Zdarajecca, što niama kamu ŭzhadać hieroja, bo jon samotny i hinie apošnim. Pra Ihnacija Niaklaŭza pišuć Mikoła i Ŭsievaład Ścieburaki.
Jość imiony hierojaŭ, jakija pamiatajuć siabry i paplečniki, takija imiony natchniajuć tych, chto praciahvaje spravu, ich bolšaść, i za imi — słava. Ale zdarajecca, što niama kamu ŭzhadać hieroja, bo jon samotny i hinie apošnim. Tolki i tady imia jaho nie zabyvajecca, bo imiony takich zmaharoŭ z maŭklivaj pavahaj pamiatajuć praciŭniki. Takich imionaŭ niašmat. Za imi — honar. Mienavita takoje imia, uzhadanaje na staronkach aficyjnych klerykalnych pravasłaŭnych «Litovskich jeparchialnych viedomostiej» za 1883 h., pryciahnuła našuju ŭvahu.
U numary, dzie hruntoŭna razhladajecca tema likvidacyi Bieraściejskaj unii, siarod inšych materyjałaŭ padajecca, pieradrukavany z dazvołu cenzury, materyjał Kijeŭskich japarchijalnych viedamaściaŭ — nekraloh pa Ihnaciju Niaklaŭzu.
Ihnaci Niaklaŭz (Nieklauz') byŭ unijackim śviatarom z ordenu bazyljanaŭ, čałaviekam, jaki nia zdradziŭ svajoj viery i da apošnich dzion žyćcia byŭ niepachisnym prychilnikam unii i hramadzianinam Kniastva Litoŭskaha.
Naradziŭsia jon u Kurlandyi (ziemli jakoj znachodzilisia ŭ składzie VKŁ). Dakładnaja data jahonaha naradžeńnia nieviadomaja, ale z ułasnych słovaŭ śviatara i datavańnia peŭnych padziej, možna mierkavać, što jana adnosicca da 90‑ch ChVIII st.
Pra dziacinstva jahonaje viadoma tolki toje, što pačatkovuju adukacyju jon atrymaŭ na radzimie. Tym časam razhortvalisia trahičnyja dla krainy padziei — zachłynułasia kryvioj paŭstańnie Kaściuški i byŭ zaćvierdžany apošni padzieł Rečy Paspalitaj, byłoje Kniastva niezvarotna ŭlivałasia ŭ skład imperyi…
U śviadomym uzroście jon bačyŭ na svaje vočy padziei rasiejska‑francuskaj vajny 1812 h., što prakaciłasia ŭ dva baki pa kolišnim Kniastvie. Taksama Niaklaŭz dobra pamiataŭ šmat drobnych detalaŭ z epochi caravańnia imperatara Alaksandra I — čas, na jaki prypali novyja vyprabavańni kraju.
Užo ŭ stałym vieku Ihnaci Niaklaŭz atrymlivaŭ bahasłoŭskuju adukacyju ŭ Vilenskim universytecie. Nabytyja viedy byli nieasprečna hruntoŭnymi: jon vałodaŭ amal dziasiatkam movaŭ (carkoŭnasłavianskaj, łacinaj, habrejskaj, niamieckaj, rasiejskaj, polskaj, francuskaj…). Darečy, słynny ŭniversytet Niaklaŭz tak i nia skončyŭ. Ale nia ź niejkich asabistych pryčynaŭ, a praź likvidacyju apošniaha, paśla paŭstańnia 1830—31 hh., kali byłyja žychary Kniastva ŭ čarhovy raz supolna z palakami pasprabavali vyrvacca z‑pad pryhniotu Rasiei…
Paśla zakryćcia ŭniversytetu Ihnaci Niaklaŭz, staŭšy śviatarom, dziesiać hadoŭ słužyŭ u Žyrovickim bazyljanskim klaštary, dzie, majučy admietny pramoŭnicki talent, vykonvaŭ abaviazki prapaviednika.
