Kaardynatarka biełaruskaha centra — pra toje, jakuju dapamohu ŭciekačy z Ukrainy mohuć atrymać u Varšavie
Free Belarus Center byŭ stvorany ŭ Kijevie ŭ žniŭni 2020 hoda dla dapamohi biełaruskim palityčnym uciekačam va Ukrainie. Ciapier praz vajnu jon časova znachodzicca ŭ Varšavie i mabilizuje ŭsie siły na dapamohu ludziam, vymušanym biehčy z-pad abstrełaŭ. «Naša Niva» parazmaŭlała ź jaho kardynatarkaj Palinaj Brodzik.
«Naša Niva»: Jak źmianiłasia vaša praca z pačatkam vajny?
Palina Brodzik: My byli vymušanyja reahavać na vykliki času.
Daviałosia vyjechać u Polšču, znachodzimsia nie tolki ŭ Varšavie, naša kamanda ciapier raźbitaja na niekalki haradoŭ, niekatoryja zastalisia va Ukrainie.
«NN»: U čym palahaje vaša dziejnść ciapier?
PB: Heta niekalki nakirunkaŭ.
U pieršuju čarhu, evakuacyja z Kijeva da miažy ci da Lvova. My nie robim roźnicy pamiž biełarusami i niebiełarusami, my dajom evakuacyjnyja aŭtobusy dla ŭsich žadajučych. Pieršapačatkova heta, kaniešnie, byli našy suhramadzianie, z časam usio bolš i bolš zajavak pačało prychodzić ad ukraincaŭ i inšych hramadzian, što žyli i žyvuć ciapier va Ukrainie.
Štodzień my adpraŭlajem z Kijeva pa niekalki aŭtobusaŭ, apošnim časam heta try aŭtobusy na dzień. To-bok štodnia my vyvozim pa 150 čałaviek, dalej jany sami vyrašajuć: ci zastajucca na zachadzie krainy, ci jeduć u Polšu i dalej.
Na našym transparcie vyjechała kala tysiačy čałaviek.
Dapamahajem z časovym prytułkam u Lvovie. Ciapier jość mahčymaść pradastavić žytło na peŭny čas, pakul čałaviek nie vyrašyć usie svaje pytańni.
«NN»: A ci moža tak stacca, što biełaruskija hramadskija arhanizacyi zastanucca biez padtrymki (bo ciapier jana najpierš patrebnaja ŭkraincam)?
PB: Ja dumaju, usio zaležyć ad taho, nakolki taja ci inšaja arhanizacyja budzie adpaviadać aktualnym vyklikam sučasnaści. Kali ich dziejnaść budzie nakiravanaja ŭ tym liku i na dapamohu Ukrainie, to prablem być nie maje. Pra astatnija skazać ciažka.
Ale ciapier praktyčna ŭsie pieraaryjentavali svaju dziejnaść. Navat «Bajsoł» pačaŭ dapamahać z rełakacyjaj z Ukrainy. Možna kazać, što siońnia my ŭsie ŭ adnym čoŭnie.
«NN»: Nakont biurakratyčnych aśpiektaŭ: jakija jość ciažkaści ŭ biełarusaŭ, što evakujujucca z Ukrainy? Ci, moža, niejkija rečy ciapier ažyćciavić praściej?
PB: Ciapier vielmi prostaja pracedura pierasiačeńnia miažy. Vydatna, što susiednija krainy admianili farmalnaści. Što važna, nie tolki dla ŭkraincaŭ, ale i dla hramadzian inšych krain, jakija vymušanyja biehčy ad vajny. Ale ź inšaha boku, u adroźnieńnie ad ukraincaŭ, los hetych ludziej ciapier nie nastolki pradkazalny adnosna lehalizacyi ŭ novych krainach znachodžańnia.
Ja b skazała, što ciapier absalutna ŭsio vielmi niepradkazalnaje. Ludzi ciapier u padviešanym stanie. Va ŭsich byŭ rozny status va Ukrainie.
Majem infarmacyju, što ludzi, jakija znachodzilisia va Ukrainie z pastajanym vidam na žycharstva, buduć prachodzić jak hramadzianie Ukrainy, z tymi ž samymi pravami, biez dadatkovych dakumientaŭ. Što tyčycca tych, chto mieŭ inšy status — tut usio značna składaniej, i pakul niama kankretyki.
Ułady jeŭrapiejskich krain pakul jašče nie pryniali kančatkovaha rašeńnia adnosna rehulavańnia znachodžańnia hetych ludziej. Dapamahajuć biełaruskija hramadzianskija arhanizacyi, što pracavali ŭvieś hety čas u Polščy, jany kansultujuć biełarusaŭ pa jurydyčnych pytańniach.
«NN»: Jakija praktyčnyja parady vy b mahli dać biełarusam, jakija prybyvajuć u Polšču, z čaho varta pačać, jaki ałharytm dziejańniaŭ?
PB: Ja b raiła adrazu źviartacca da miascovych arhanizacyj: Centra biełaruskaj salidarnaści, «Biełaruskaha moładzievaha chaba», inicyjatyvy «Partyzanki». Jany dajuć infarmacyju pa pytańniach lehalizacyi, akazvajuć dapamohu.
