«Chłopiec — heta adno, a lepš usio samim umieć rabić». Niaprostaje žyćcio žančyn-harmanistak. Aździacičy, Barysaŭski rajon
U siamji Antona Dzivina, hieroja Druhoj suśvietnaj vajny, radavoha, što atrymaŭ Orden Čyrvonaj Zorki, hadavalisia šaściora chłopcaŭ i dziaŭčat. Ale mienavita dačce Maryi jon addaŭ harmonik, ź jakim viarnuŭsia z vajny. Spadar Dzivin, byccam, viedaŭ, što Maryju treba rychtavać da niaprostaha žyćcia…
Pra Maryju Antonaŭnu Ivanovič (dziavočaje proźvišča — Dzivina) na Barysaŭščynie zahavaryli jašče ŭ pačatku 90-ch, kali jaje starejšaja dačka Natalla pryjšła pracavać u sielski kłub kulturnym rabotnikam. Mienavita jana amal što siłaj pačała vyhaniać ścipłuju maci na rajonnyja spabornictvy muzykaŭ, adkul jana stabilna pryvoziła hramaty i pryzavyja miescy. Na rajonie jana była ledź nie adzinaj žančynaj-harmanistkaj: u tyja časy prava na ŭładańnie instrumientam niejak pa zmoŭčvańni dastavałasia mužčynam. Vobraz viasiołaha viaskovaha harmanista ŭ charaktarnaj kiepcy mocna adkłaŭsia ŭ hałovach savieckaha pakaleńnia: zhadajcie taho ž Cimafieja Dudzina ź filma Ihara Saŭčanki, naprykład.
Jak i mnohija harmanisty toj pary, Maryja Antonaŭna była samavučkaj. Raskazvaje, što baćka viarnuŭsia z vajny z ranieńniem i za svoj lubimy instrumient bolš i nie ŭziaŭsia: baleli ruki i nohi. A jana čaściej za astatnich bratoŭ i siaścior brała instrumient u ruki ŭ volny čas.
— Ad niama čaho rabić — tryńkaj, i naŭčyłasia! — śmiajecca Maryja Ivanovič.
Baćki raskazvali, što, kali vyrašali, jak nazvać dačku, da ich u chatu zavitała staraja babula Maryja Kažarskaja, taksama harmanistka. Jana skazała: «Kali tvaja budzie Maruśka, budzie, jak i ja, hrać». «Tamu voś ja i hraju, što Maryja», — tłumačyć haspadynia.
Kali žančyna biare ŭ ruki harmonik, to adrazu niejak raskvitaje.
— Harmoška u mianie — uuuu! Dzieŭki, zaraz ja vam jak dam! — padmirhvaje jana.
Dačka Natalla raskazvaje, što mienavita muzyka i harmonik zaŭsiody ratavali ich navat u samyja ciažkija časy.
«Kali što jakoje hora ci ščaście — inšyja, byvaje, źbiarucca i pjuć, a my ź dziacinstva śpiavali. Baćka pryjdzie paśla pracy, da maci siadzie i taksama joj «Ždi mienia, moja Marusia, čaŝie šli priviety…».
«Mašyny mašyny»
Hora ŭ žyćci Maryi chapiła ź liškam. Pa pašparcie žančynie ŭ śniežni budzie 79, ale jana i jaje svajaki ŭpeŭnienyja: jana starejšaja, prosta ŭzrost zapisali niapravilna. Miarkujuć, što Antonaŭna naradziłasia niedzie ŭ 1935-m: žančyna pamiataje ŭsie padziei vajny, što, na ich pohlad, zusim małaja dziaŭčynka nie zmahła b zasvoić. Pamiataje, jak pry adstupleńni niemcy rabavali ŭsio na svaim šlachu, a jany z maci chavalisia ŭ žycie. Jak spalili susiedniuju viosku Matałyha za toje, što niechta ź miascovych zastreliŭ fašysta. Jak viarnuŭsia paranieny baćka i jak pamior…
Maryja Ivanovič skončyła 7 kłasaŭ. Maryła vučycca dalej, ale stała škada maci, jakaja ciahnuła ŭsich dziaciej na sabie. Tak dziaŭčyna, budučy zusim junaj, stała padpracoŭvać u kałhasnaj bryhadzie. Pa subotach ža hrała na viasiellach ci na pravodzinach u armiju.
— Kožnuju subotu mnie vychodnaha nie było! Narobišsia, a tam na viasielle hrać ci na chreśbiny pryhłosiać. I švendała Mania voś tak i pa svajoj vioscy, i pa susiednich, — raskazvaje Maryja Ivanovič.
Viasielli tady hulali minimum try dni: spačatku paralelna na radzimie niaviesty i žanicha. Potym «družki» apošniaha pryjazdžali da budučaj žonki svajho siabra, dzie ich čakali pačastunki. Paśla niaviestu zabirali i viaźli za stoł da baćkoŭ žanicha. Harmanistka uvieś hety čas jeździła ź imi, pa kole vykonvajučy samyja papularnyja zamovy: polku, «Baryniu» ź lavonichaj, vals dy roznyja «brachlivyja» (heta tak tut nazyvajuć častuški).
Nie ź mienšym razmacham hulali i ŭłasnaje viasielle Ivanovičaŭ: Maryja vyjšła za miascovaha chłopca Vasila. Usio było jak maje być: biełaja sukienka, vianok z kvietak i hulańni, jakija raściahnulisia na tydzień. Biada, pamior Vasil rana. Maryja dumaje, što vinoj tamu byŭ amijak, jaki ŭ vialikich dozach dadavali va ŭhnajeńni.