Pra jahony vostry rozum, trapnaje słova i dziorzki adkryty charaktar śviedčyć adzin cikavy vypadak. Adnojčy padčas kazani ajciec Ihnaci zaŭvažyŭ, jak zamožny pan abapiorsia na bakavy prastoł. Śviatar hučna pramoviŭ, ukazvajučy na mahnata: «U staražytnych izrailcianaŭ kazłoŭ spačatku zabivali, a paśla ŭskładali na ałtar u achviaru Bohu, a ciapier kazły žyvyja sami lezuć na prastoł!» Nieabačlivy šlachcic jašče doŭha nia mieŭ prachodu ad kpinaŭ.
Pramoŭnickija zdolnaści i impet, jak adznačali sučaśniki, zastalisia ź Ihnacijem Niaklaŭzam da hłybokaje staraści. Sa śviedčańniaŭ aŭtara nekralohu, prychodzkaha śviatara Antonija Lavickaha, Niaklaŭz, majučy amal stohadovy ŭzrost, z raniejšym nat¬chnieńniem cytavaŭ pa pamiaci svaje kolišnija pałymianyja kazani.
Ale i Žyrovicki klaštar nia staŭ nadziejnym prytułkam ajcu Ihnaciju — novaja chvala rusifikacyi paśla zadušeńnia paŭstańnia dakaciłasia i da jaho muroŭ. Prajšli haniebnyja razbory šlachty, uradam było admienienaje dziejańnie staražytnaha symbalu samastojnaści — Statutu, skasoŭvałasia nacyjanalnaja kanfesija — unijactva… U spravavodztvie zaćviardžajecca termin «Paŭnočna‑Zachodni kraj». Žyrovicki ŭnijacki manastyr robicca pravasłaŭnym.
Mienavita ŭ hety čas ajciec Ihnaci, niahledziačy na prapanovy, sproby pierakanać i navat pahrozy, tak i nie prymaje pravasłaŭja. Niepachisny ŭ svaich pierakanańniach, Ihnaci Niaklaŭz zastaŭsia da kanca žyćcia ŭ svajoj, skasavanaj, viery. Jon nie baicca piarečyć samomu mitrapalitu Josifu Siamašku. Nia vyklučana, što mienavita praz dysputy ź mitrapalitam jon uskładniŭ sabie dalejšaje žyćcio. Tak ci inakš, ale miesca jamu ŭ Paŭnočna‑Zachodnim krai nie znachodzicca…
Jon znachodzić prytułak pry rymska‑katalickim kaściole va Ŭkrainie, u miastečku Biełaja Carkva. Nia majučy bolš mahčymaści ažyćciaŭlać dušpastyrskuju dziejnaść i šukajučy, jak zarabić na chleb, jon — užo ŭ stałym vieku — idzie na cyvilnuju słužbu: uładkoŭvajecca kasiram na Ściebleŭskuju sukonnuju fabryku, dzie i pracuje da 1865 h. Były śviatar i manach adroźnivaŭsia vyklučnaj sumlennaściu, za što ŭładalnik fabryki pakłaŭ jamu pažyćciovuju pensiju 90 rubloŭ u hod.
Apošnija dvanaccać hadoŭ žyćcia stary pražyŭ u tamtejšych sialanaŭ Mikity Famienki i Piźniura. Znachodziačysia ŭ niastačy, jon adroźnivaŭsia žyćciaradasnaściu, dabrynioj, śvietłym rozumam. Śviedki jahonych apošnich hadoŭ adznačali, što na tvary staroha zaŭsiody była ščyraja łaskavaja ŭśmieška, jon byŭ ćviarozym, vyklučna prystojnym i fanatyčna nabožnym da skonu. Da apošnich dzion žyćcia jaho možna było pabačyć u chramie, dzie jon ščyra maliŭsia…
Pry kancy karespandencyi śviatar Lavicki sucha dadaje: Ihnaci Niaklaŭz pachavany na rymska‑katalickich mohiłkach horadu Ściebleŭ pad Kijevam.
Tak, u zvyčajnym niekralohu na paŭstaronki, adlustravany žyćciovy šlach asoby, jakaja zastałasia niepachisnaj u svajoj viery i da apošnich dzion ziamnoha žyćcia zastavałasia prykładam čałaviečaj hodnaści.
Ciapier čytajuć
Chto taki Maćviej Bialaj, jakoha nibyta departavali ŭ Biełaruś? Raskazvajem historyju dziŭnaha aktyvista z padazronym minułym2
Kamientary