«NN»: Mnohija z uciekačoŭ vykazvajuć spadziavańni, što heta nie nadoŭha. Ci padzialajecie vy taki pazityŭny pohlad na bližejšyja pierśpiektyvy?
PB: Nie viedaju, ci mahčyma ŭ pryncypie vykarystoŭvać słova «aptymistyčna» ŭ hetaj situacyi. Naša žyćcio (usich tych ludziej, jakija vymušanyja byli źjechać, i tych, chto vymušany ciapier prymać uciekačoŭ) źmianiłasia nazaŭždy. Jano, badaj, nikoli ŭžo nie budzie takim, jak raniej.
Viadoma, dla ŭsich heta vialičezny stres. Heta ciahnie za saboj vialikija finansavyja prablemy: ludzi zastalisia biez pracy, biez srodkaŭ. Da taho ž biełarusam zabłakavali rachunki: majučy hrošy, ludzi nie majuć nijakaha da ich dostupu. Heta ŭskładniaje situacyju dla našych hramadzian.
Ciapier čujem, što i Paysera (litoŭski anłajn-bank) budzie niešta padobnaje rabić, užo dasyłajuć listy z papiaredžańniem, što rachunki ludziej, jakija nie mohuć paćvierdzić svoj status u inšaj krainie, buduć zabłakavanyja. A Paysera karystalisia mnohija biełarusy, kab nadziejna zachavać svaje hrošy. Hetaja situacyja mocna zakranaje žyćcio kožnaha z nas.
«NN»: Jakoje vyjście moža być u situacyi, kali zabłakavanyja kartki (ukrainskija ci biełaruskija)?
PB: Adzinaje, što možna paraić, — źviartacca ŭ punkty pryjomu ŭciekačoŭ, dzie vałanciory mohuć dapamahčy charčavańniem. Taksama možna źviarnucca ŭ Freeshop — heta skład, dzie vałanciory źbirajuć dapamohu jašče z 2020 hoda.
U hetaj situacyi navat tyja, chto zmahaŭsia za niezaležnaść Biełarusi ŭ 2020-m, 2021-m dy i raniej, stanoviacca zakładnikami situacyi, kali navat jany ŭsprymajucca jak napadniki i ahresary. I płaciać za toje, čaho jany nie rabili.
«NN»: Ci adčuvalnyja źmieny ŭ staŭleńni da biełarusaŭ u Polščy?
PB: Jość vypadki dyskryminacyi biełarusaŭ. Nie mahu skazać, što heta adbyvajecca na ŭsich uzroŭniach, ale sustrakajecca.
Ja viedaju vypadki, kali ludziam ź biełaruskimi numarami prakołvali šyny adrazu pa pierasiačeńni miažy. Jość vypadki, kali taksisty admaŭlajucca pieravozić ludziej, kali čujuć ruskuju movu i daviedvajucca, što ŭ ich nie taki pašpart. Jość kramy, dzie napisana, što nie absłuhoŭvajuć ludziej z takim pašpartam (čaściej havorka pra rasijski, ale časam dadajecca tudy i biełaruski).
Ciapier zaŭvažnaja źmiena ŭ staŭleńni da biełarusaŭ. Ale ja spadziajusia, što my zmožam pierałamić hetuju situacyju. Bo ciapier bieźlič biełarusaŭ dapamahaje Ukrainie i hrašyma, i srodkami abarony, i navat sami jeduć tudy vajavać, achviarujučy svaim žyćciom.
«NN»: Paharšajecca i situacyja ŭ Biełarusi — praciahvajucca represii, pahłyblajecca izalacyja. Jak ciapier spravy z uciekačami mienavita z našaj krainy?
PB: Ciapier vielmi šmat ludziej vyjazdžaje, ale heta stanovicca ŭsio składaniej zrabić: nieba praktyčna pierakrytaje, pa ziamli taksama nie zaŭsiody možna vyjechać, vizaŭ u bolšaści niama.
Samy raspaŭsiudžany maršrut — Hruzija. Mahčyma, Rasija, ale heta, pa sutnaści, šyła na myła.
Jość arhanizacyi, što dapamahajuć z kansultacyjami na hety kont, «Bajsoł», naprykład. My nie zajmajemsia dapamohaj pa vyjeździe ź Biełarusi. Ciapier uvieś naš resurs idzie na tych, chto patrabuje evakuacyi z Ukrainy.
«NN»: U tych našych suajčyńnikaŭ, jakija ciapier vymušana apynulisia ŭ Polščy, jak praviła, zastajecca impet i žadańnie rabić niešta dla biełaruskaj spravy. Dzie ciapier možna siabie prajavić i być karysnym?
PB: Ja liču, što toje, što ciapier adbyvajecca, heta naša ahulnaja baraćba.
Heta nie pytańnie vajny na terytoryi susieda, heta pytańnie ŭsiaho rehijona, i Biełarusi ŭklučna. Toje, što adbyvajecca tam, budzie mieć i maje mocny ŭpłyŭ na naša žyćcio.
Mnie padajecca, ciapier karyść u dapamozie mienavita Ukrainie. U Polščy vielmi šmat roznych hramadskich arhanizacyj, možna dałučycca ŭ jakaści vałancioraŭ i vałanciorak.
Stała viadoma pra śmierć 22-hadovaha chłopca, jakoha asudzili pa palityčnaj kryminałcy2
Kamientary