— Vasil rabiŭ traktarystam, kožny dzień unosiŭ i ŭnosiŭ hetyja ŭhnajeńni. Jak pryjdzie dadomu śmiardziučy — ja jaho ŭ kalidory raździenu dahała, kab dziaciej nie patraviŭ, i ŭ chatu ŭpichnu. Adziežu druhuju daju, čystuju. A sama ŭ parašok brudnaje, chutčej. Dzie tady mašyny kali b byli? Voj! Usio rukami!
Kali hałavy siamji nie stała, ich dočkam było hod, 6, 11 i 13 hod adpaviedna. Cikava, što Ivanovičy maryli pra źjaŭleńnie na śviet sabie ŭ pamočniki pa haspadarcy chłopca, ale, kali naradziłasia čaćviortaja dziaŭčynka Śvieta, i ŭ balnicy inšaja paradzicha, jakaja, naadvarot, chacieła sabie dziaŭčynku, prapanavała abmianiacca dziećmi, Maryja kateharyčna admoviła: «Jak taja tolki ni płakała, ni ŭmalała! Ale ja joj skazała: «Nie, darahaja, svajo dzicia ja nikomu nikoli nie addam!».
Kab prakarmić dačok, Maryja Antonaŭna brałasia za lubuju pracu. Rabiła paštarkaj, naniałasia paśvić karoŭ. Zhadała ŭsie baćkoŭskija ŭroki: jak kasić, jak arać, siekčy drovy… Pa haspadarcy ŭpraŭlałasia nie tolki doma, ale dapamahała inšym žančynam, jakija taksama zastalisia biez mužčynskich ruk.
— Dzieŭki! Chłopiec — heta adno, a lepš usio samim umieć rabić, — daje žančyna paradu.
Jana i svaich dačok navučyła ŭsiamu, što ŭmieła. «MAšyny mašYny» (heta pierakładajecca jak vielmi pracavityja).
Svaja modnaja vulica Kastryčnickaja
Aździacickija ziemli bahatyja historyjaj i padziejami. Tut i haradzišča, i kurhany. U svoj čas pracavała ŭ hetych miaścinach i sukonnaja vytvorčaść, i majsternia pa vyrabu skur.
Siońnia ž vioska słavicca kulturnaj dziejnaściu. U škole pracuje svoj muziej, a ŭ kłubie źbirajucca nie tolki na sučasnyja dyskateki, ale i na falkłornyja viečaryny, dzie za hałoŭnych — udzielniki kalektyvu «Łaŭničanka». Nu i, kaniečnie, nikudy biez harmonikaŭ, bajanaŭ i akardeonaŭ. U honar muzykaŭ u Aździacičach navat źjaviŭsia draŭlany pomnik.
Jašče adnym miescam zboru ŭsich viaskoŭcaŭ vystupaje łaŭka kala doma Maryi Ivanovič.
Natalla Savina, dačka Maryi Ivanovič, rabiła ŭ kłubie z 1987 hoda, ciapier vyjšła na piensiju, ale pa zvyčcy ŭsio roŭna arhanizoŭvaje dla susiedziaŭ śviaty.
«Ja internetam nie vałodaju, tamu zaŭsiody ŭsie scenaryi sama rablu. Hod 7 na skryžavańni kala maminaha doma śviatkavali Kupalle. A hetym letam novaja kultrabotnica ničoha nie zrabiła. Ludzi pa zvyčcy pryjšli na Kastryčnickuju, a tut — pusta. Pryjšłosia brać situacyju ŭ svaje ruki i naśpiech śviata ładzić», — raskazvaje Natalla i dzielicca hałoŭnaj maraj: krychu padzarabić i nabyć sabie pieršy kampjutar, kab navučycca karystacca «Adnakłaśnikami» i źbirać tych, z kim razam vučyłasia, na viečary sustreč.
Jaje piensija składaje krychu bolš za 200 rubloŭ. Adkładać z hetaj sumy na noŭtbuk ciažkavata, dapamahčy niama kamu: muž 25 hadoŭ tamu paviesiŭsia, maci sama atrymlivaje krychu bolš za 300. Tamu Natalla časova pajšła padpracoŭvać vartaŭnikom u škołu.
Tut u kožnaj žančyny, historyju jakoj ni kapni, ciažki los. Bolšaść zastałasia biez baćkoŭ i mužykoŭ. I ŭ momanty najbolšaha adčaju ŭsie jany źbirajucca razam i śpiavajuć.
Niadaŭna u Aździacičach vałanciory z Barysaŭskaha centra tvorčaści zładzili viečar tancaŭ.
«Šmat tancavalnych supołak ciapier stvarajucca žančynami. Žančyny biaruć u ruki harmoniki, kab viečarynki adbyvalisia i tradycyja praciahvałasia. Ci nie dziŭna? Tyja, katoryja nikoli ŭ hetaj tradycyi nie mieli aficyjnaha prava hrać publična, bo muzyka ličyłasia vyklučna mužčynskim zaniatkam», — było napisana ŭ anonsie sustrečy. Mužčynam z harmonikami ŭvachod byŭ zabaronieny. Ale ich amal što i nie było na mierapryjemstvie. Kultura i praca tut siońnia žanočaha rodu.
Kamientary