Aleh Cyvinski: Pravilnaja ekanomika pracuje pry roznych palityčnych režymach

Biełarus, jaki ŭvajšoŭ u lik top-ekanamistaŭ śvietu, adkazvaje na pytańni naviny.by i dzielicca libieralnymi receptami.

Mižnarodny ekanamičny forum u Davosie nie tolki skončyŭsia skandałam, ale i abviaściŭ śpis łaŭreataŭ premii «Maładyja hłabalnyja lidery 2009», siarod jakich upieršyniu jość i biełarus – prafiesar ekanomiki Jielskaha univiersitetu Aleh Cyvinski.

«Maładyja hłabalnyja lidery» — svojeasablivy «kadravy rezierv śvietu»: heta 230 navukoŭcaŭ, palitykaŭ, biźniesmienaŭ, pradstaŭnikoŭ miedyjaŭ i niaŭradavych arhanizacyjaŭ z 71 krainy. Śpiecyjalny kamitet abiraŭ łaŭreataŭ siarod 5000 čałaviek za prafiesijnyja dasiahnieńni, zasłuhi pierad hramadstvam i patencyjał da farmavańnia budučyni płaniety.

Upieršyniu ŭ historyi forumu maładych lideraŭ u hanarovy śpis uklučany biełarus Aleh Cyvinski. I chacia nasuproć proźvišča prafiesara ekanomiki staić ZŠA, hramadzianstva ŭ łaŭreata biełarskaje, mianiać jaho, darečy, jon nie źbirajecca.

«Tam paznačanaja kraina, dzie ja ciapier žyvu i pracuju, — udakładniaje Aleh Cyvinski. — Z adnaho boku, heta dobra. U ZŠA kankurencyja vyšejšaja, čym u maleńkich krainach. Ale, kaniečnie, — heta premija i dla Biełarusi».

Alehu tolki 31 hod, ale za hety čas jon skončyŭ Biełaruski dziaržaŭny ekanamičny univiersitet i atrymaŭ stupień doktara ekanomiki u Univiersitecie Miniesoty. Byŭ prafiesaram u Harvardskim univiersitecie i ŭ Univiersitecie Kalifornii ŭ Łos‑Andželesie, a ciapier jon prafiesar u Jielskim univiersitecie. Jahonyja fundamientalnyja pracy pa teoryi padatkaabkładańnia, dziaržaŭnych finansach i makraekanamičnaj palitycy nadrukavanyja ŭ samych prestyžnych mižnarodnych akademičnych časopisach. Pracy Cyvinskaha adznačanyja mnohimi premijami, u tymi liku Premijaj CAREER Nacyjanalnaha navukovaha tavarystva ZŠA (samaja prestyžnaja premija dla maładych navukoŭcaŭ u ZŠA). Jon piša artykuły dla mižnarodnych vydańniaŭ, a taksama viadzie kałonku ŭ rasijskaj haziecie «Viedomosti».

Uklučeńnie Cyvinskaha ŭ śpis «Maładych hłabalnych lideraŭ» dało jamu nie tolki pryhožy radok u bijahrafii, ale i ŭdzieł u mnohich prajektach.

«Forum maładych lideraŭ – vielmi aktyŭnaja hrupa, jakaja prasoŭvaje šmat hłabalnych inicyjatyvaŭ: ekanamičnaje raźvićcio, baraćba z halečaj, palapšeńnie sistemaŭ achovy zdaroŭja. Mnohija z hetych pytańniaŭ adšturchoŭvajuca ad ekanomiki, i tamu, ja dumaju, u mianie budzie ŭpłyvovy hołas. I aprača hetaha — heta adna z samych cikavych hrup ludziej u śviecie, kožny ź jakich maje vializny patencyjał i šmat čaho ŭžo dasiahnuŭ. Palityki, spartoŭcy, intelektuały, aktory – prosta cikava kantaktavać ź ludźmi, jakija vyznačać budučyniu śvietu praz 5‑10 hadoŭ», — adznačaje Aleh Cyvinski.

Akramia vyrašeńnia suśvietnych prablemaŭ Cyvinski bačyć svajoj zadačaj raskazvać jak maha bolej pra Biełaruś: «Biełaruś praktyčna nie pradstaŭlenaja ŭ miravoj elicie – badaj, adzinaje vyklučeńnie – heta sport».

Siarod naminantaŭ premii «Maładyja hłabalnyja lidery 2009» takija znakamityja ludzi jak honščyk Formuły‑1 Michael Šumachier, vykanaŭčy dyrektar servisa Youtube Čed Charli i inšyja.

«Paprašu ŭ Majkła Šumachiera ŭrok kiroŭcy, a ŭ Tajhiera Vudsa navučusia holfu», — žartuje małady lider ź Biełarusi.

Doktar ekonomiki Aleh Cyvinski padzialiŭsia svaimi dumkami pra situacyju ŭ Biełarusi.

— Dyk jość u Biełarusi kryzis, albo, kali vieryć prezidentu, jaho niama i nie budzie?

