Śpiecprajekt
Jak razabracca ŭ biełaruskich sacyjał-demakratach i nie zvarjacieć. Chto jość na levym apazicyjnym fłanhu
U pieršaj častcy śpiecprajekta «Naša Niva» apisała palityčnyja partyi i ruchi, jakija znachodziacca na pravym fłanhu apazicyi. Ciapier čarha dajšła da levaj pałovy. Jaje pradstaŭlajuć adrazu try sacyjał-demakratyčnyja ruchi (pasprabujem nie zabłytać vas jašče bolej), kamunisty sa «Spraviadlivaha śvietu», a taksama partyja «Zialonyja». Na hety momant nijakich sajuzaŭ i kaalicyj siarod levych nie isnuje.
 
U svoj čas byŭ stvorany Sajuz levych partyj, u jaki ŭvajšli PKB (ciapierašni «Spraviadlivy śviet»), BSDP «Hramada», a taksama partyi, jakija siońnia ŭžo nie isnujuć: Partyja pracy (uznačalvaŭ Alaksandr Buchvostaŭ) i partyja žančyn «Nadzieja». Dźvie apošnija byli likvidavanyja Ministerstvam justycyi. Doŭha toj sajuz nie pratrymaŭsia.

«Naša Niva» pasprabavała razabracca, što siońnia ź siabie ŭjaŭlajuć levyja partyi i ruchi.
BDSP «Hramada»
BDSP «Hramada»
BSDP – heta kłasičnaja jeŭrapiejskaja levaja partyja. U metach arhanizacyi «pabudova salidarnaha hramadstva na pryncypach svabody, roŭnaści, sacyjalnaj spraviadlivaści, demakratyi i pryjarytetu prava».
Lidar BSDP Ihar Barysaŭ. Fota z archiva «NN»
Mabyć, pierad tym, jak pačać, nieabchodny nievialiki ekskurs u historyju. Siońniašniaja Hramada viadzie pačatak ad 1991 hoda, kali tolki stvoranuju Biełaruskuju sacyjał-demakratyčnuju Hramadu (tak ciapier nazyvajecca inšaja partyja) uznačaliŭ Michaś Tkačoŭ.

U 1996 hodzie partyja atrymała nazvu Biełaruskaja sacyjał-demakratyčnaja partyja «Narodnaja hramada» (arhkamitet z takoj nazvaj taksama jość siońnia). Sprava ŭ tym, što ŭ toj hod adbyłosia źlićcio BSDH i Partyi narodnaj zhody (pieršym staršynioj byŭ Hienadź Karpienka). Praŭda, paśla refierendumu 1996 hoda praŭładnaja častka PNZ syšła ad sacyjał-demakrataŭ i zasnavała svaju partyju, jakaja isnuje pa papierach pa siońnia, ale ŭ realnaści znachodzicca ŭ letarhičnym śnie.

Ad 1995 da 2004 hod sacyjał-demakrataŭ uznačalvaŭ Mikałaj Statkievič.
Skazać, što heta kiraŭnictva było biaschmarnym, niemahčyma. Naprykład, u 2000 hodzie Statkievič nasupierak rašeńniu źjezda ŭdzielničaŭ u vybarčaj kampanii ŭ Pałatu pradstaŭnikoŭ, jakuju bajkatavała apazicyja.

U 2005 hodzie, paśla taho jak słova «narodny» zabaranili vykarystoŭvać u nazvach partyj, arhanizacyja atrymała ciapierašniuju nazvu Biełaruskaja sacyjał-demakratyčnaja partyja (Hramada). U 2006 hodzie partyja vyłučyła kandydatam u prezidenty Alaksandra Kazulina.
Ciapier BSDP uznačalvaje 37-hadovy palitołah z Mahilova Ihar Barysaŭ. Hienieralnym sakratarom partyi źjaŭlajecca ciažkavahavik biełaruskaj palityki, kolišni staršynia Viarchoŭnaha Savieta Miečysłaŭ Hryb. U partyju ŭvachodzić pravaabaronca, były śledčy Aleh Voŭčak, były staršynia TBM Aleh Trusaŭ, historyk Anatol Sidarevič. Pieršym namieśnikam staršyni partyi jość inžynier Alaksiej Sihajeŭ.

Źjezd BSDP 13 sakavika 2016 hoda. Fota BP, Vikipiedyja
BSDP – kłasičnaja jeŭrapiejskaja levaja partyja. U metach arhanizacyi «pabudova salidarnaha hramadstva na pryncypach svabody, roŭnaści, sacyjalnaj spraviadlivaści, demakratyi i pryjarytetu prava». Sacyjał-demakraty vystupajuć za ŭstupleńnie našaj krainy ŭ Jeŭrasajuz, za parłamienckuju formu kiravańnia i vajskovy niejtralitet.

