambasady susiednich dziaržaŭ, stanoviacca hetych susiednich dziaržaŭ łabistami, bo Biełarusi dla ich — niama. U ich jość tolki Rasija. Rasija i «Biełaruś-nie-Rasija».
Biełaruś — heta Litva, čarnamorska-bałtyjski źviaz, kraina elfaŭ, piačora trolaŭ… Što zaŭhodna. Tolki nie Biełaruś z kropkaj.
I heta ŭ toj čas, pakul ščylnymi radami tysiačy inkubatarskich adeptaŭ ruskaha mira stročać, jak i sotni hadoŭ tamu, svaje listy caru Maskovii. Jany hatovy rakam paŭźci da Maskvy tamu, što ich pieršapačatkovaja tutejšaść była «niapolskaja», pakul inšyja hatovyja paŭźci ŭ bok da Varšavy, Vilni ci Kijeva tamu, što ich bazavaja tutejšaść była «nierasiejskaja».
Naš alimpijec Uładzisłaŭ Hančaroŭ skazaŭ «Mnie padabajecca charaktar biełarusaŭ. My nie takija nachabnyja, jak ruskija», i ja čuju likovanije vakoł. Jaki razumny čempijon naš. My nie takija jak rasiejcy! My nie takija nachabnyja. Tak…
A jakija my nachabnyja? Nakolki? Jak chto? Jak kirhizy? Jak palaki? Jak litoŭcy? Adkažy mnie, tutejšy, jakija my? Čyich ty budzieš. Ja razumieju, tabie ciažka i pakos, ale ŭjavi sabie, što Rasii niama. Što bolš nikoha ŭ śviecie niama. Tolki my. Biełarusy. Pahavary sa mnoj.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆ
Kamientary