Refierendumy i minarety

Dźvie padziei adbylisia niekalki dzion tamu.

Kiraŭnik hienieralnaha dyrektarata Rady Jeŭropy pa demakratyi i palityčnych pytańniach Žan‑Łui Łaran adznačyŭ, što ŭ spravie skasavańnia śmiarotnaha pakarańnia ŭ Biełarusi nie patrabujecca refierendum. Jon źviarnuŭ uvahu, što śmiarotnaje pakarańnie ŭ biełaruskaj Kanstytucyi prapisanaje jak časovaja miera, značyć plebiscytu dla jaje admieny nie patrabujecca.

«Refierendum – heta nie sapraŭdny, a padrobny arhumient», – padsumavaŭ jon.

I druhaja padzieja – u Šviejcaryi ŭdzielniki refierenduma prahałasavali suprać dalejšaha budaŭnictva ŭ krainie minaretaŭ

Hałasavańnie było vielmi aktyŭnym – u im uziali ŭdzieł kala 50% vybarcaŭ, ź ich za zabaronu hałasavali amal 75%.

I tam, i tam, zdavałasia b, havorka viadziecca pra narodnaje – volevyjaŭleńnie.

Ale ŭ pieršym vypadku, nasamreč, my sutykajemsia z demahohijaj biełaruskaj ułady. U nivodnaj krainie ES refierendumy nakont skasavańnia pakarańnia śmierciu nie pravodzilisia. Bo ŭ Jeŭropie, jak i paŭsiul, bolšaść nasielnictva vystupaje za zachavańnie kary śmierciu. U jašče bolšaj stupieni heta tyčycca Rasii. Sprava ŭ palityčnaj voli elit, jakija źviazvajuć svaju budučyniu i budučyniu svaich krain z budučyniaj demakratyčnaj Jeŭropy.

Vypadak z refierendumam u Šviejcaryi bolš składany. Pa‑pieršaje, tam refierendumy nichto nie naźviazvaje źvierchu, ich inicyjujuć, jak praviła, sami vybarcy. Niepasrednaja demakratyja – histaryčnaja tradycyja Šviejcarskaj Kanfiederacyi.

Pa‑druhoje, było b niapravilna bačyć u vynikach refierenduma ab minaretach prajavy relihijnaj nieciarpimaści, ksienafobii i rasizmu,

jak heta zrabili mnohija ahladalniki. Šviejcaryja – šmatetničnaja i šmatkanfiesijnaja kraina. U niekatorych kantonach pieravažaje niamieckaja, u inšych francuzskaja albo italjanskaja mova, i ŭsie jany majuć aficyjny status. Ahromnistuju dolu nasielnictva składajuć imihranty.

Tak było nie zaŭsiody: padčas apošniaj vajny šviejcarskija ŭłady, kab nie złavać Hitlera, nie ŭpuskali ŭ krainu jaŭrejskich uciekačoŭ. Da apošniaha času ŭ Šviecaryi dziejničała dosyć žorstkaje antyemihracyjnaje zakanadaŭstva. Ale ž unutry krainy sapraŭdy panuje poŭnaja demakratyja i roŭnaść. Nichto nie zaminaje hramadzianam krainy i imihrantam spaviadać lubuju relihiju. Tut žyvuć pobač chryścijanie, judei, musulmanie i budysty. Nie davodzicca sumniavacca, jość tam i satanisty. (Darečy, nie tak daŭno u krainie ES Słavienii na pasadu ministra ŭ spravach relihij pryznačyli… byłoha satanista. I vialikaha skandału heta nie vyklikała, choć kataliki i aburalisia.)

Zaŭvažcie, refierendum tyčyŭsia nie prava spaviadać isłam ci budavać miačeci.

Havorka viałasia tolki pra minarety – viežy, ź jakich muedziny zaklikajuć viernikaŭ na malitvu.

Mnie padajecca, bližej mnohich da iściny padyšła ŭdava Andreja Sacharava Alena Boner, jakaja ŭ svaim vodhuku na šviejcarski refierendum paraŭnała budaŭnictva minaretaŭ u alpijskaj kanfiederacyi sa sprobaj… uźvieści hihanckuju viežu «Hazproma» ŭ Sankt‑Pieciarburhu. I tam, i tam razmova, najpierš, tyčycca niepavahi da hramadskaj dumki, da kultury, da tradycyj jeŭrapiejskaj architektury (u dadzienym vypadku była b parušana linija pierśpiektyvy, pryznanaja ŭnikalnaj). Minarety arhanična hladziacca ŭ Stambule, Miecy, Bahdadzie, Kabule. Taksama, jak arhaničnaj častkaj miascovych krajavidaŭ źjaŭlajucca pahady ŭ Kitai i Mjanmie, hihanckija statuja Budy ŭ Japonii…

Mahčyma, novy minaret u centry niamieckaha Kiolna taksama jość tvoram sučasnaj architektury. Ale, dumajecca, miljonami musulman jak u Jeŭropie, hetak i ŭ Azii jon usprymajecca najpierš jak relihijny simvał.

Miž inšym, taliby (zaciatyja prychilniki šaryjatu) u afhanskaj pravincyi Bamijan na pačatku hetaha stahodździa źniščyli adzin z šedeŭraŭ suśvietnaj kultury – statui Budy piataha stahodździa našaj ery. Jany rasstralali ich z harmataŭ, bo pakłanieńnie statujam piarečyć isłamu.

Zrazumieła, musulmanie ŭ Jeŭropie pavodziać siabie inakš, čym u siabie ŭ Afhanistanie, Iranie, Pakistanie, Samali…

Ich pryciahvaje siudy nie tolki vysoki ŭzrovień žyćcia. Ich pryciahvaje talerantnaść, hramadzianskija pravy i svabody, u tym liku, svaboda sumleńnia

– toje, što nazyvajecca jeŭrapiejskimi kaštoŭnaściami. Prablema tolki ŭ tym, što emihranty z Uschodu, achvotna karystajučysia hetymi kaštoŭnaściami, vielmi časta nie chočuć kiravacca im u svaim ułasnym žyćci, u svaich pavodzinach i dačynieńniach ź inšymi. Nie prosta žyć u Jeŭropie, ale – być jeŭrapiejcami.

Miž inšym, nas heta taksama tyčycca.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0