BSDP «Hramada» ŭvachodzić u mižnarodnaje abjadnańnie sacyjał-demakratyčnych partyj «Prahresiŭny aljans».
U partyi bolš za 300 aktyŭnych siabroŭ.
«Spraviadlivy śviet»
«Spraviadlivy śviet»
U žniŭni 1991 hoda rašeńniem Viarchoŭnaha Savieta była prypynienaja dziejnaść Kamunistyčnaj partyi Biełarusi. Niazhodnyja z hetym kamunisty pačali stvarać novuju Partyju kamunistaŭ Biełarusi (PKB). U 1992 hodzie arhanizacyja atrymała aficyjnuju rehistracyju. U 1993 hodzie adbyŭsia abjadnaŭčy źjezd KPB i PKB, a lidaram partyi staŭ Anatol Łaškievič.
Siarhiej Kalakin, lidar Biełaruskaj partyi levych «Spraviadlivy śviet». Fota Siarhieja Hudzilina
U 1994 hodzie PKB vyłučyła Vasila Novikava kandydatam u prezidenty, kamunist nabraŭ 4,2% hałasoŭ. U toj samy hod hienieralnym sakratarom arhanizacyi byŭ abrany Siarhiej Kalakin, a taksama pačaŭ vychad drukavany orhan partyi – hazieta «Tovariŝ».

Parłamienckija vybary 1995 hoda skončylisia dla PKB vialikim pośpiecham, jany zdabyli 22% hałasoŭ, bolš za astatnija partyi. U parłamiencie kamunisty były ŭ aściarožnaj apazicyi da maładoha prezidenta Łukašenki.

Kanstytucyjny refierendum 1996 hoda PKB byŭ acenieny jak «dziaržaŭny pieravarot». Zrešty, nie ŭsie kamunisty byli zhodnyja z takim aznačeńniem. U vyniku razhonu parłamienta pałova deputataŭ ad PKB pahadzilisia na miesca ŭ novaj Pałacie pradstaŭnikoŭ, a pałova zastałasia viernaj Viarchoŭnamu Savietu. Z taho momantu PKB znachodzicca ŭ pryncypovaj apazicyi da dziejnaj ułady.
U 2009 hodzie PKB źmianiła nazvu na «Spraviadlivy śviet». Častka siabroŭ partyi, niazhodnaja z tym, što z nazvy źnikła słova «kamunist», syšli z arhanizacyi, ale paŭnavartasnaj novaj palityčnaj siły zasnavać nie zmahli.

Ad 1994 hoda apazicyjnymi kamunistami niaźmienna kiruje Siarhiej Kalakin. U svoj čas jon byŭ pieršym sakratarom Savieckaha rajkama KPB Minska. Kalakin sprabavaŭ bałatavacca na vybarach 2001 i 2015 hadoŭ, ale nivodnaha razu nie byŭ zarehistravany. U 2006 hodzie Kalakin kiravaŭ pieradvybarčym štabam kandydata ad abjadnanaj apazicyi Alaksandra Milinkieviča.

Namieśnikami Kalakina ŭ «Spraviadlivym śviecie» źjaŭlajucca historyk Alaksiej Jelisiejeŭ, byłaja pinskaja čynoŭnica Natalla Mahłyš, likvidatar Kanstancin Miščanka, a taksama Valeryj Uchnaloŭ. Apošnim časam u arhanizacyju pryjšło trochu moładzi. Adzin z najbolš jarkich pradstaŭnikoŭ – Pavieł Kataržeŭski.

U prahramie «Spraviadlivaha śvietu» adznačajecca, što partyja pracuje ŭ intaresach rabočych ludziej, a taksama stavić za metu pabudovu sacyjalizmu. Sacyjał-demakrat Anatol Sidarevič tym nie mienš adznačaje, što pabudova demakratyčnaha hramadstva značycca tolki na pieršych parach prychodu «Spraviadlivaha śvietu» da ŭłady, paśla čaho idzie pabudova kamunizmu. Partyja vystupaje za sajuz z Rasijaj. Na apošnim vybarčym źjeździe pra heta navat byli sprečki, advarotnuju pazicyju zajmaje žurnalist Siarhiej Vaźniak.
U partyi kala 200–250 aktyvistaŭ. Bolšaść siabroŭ partyi na siońnia źjaŭlajucca piensijanierami.
BSDH
BSDH
Raniej pra hetuju arhanizacyju kazali praściej – «partyja Šuškieviča». Arhanizacyja paŭstała ŭ 1997 hodzie. Adbyłosia hetaha paśla taho, jak častka siabroŭ BSDN «NH» (najpierš nacyjanalistyčna nastrojenych) syšli sa struktury, niezadavolenyja abjadnańniem z Partyjaj narodnaj zhody.
Pieršy kiraŭnik niezaležnaj Biełarusi Stanisłaŭ Šuškievič. Fota Nastaśsi Roŭdy
Siarod tych ludziej, chto syšoŭ z partyi, byŭ staršynia TBM Aleh Trusaŭ.