— Biełaruś zakranaje kryzis, jak i ŭsie inšyja krainy. Našy asnoŭnyja handlovyja partniory — jak Rasija, tak i Zachad — adčuvajuć žorstki kryzis. U Rasii chapaje svaich prablemaŭ, dy reziervy ŭ ich nie biaskoncyja. Na Zachadzie – kryzis budzie adnym z samych ciažkich u pavajenny čas. Akramia taho, Biełarusi treba madernizavać ekanomiku, kab padoŭžyć vysokija tempy ekanamičnaha rostu.

— Kali b vy byli ministram ekanomiki Biełarusi, što b vy zrabili ŭ pieršuju čarhu?

— Zrazumieła, što treba libieralizavać ekanomiku. Kamandnymi i zahadnymi mietadami z kryzisam nie saŭładać. Takija miery tolki praciahnuć kryzis. Rynkavaja i svabodnaja ekanomika, kaniečnie, nie biez prablemaŭ, ale heta lepšaja ź sistemaŭ, nami vynajdzienych da hetaha času. A kali bolš śpiecyfična – pierastać strymlivać rubiel, źnižać padatki, źnižać administratyŭnyja barjery dla biźniesu, pamianšać rolu dziaržavy va ŭsich śfierach.

U mianie niama adnoj parady – mahičnaj kuli, jakaja b zdoleła zabić kryzis. Uradu treba prysłuchoŭvacca da dumki ekśpiertaŭ, jak heta robicca va ŭsim śviecie. Mienavita padčas kryzisu niapravilnyja rašeńni mohuć kaštavać vielmi doraha.

— A, moža, prysłuchoŭvacca niama da kaho?

— Jakraz prysłuchoŭvacca jość da kaho. Jość biełaruskija ekanamisty suśvietnaha ŭzroŭniu, jakija zajmajucca makraekanamičnaj palitykaj. Heta Michaił Hołasaŭ — prafiesar ekanomiki ŭ Masačusetskaj technałahičnym instytucie (heta adzin z najlepšych fakultetaŭ ekanomiki śvietu), Ihar Liŭšyc u Univiersitecie Zachodniaha Antaryjo ŭ Kanadzie (lepšy kanadski univiersitet).

— A ci jość niejkija pośpiechi biełaruskaha ŭradu padčas kryzisu, za jakija vy hatovyja kali nie pachvalić, to skazać «dziakuj»?

— Pravilna, što devalvavali rubiel adrazu, a nie ciahnuli, jak Rasija. U Rasii praz płaŭnuju devalvacyju stracili ahramadnuju kolkaść reziervaŭ i ŭsio adno rubiel nie ŭtrymali. Toje samaje było b i ŭ Biełarusi: zhubili b usie reziervy i nie ŭtrymali b rubiel. Pravilna, što ŭziali kredyt u MVF i Rasii, pravilna, što źbirajucca skaračać vydatki i siekviestravać biudžet.

— A kali kazać pra kankretnyja dziejańni, pra toje, što treba zaraz rabić u Biełarusi?

— Ja ŭžo pisaŭ pra heta dla rasijskaj ekanomiki. U dadzienym vypadku parady možna vykarystać i dla Biełarusi. Naprykład, źnizić padatki. Heta bolš efiektyŭna, čym pavialičvać dziaržvydatki. Pavieličeńnie dziaržvydatkaŭ siońnia ŭ modzie va ŭsim śviecie. U ZŠA novy prezident płanuje vydatkavać 800 młrd dalaraŭ za dva hady na stymulavańnie ekanomiki, ź ich pryblizna pałova sydzie na pavieličeńnie dziaržvydatkaŭ. Ale bolš efiektyŭnym i prazrystym stymułam było b źnižeńnie padatkaŭ. Ekanamičnyja daśledavańni śviedčać, što ŭ hetym vypadku multyplikatyŭny efiekt sapraŭdy vysoki. Bolš za toje, źnižeńnie padatkaŭ na pracu dapamahaje ŭ baraćbie ź biespracoŭjem — adnym z asnoŭnych pryjarytetaŭ sacyjalnaj palityki (mienavita tamu płan Abamy – heta nie tolki rost dziaržvydatkaŭ, ale i istotnaje źnižeńnie padatkaŭ na pracu). Jak kampiensavać źnižeńnie padatkaŭ? Za košt źnižeńnia dziaržvydatkaŭ i za košt zapazyčvańniaŭ. Taksama nie treba strymlivać kurs rubla, lepš padtrymlivać ludziej naŭprost, a nie realny siektar, nieabchodna paźbiehnuć pratekcyjanizmu i pavyšeńnia impartnaha myta.

— Vy vielmi dobra viedajecie historyju suśvietnaj ekanomiki i ŭ svaich intervju i pracach zaŭsiody pryvodzicie kankretnyja prykłady z historyi. Z čym možna paraŭnać kryzisnuju situacyju ŭ Biełarusi?

