Zatrymanyja našaniŭcy: Andrej Dyńko. Źniknieńnie z aktyŭnaha pola takich ludziej, ich idej i dumak, viadzie da humanitarnaj katastrofy
Zatrymanamu 8 lipienia Andreju Dyńko 47 hod, jon hałoŭny redaktar časopisa «Naša historyja». U apošnija hady Dyńko adyšoŭ ad spraŭ «Našaj Nivy», jakuju doŭha ŭzroščvaŭ, pieradaŭ jaje maładym, a sam zachapiŭsia idejaj histaryčnaha časopisa pa-biełarusku — jamu mulała voka, što ŭ hazietnych šapikach niama papularnaha histaryčnaha čytva dla biełarusaŭ pra ich ža samich.
Pabačyŭšy, jak časopis raźlatajecca z palic, nakolki patrebny jon biełarusam, Andrej pačaŭ rabić jašče i dziciačyja vydańni «Dudu» i «Aściarožna: dzieci!»: usio pryhoža, jakasna, pa-biełarusku.
Ale što jon za čałaviek? Raskazvajuć svajaki i kalehi.
Dziacinstva Andreja prajšło ŭ vioscy Zakazanka pad Brestam, siamja pachodzić adtul. Baćki Andreja havaryli bolš pa-ŭkrainsku, čym pa-biełarusku.
«Naša pracavitaja babula pryščapiła jamu i fienamienalnuju pracazdolnaść, i pačućcio spraviadlivaści, i ŭsie najlepšyja jaho žyćciovyja rysy», — kaža siastra Andreja Natałka Babina.
«Brat skončyŭ u Breście škołu z pahłyblenym vyvučeńniem francuzskaj movy, byŭ alimpijadnikam i biez ekzamienaŭ pastupiŭ u MDŁU, stažyravaŭsia ŭ Bielhii. Viedaje anhlijskuju, francuzskuju, italjanskuju, polskuju, ukrainskuju, ruskuju, naturalna, biełaruskuju movy», — dadaje jana.
«My časta jeździli ź im apošnim časam da našaj stareńkaj mamy ŭ Zakazanku, joj 83 hady. U nas było dastatkova času, kab pahavaryć pra mnohaje ŭ hetych pajezdkach. Ź niadaŭniaha mnie zapomniłasia: jon skazaŭ, što praz hady žyćcia jamu padajecca, što sutnaść žyćcia ŭ tym, kab množyć luboŭ. Kali ja pazvaniła mamie skazać, što jaho zatrymali, jana adkazała: «Ditino moja ridna. Vin žie nikoho nikoli nie pokrivdiv…». Zapłakała i pakłała trubku».
Arciom Harbacevič, pradstaŭnik novaha pakaleńnia našaniŭcaŭ, kaža, što nie tolki dla žurnalista, a ŭ cełym dla čałavieka, asoby, vialikaja žyćciovaja ŭdača sustrecca i pracavać razam z takim čałaviekam, jak Andrej — Arystocielem.
«Dyńko čałaviek vielmi ŭzvažany, čałaviek vielmi razumny, nie radykalny, sapraŭdy mudry i prosty ŭ pavodzinach», — kaža Harbacevič.
Kali zdaryłasia tak, što biełaruska atrymała Nobieleŭskuju premiju, to adzin ź pieršych, kamu pazvaniła Śviatłana Aleksijevič i dakładna pieršy, da kaho ŭ redakcyju pryjechała — heta byŭ Andrej Dyńko. Heta čałaviek z takoj vyšejšaj intelektualnaj lihi, u jakoha zaŭsiody budzieš vučycca, dy tak usiamu i nie navučyšsia.
«Mianie niejak uraziła, kali žurnalistka ź Jeŭropy pryjechała da nas u redakcyju brać intervju ŭ Andreja dla niejkaha francuzskaha kanała i havaryła ź im pa-anhlijsku, ale na niejkim momancie spatyknułasia i pačała šukać słovy, to Andrej joj spačatku padkazaŭ pierakład, a potym uvohule skazaŭ: «Davajcie ja z vami pa-francuzsku budu havaryć, kab vy nie mučalisia».
Ź jaho fienamienalnymi zdolnaściami jon moh by dasiahnuć pośpiechaŭ u luboj śfiery, u lubym biznesie, ale jon vyrašyŭ, što jaho zadača — słužyć biełaruskaj idei i biełaruskamu słovu. Kali jon mianie pryvodziŭ u redakcyju, to tak i skazaŭ: «Naša zvyšideja ŭ tym, kab biełarusy čytali pa-biełarusku».
Tady ja ŭ jaho jašče spytaŭ, ci nie baicca jon, što jaho pasadziać? Jon adkazaŭ, što toje ž samaje ŭ jaho piać hod tamu pytaŭsia adzin biznesoviec. I voś ciapier toj u turmie, a Andrej na svabodzie, i budzie pracavać, pakul budzie svabodny. Jaho pazicyja była ŭ tym, kab zastavacca dziejničać u Biełarusi, pakul heta budzie mahčyma.
Biez takich ludziej unutry, jak Dyńko, u dziaržavaŭ nie byvaje niezaležnaści. Tolki takija Dyńko zdabyvali ich dla svaich narodaŭ pa ŭsim śviecie. Kali pačalisia ziemlatrusy va Uschodniaj Jeŭropie, vajna Rasii z Ukrainaj, jon skazaŭ, što bajacca nie treba, što Biełaruś umacujecca tak ci inačaj, bo choć siońnia i jość Mołatavy, ale niama Rybientropaŭ, tak što ŭsio zaležyć tolki ad nas.