Trusaŭ na toj momant abjadnaŭsia sa Stanisłavam Šuškievičam, jakomu paśla straty pasady staršyni Viarchoŭnaha Savieta patrebny byŭ aficyjny status. U vyniku imi i była stvoranaja Biełaruskaja sacyjał-demakratyčnaja Hramada. Na toj momant dla rehistracyi partyi patrebna było 500 čałaviek.

U 1999 hodzie paśla taho, jak było źmienienaje zakanadaŭstva, datyčnaje palityčnych partyj, minimalnaja kolkaść siabroŭ vyrasła da 1000 čałaviek. Kab zachavać rehistracyju, BSDH abjadnałasia ź Biełaruskaj nacyjanalnaj partyjaj Anatola Astapienki, a taksama Respublikanskaj partyjaj Valeryja Arcišeŭskaha. Takim čynam zachavać rehistracyju atrymałasia.
Doŭhi čas BSDH znachodziłasia ŭ svojeasablivym anabijozie. Navat źjezdy arhanizacyi prachodzili vielmi redka, tym nie mienš dziaržaŭnaj rehistracyi ich nie pazbaŭlali.

U 2018 hodzie arhanizacyju ŭznačaliŭ pradprymalnik Siarhiej Čeračań. Jon źmianiŭ Stanisłava Šuškieviča, jaki bieśpierapynna kiravaŭ partyjaj ad 1998 hoda. Čeračaniu 34 hady, jon rodam z Kryčava Mahiloŭskaj vobłaści. Byŭ siabram KPB.

Siarhiej Čeračań (źleva). Fota bsdg.by
U BSDH až siamiora namieśnikaŭ staršyni – heta Anatol Astapienka, Valeryj Arcišeŭski, Siarhiej Buraŭ, Hieorhij Hackievič, Śviatłana Hubiejka, Iryna Paladava i Arciom Starykaŭ. U centralnaj radzie partyi viadomyja litaratary Siarhiej Zakońnikaŭ i Anatol Viarcinski. U składzie arhanizacyi viadomyja rehijanalnyja aktyvisty – Viktar Sazonaŭ i Uładzimir Chilmanovič z Hrodna, Michaś Bułavacki z Mahilova.

Mnohija ličać BSDH nie levaj, a pravaj partyjaj. Hučali navat prapanovy prybrać z nazvy słovy «sacyjał-demakratyčnaja», a pakinuć tolki «Biełaruskaja Hramada», adnak było vyrašana zastacca tak. U Partuhalii isnuje «sacyjał-demakratyčnaja» partyja, jakaja źjaŭlajecca pravaj, hetak i tut. BSDH vystupaje za rynačnuju ekanomiku, a taksama ŭmacavańnie biełaruskaj dziaržaŭnaści.

Pierad apošnimi parłamienckimi vybarami ŭ partyju pryjšło niekalki dziasiatkaŭ maładych aktyvistaŭ.
Aktyŭ BSDH na siońnia – mienš za 100 čałaviek.
BDSP «NH»
BDSP «NH»
Partyja nie maje dziaržaŭnaj rehistracyi. U 2005 hodzie Minskaja haradskaja rada BSDP «NH» (tak tady nazyvałasia BSDP «Hramada») vyklučyła z šerahaŭ arhanizacyi svajho lidara Mikałaja Statkieviča. Palityk sprabavaŭ abskardzić hetaje rašeńnie ŭ Ministerstvie justycyi, ale heta ničym dobrym dla jaho nie skončyłasia.
Mikałaj Statkievič.
Fota Nadziei Bužan
U 2007 hodzie adbyvaŭsia źjezd arhanizacyi, ale Miniust admoviŭ partyi ŭ rehistracyi. U 2010 hodzie BSDP «NH» vyłučyła Mikałaja Statkieviča kandydatam u prezidenty. Statkieviča zarehistravaŭ CVK, u vyniku palityk staŭ adnym ź lidaraŭ vuličnaha pratestu 19 śniežnia 2010 hoda. Paśla Płoščy Statkievič asudžany da 6 hadoŭ źniavoleńnia.

Z turmy Statkievič praciahvaŭ kiravać arhanizacyjaj, zastajecca lidaram partyi pa siońnia. Na ciapierašni momant BSDP «NH» kinuła sproby zdabyć aficyjnuju rehistracyju, źjezdy bolej nie pravodziacca.
Mikałaj Statkievič staŭ lidaram vuličnych pratestaŭ apošnich hadoŭ. Jon pravodziŭ akcyi na Dzień Voli, suprać niespraviadlivych vybaraŭ, rasijskaj vajskovaj bazy, darmajedskich dekretaŭ i šmat čaho jašče.