— Najlepšaje paraŭnańnie dajuć amierykanskija ekanamisty Karmen Rejnhardt i Kienet Rohaf. Jany praanalizavać ŭsie značnyja kryzisy pavajennaha času i ŭ raźvićciovych, i ŭ raźvitych krainach (naprykład, Šviecyja ŭ 1991 hodzie, Kałumbija ŭ 1998 hodzie, Arhiencina ŭ 2001 hodzie — usiaho 25 kryzisaŭ). Mienavita taki «zrez» i daje najlepšaje ŭjaŭleńnie pra toje, što adbyvajecca i što moža adbycca.

— Ź jakoj krainaj možna paraŭnać ekanomiku Biełarusi?

— Najlepšaje paraŭnańnie – heta najpierš pa VUP pavodle pakupnickaj zdolnaści. Pa hetym pakazčyku Biełaruś na 60‑m miescy ŭ śviecie z VUP u 12 000 dalaraŭ. Biełaruś – kraina siaredniaje zamožnaści, dzieści na ŭzroŭni Ŭruhvaju. Ale ŭ Biełarusi značna vyšejšy ŭzrovień adukacyi, achovy zdaroŭja za mnohija inšyja padobnyja krainy. Tamu i patencyjał vyšejšy. Akramia taho, my ŭsio‑tki ŭ centry Jeŭropy, i heta maje stanoŭčy ŭpłyŭ.

— A što pryniasie kryzis Biełarusi?

— Ekanamisty — kiepskija pradkazalniki. Adziny bolš albo mienš vierny prahnoz – značnaje zapavolvańnie ekanamičnaha rostu. Biełaruś – užo davoli bahataja kraina. I tamu biez kardynalnych źmienaŭ ekanamičnaj palitycy ŭ bok libieralizacyi rostu nie budzie. Asabliva ŭ paślakryzisny pieryjad. Rynkavyja ekanomiki vyjduć z kryzisu bolš «suchaparymi» i abnoŭlenymi, i kankuravać na suśvietnym uzroŭni budzie ŭsio ciažej. Tamu hałoŭnaje pytańnie ŭ tym, jak zrabić ekanomiku bolš rynkavaj. Biełaruś rasła chutka, ale ź nizkaha startu i z‑za spryjalnych vonkavych umovaŭ (naprykład, vysoki rost u Rasii). Ciapier i vonkavyja ŭmovy pahoršylisia, i niama pieravahaŭ nizkaha startu. Madernizacyja niemahčymaja biez zamiežnych inviestycyjaŭ. U suviazi z kryzisam abjomy zamiežnych inviestycyjaŭ buduć našmat mienšyja va ŭsim śviecie, a asabliva ŭ raźvićciovyja krainy. Inviestary biahuć u biaśpiečnyja aktyvy, i nichto nie choča ŭkładvać u ryzykoŭnyja krainy. Tamu kankurencyja za inviestycyi taksama abvostrycca.

— Zusim sumna…

— Dy nie, nie sumna. Kryzis – jakraz toj čas, kali treba pierahledzieć usie dohmy i zrabić štości kardynalna novaje dla krainy, vyvieści jaje na novy ŭzrovień raźvićcia. Čas ščyra skazać pra kryzis.

— A heta mahčyma pry ciapierašnim palityčnym raskładzie?

— Ekanamičnyja pryncypy i pravilnaja ekanamičnaja palityka pracujuć pry roznych palityčnych režymach. To bok, buduć pracavać i ŭ nas.

— To bok, heta pavinien zrabić prezident?

— I prezident, i ŭrad. Rasijski ŭrad užo zrazumieŭ, što pieračakać kryzis nie vyjdzie i imkniecca ździejśnić (nie biez pamyłak) całkam adekvatnyja ekanamičnyja miery i nie admaŭlać kryzis. Ja dumaju, što ŭ Biełarusi takoje razumieńnie pryjdzie, kali budzie zrazumieła, nakolki surjozny ekanamičny kryzis i što šapkami jaho nie zakidać.

— Vy atrymali ŭ ZŠA cudoŭnuju adukacyju, dośvied pracy. Ci nie žadajecie ciapier viarnucca ŭ Biełaruś?

— Hałoŭnaja prablema ŭ tym, što ŭ Biełarusi pakul niama surjoznaj ekanamičnaj navuki i ŭmovaŭ dla pracy.

— A svaju škołu tut stvaryć nie žadajecie?

— Žadańnie jość. Ale, pa‑pieršaje, stvareńnie pieršakłasnaj škoły suśvietnaha ŭzroŭniu patrabuje ahramadnych resursaŭ i 10‑15 hadoŭ. Takija precedenty jość — Univiersitet Bakoni ŭ Italii, naprykład, u jaki viarnulisia italjancy z topavych amierykanskich univiersitetaŭ. Rasijskaja ekanamičnaja škoła ŭ Maskvie – heta taksama adzin z bolš niadaŭnich prykładaŭ. Akramia taho, pakul ja davoli małady i, u asnoŭnym, prasoŭvaju svaju navukovuju škołu i mienš zajmajusia administracyjaj.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0