Jon čałaviek ź vielmi hłybokim razumieńniem Biełarusi. Ja dumaju, što kali jon pačnie pisać knihi, to stanie kłasikam. Heta Dyńko ž, darečy, razhledzieŭ Horvata i prapanavaŭ jamu pisać u «Našu Nivu», nastojvaŭ, kab jon nie adkładaŭ asadku i pisaŭ dalej, a z hetych listoŭ potym atrymaŭsia biestsieler.
Pry hetym Andrej nikoli nie vypiačvajecca, jon nie sprabuje pavučać, jon kaža: «Chto ŭmieje — robić, chto nie ŭmieje — vučyć».
«Treba bolš pracavać» — heta taksama jaho zaklik. Ale zaklik nie načalnika z puhaj, a čałavieka, jaki sam zaŭsiody sychodzić z redakcyi apošnim. Pozna ŭviečary, byvaje, idzieš pa Kalvaryjskaj z hulanki ci treniroŭki, hladziš u vokny redakcyi — u pakoi Dyńko haryć śviatło».
U Andreja Dyńko troje dziaciej. Małodšamu Vasilu, ad druhoha šlubu, ciapier try hodziki. Starejšyja vučacca va ŭniviersitetach. Natalla Dyńko, žonka Andreja, kaža, što zachapiłasia im jašče zavočna, kali była čytačkaj «Našaj Nivy». A kali pryjšła na moŭnyja kursy, dzie jon vystupaŭ, to dakładna ŭsio dla siabie zrazumieła.
«Heta čałaviek, jaki vielmi lubić Biełaruś. Kali da nas pryjšli śledčyja i razhrabali biblijateku, časopisy, to Andrej skazaŭ, što moh źjechać ź Biełarusi tysiaču razoŭ. Ale ŭsia hetaja rabota, dziciačyja časopisy, naviny — heta ŭsio dla Biełarusi.
Andrej vielmi lubić dziaciej, baćkoŭ. I lubić ziamlu, aharod — jon tak adpačyvaje ad svajoj intelektualnaj pracy.
Paśla zatrymańnia redaktaraŭ Tut.by my abmiarkoŭvali temu adjezdu, ale Andrej skazaŭ: nu jak? Pačobutu prapanavali vyjechać, a jon admoviŭsia i zastaŭsia siadzieć u turmie. Maryja Kaleśnikava parvała pašpart, a ja pajedu? Skazaŭ, što tak mała ludziej pryjšło na pachavańnie Ašurka, chto ž zastaniecca, kali i jon źjedzie?», — kaža Natalla Dyńko.
Śviatłana Aleksijevič taksama znajšła słovy, kab adznačyć kaštoŭnaść dla ŭsioj krainy, dla historyi takich ludziej, jak Andrej Dyńko.
«Heta adzin ź lidaraŭ nacyjanalnaha ruchu. Jon addaŭ hetamu šmat hod, jon zrabiŭ hazietu «Naša Niva» adnoj z hałoŭnych — jaje artykuły zaŭsiody abmiarkoŭvalisia ŭ roznych kołach, hetuju hazietu nieśli ŭ rukach maładyja ludzi. Toje, što ciapier ułady imknucca abiezhałović duchoŭnaje adradžeńnie biełarusaŭ, heta, kaniečnie, złačynstva.
Stalin pierad vajnoj prybraŭ vajenačalnikaŭ, i my paciarpieli vajennuju katastrofu. A źniknieńnie z aktyŭnaha pola takich ludziej, jak Dyńko, ich idej i dumak, ni da čaho inšaha nie viadzie, jak da katastrofy humanitarnaj», — skazała Aleksijevič.
Daŭni tavaryš Andreja, redaktar internet-vydańnia «Salidarnaść» Alaksandr Starykievič ličyć, što Andrej Dyńko — heta ŭžo postać nie tolki ŭ biełaruskaj žurnalistycy, ale i ŭ nacyjanalnaj historyi.
«Projduć hady, i ŭ padručnikach jon budzie zhadvacca naroŭni ź inšymi našymi vybitnymi suajčyńnikami.
Vypadki, kali talenavity žurnalist adnačasova źjaŭlajecca paśpiachovym mieniedžaram, niešmatlikija. Dyńko jakraz z hetaj redkaj parody. Toje, jak jon pieraasensavaŭ «Našu Nivu», dazvoliła vydańniu nie prosta adpaviadać patrabavańniam XXI stahodździa, ale zrabiła partał nn.by adnym ź lidaraŭ rynku, aryjenciram bahata dla kaho.
Dahetul pamiataju artykuł Andreja «Viasna-2006», napisany za kratami. U ciažkich umovach jon zachavaŭ natchnieńnie i stvaryŭ cudoŭny tvor, jaki zachoŭvaje vartaść i praz 15 hod. Na žal, marafon za svabodu zaciahnuŭsia i zaraz najciažejšy etap. Ale viedajučy spakojnuju upartaść kalehi, ja pierakanany, što jon adoleje lubyja pieraškody.
Dla mianie Dyńko jość uvasableńniem vobraza Biełarusa — jak źniešnie, tak i pa sutnaści».
Ciapier čytajuć
Chto taki Maćviej Bialaj, jakoha nibyta departavali ŭ Biełaruś? Raskazvajem historyju dziŭnaha aktyvista z padazronym minułym4
Kamientary