Ź inicyjatyvy Statkieviča byŭ utvorany Biełaruski nacyjanalny kanhres, jaki abjadnoŭvaje radykalnych apanientaŭ siońniašniaj ułady – «Jeŭrapiejskuju Biełaruś», prafsajuz REP i inšyja.
Siońnia najbolš viadomyja aktyvisty BSDP «NH» – heta Siarhiej Sparyš, Valancin Trocki, Siarhiej Marcaleŭ. Raniej u partyi aktyŭničali były palitviazień Siarhiej Skrabiec, redaktar «Barysaŭskich navin» Anatol Bukas, viciebski aktyvist Alaksiej Haŭrucikaŭ.

Valancin Trocki. Fota Nadziei Bužan
«Svaboda, spraviadlivaść, salidarnaść» – hałoŭnyja pastułaty, na jakich budujecca ideałohija BSDP «NH». Arhkamitet vystupaje za sacyjalna aryjentavanuju ekanomiku, a taksama poŭny vajskovy niejtralitet. BSDP «NH» źjaŭlajecca siabram Sacyjalistyčnaha Internacyjanału, u jakim siońnia zastalisia zbolšaha partyi z Azii i Afryki, vialikuju padtrymku Internacyjanału akazvaje «Spraviadlivaja Rasija».
Na siońnia BSDP «NH» moža raźličvać na 150 čałaviek.
BP «Zialonyja»
BP «Zialonyja»
U Jeŭropie «zialonyja» tradycyjna adnosiacca da levaha palityčnaha fłanhu. Našy «Zialonyja» tut nie vyklučeńnie. Na siońnia ich čaściej za ŭsio razhladajuć jak «sacyjał-libierałaŭ», na ŭzor padobnych niamieckich arhanizacyj.
Anastasija Darafiejeva (źleva). Fota gomelspring.org
Partyja paŭstała ŭ 1994 hodzie. Samym jarkim momantam było vyłučeńnie ŭ 2010 kandydatam u prezidenty namieśnika staršyni arhanizacyi Juryja Hłušakova, jaki nie sabraŭ nieabchodnyja podpisy.
U 2015 hodzie partyja padtrymała vyłučeńnie ŭ prezidenty biespracoŭnaha Juryja Šulhana, heta chutčej usprymałasia jak pierformans.

Ad kanca 2015 hoda lidaram partyi źjaŭlajecca žurnalistka Anastasija (Asia) Darafiejeva. Jana źmianiła na pasadzie anarchista-publicysta Aleha Novikava (Lolika Uškina).

Juryj Šulhan. Fota z archiva «NN»
Na parłamienckich vybarach 2019 hoda «Zialonyja» vyłučyli čatyroch kandydataŭ: Volhu Kraŭcovu ŭ Zasłaŭi, Žannu Haściajevu ŭ Hrodnie, taksama Dzianisa Tušynskaha i Daniłu Łaŭreckaha ŭ Minsku.

«Asnoŭnyja prahramnyja zadačy partyi: stvareńnie zdarovaha žyćciovaha asiarodździa dla čałavieka, sacyjalnyja i pryrodnyja paramietry jakoha zabiaśpiečvajuć maksimum mahčymaściej dla jaho raźvićcia; raźvićcio duchoŭnaści, vysokamaralnych adnosin da ŭsiaho žyvoha, farmiravańnie i raspaŭsiudžvańnie ekałahičnaha stylu myśleńnia na ŭsie śfiery žyćcia ludziej, u tym liku i na palityčnuju; mir pamiž narodami i dziaržavami, zabarona, a ŭ pierśpiektyvie i źniščeńnie jadziernaj, chimičnaj i bijałahičnaj zbroi, a taksama najbolej žorstkich vidaŭ zvyčajnaha ŭzbrajeńnia», – havorycca na sajcie partyi.

«Zialonyja» vystupajuć tradycyjna adnymi z zajaŭnikaŭ «Čarnobylskaha šlachu».
U partyi naličvajecca niekalki dziasiatkaŭ aktyvistaŭ.
Jakija partyi siabrujuć, a jakija – nie
Čytajcie tablicu źvierchu ŭniz pa słupkach pa pryncypie hulni «Marski boj»,
i vy daviedajeciesia, što ŭ BSDP «Hramada» z BSDP «NH» isnuje niepryjaź, a z «zialonymi»
adnosiny dobryja.
  • Aŭtar śpiecprajekta: Źmicier Pankaviec
    Palityčny ahladalnik «Našaj Nivy»
    •  
    •  
    •  
    •  
    •  
© «Naša Niva» / NN.by. Usie pravy abaronienyja