Jak vajna ŭpłyvaje na navakolnaje asiarodździe? Pahutaryli z ekołaham
Vajennyja dziejańni nie tolki adbirajuć i kalečać žyćci, razburajuć infrastrukturu i ekanomiku. Vajna taksama mocna ŭpłyvaje na navakolnaje asiarodździe, pryčym nastupstvy nie abmiažoŭvajucca linijaj frontu i nie zaviaršajucca adrazu paśla spynieńnia ahniu.
![](http://nashaniva.com/img/w840d4webp1/photos/stock/hrad5-spe6h.jpg.webp)
Vajskovyja abjekty zabrudžvajuć navakolle i ŭ mirny čas
Ekołah, ekśpiert aljansu «Zialonaja Biełaruś» i «Zialonaha partała» Uładzisłaŭ Šumak adznačaje, što navat u mirny čas vajskovyja abjekty niehatyŭna ŭpłyvajuć na navakolnaje asiarodździe.
Pry vytvorčaści vajskovaj techniki nie pierajmajucca ekałahičnaściu.
«Ruchaviki vajskovaj techniki nie prachodziać siertyfikacyju pa škodnych vykidach. U biełaruskaj armii praciahvajuć vykarystoŭvać savieckuju techniku, pry stvareńni jakoj naohuł nie hladzieli na niejkija ekałahičnyja faktary», — adznačaje ekśpiert.
Ciapier ža vytvorčaść VPK pavialičvajecca.
Niahledziačy na toje, što na terytoryi našaj krainy bajavyja dziejańni nie viaducca, bolš častaje praviadzieńnie vučeńniaŭ u apošnija hady niehatyŭna ŭpłyvaje na biełaruskuju ekałohiju.
Amierykancy padličyli, što dla ačystki i adnaŭleńnia adnaho kvadratnaha kiłamietra ziamli vajskovaha palihona patrabujecca $250 miljonaŭ — kab vyvieści škodnyja rečyvy.
![](http://nashaniva.com/img/w732d4webp1/photos/z_2024_04/terabarona4_240423-ng7z0.jpg.webp)
Ale toj uron, jaki vajskoŭcy nanosiać pryrodzie ŭ mirny čas, navat i blizka nie paraŭnalny z tym, što adbyvajecca padčas maštabnych vajennych dziejańniaŭ.
Vypalenaja ziamla
«Nacyjanalny ekałahičny centr Ukrainy sioleta apublikavaŭ rapart pad nazvaj «Ekałahičnyja nastupstvy vajny dla supolnaściaŭ: vyniki piłotnaj acenki i rekamiendacyi».
Tam adznačajecca, što padčas vajny samaje mahutnaje šmatbakovaje ekałahičnaje ŭździejańnie niasuć pažary, vyharańnie lasnych, sielskahaspadarčych i haradskich terytoryj u vyniku artyleryjskich abstrełaŭ i avijanalotaŭ. Maštabnyja pažary pryvodziać da vykidu ŭ atmaśfieru vielizarnaj kolkaści vuhlakisłaha hazu i inšych niebiaśpiečnych rečyvaŭ», — kanstatuje ekśpiert.
Vializarny ŭron pryrodzie taksama nanosiać vybuchi bojeprypasaŭ.
«U vyniku vybuchaŭ u atmaśfieru traplaje vialikaja kolkaść škodnych rečyvaŭ. Tak, pa adkrytych danych rasijskich navukoŭcaŭ za 2023 hod, u vajnie z Ukrainaj tolki Rasija vykarystała kala 1,3 miljona ton bojeprypasaŭ i 270 tysiač ton vybuchovych rečyvaŭ, što pryviało da traplańnia ŭ atmaśfieru kala 10 miljona ton hazapadobnych praduktaŭ vybuchaŭ.
Heta ŭ 120 razoŭ bolš, čym zrabiŭ vykidaŭ za anałahičny pieryjad Ałčeŭski mietałurhičny kambinat — adna z samych škodnych dla navakolnaha asiarodździa vytvorčaściaŭ», — kaža ekśpiert.
![](http://nashaniva.com/img/w732d4webp1/photos/z_2022_04/-bv4v3.jpg.webp)
Pažary na naftabazach i ryzyka ankałohii
Samaj vialikaj prablemaj ekołah nazyvaje toje, što ŭsie hetyja hazapadobnyja pradukty vybuchaŭ składajucca z cełaha pakieta roznych škodnych sintetyčnych rečyvaŭ z doŭhaterminovym uździejańniem na pryrodu.
«Raznosiacca jany nie tolki ŭ niepasrednaj blizkaści da miesca viadzieńnia bajavych dziejańniaŭ, a pa ŭsim rehijonie Uschodniaj Jeŭropy. I Biełaruś tut nie vyklučeńnie», — adznačaje ekśpiert.
Jašče adzin vielmi važny čyńnik — pažary na naftabazach, jakija rehularna adbyvajucca jak na terytoryi Ukrainy, tak i Rasii. Dym ad takich pažaraŭ vyklikaje vielmi mocnaje zabrudžvańnie pavietra škodnymi arhaničnymi złučeńniami, u tym liku z kancerahiennym efiektam.
U kamientary «Hołasu Amieryki» prezident Mižnarodnaj asacyjacyi prafiesijanalnych ekołahaŭ Ludmiła Cyhanok (Ukraina) adznačała, što adzin pažar na naftabazie zabrudžvaje atmaśfieru prykładna hetak ža, jak uvieś transpart Kijeva za miesiac.
![](http://nashaniva.com/img/w732d4webp1/photos/z_2024_08/belgorod700-p37ff.jpg.webp)
«Siarod zabrudžvalnikaŭ jość vuhlevadarody, dyjaksid azotu, kuča raznastajnych rečyvaŭ — sieravadarod, farmaldehid, saža. Karaciej kažučy, heta recept nadziejnaha ankakaktejla», — kazała ŭkrainskaja ekśpiertka.
U vyniku vajennych dziejańniaŭ zabrudžvajecca nie tolki pavietra, ale i hleba.
«Dla terytoryi Ukrainy charakterny vializarnyja płoščy ŭhodździaŭ z čarnaziomam. Dziakujučy hetamu Ukraina doŭhi čas była adnym z suśvietnych lidaraŭ pa abjomie vytvorčaści sielhaskultur, pierš za ŭsio zbožža i słaniečnika.
![](http://nashaniva.com/img/w732d4webp1/photos/stock/helicopter_ukraine-9toml.jpg.webp)
U hlebu ad vybuchaŭ traplajuć ciažkija mietały — marhaniec, chrom, nikiel, cynk, śviniec, kadmij. Heta pryvodzić da rezkaha paharšeńnia jakaści hleby, što, u svaju čarhu, upłyvaje na biaśpiečnaść sielhaspradukcyi», — adznačaje Uładzisłaŭ Šumak.
Usio ŭ Čornaje mora
Praz vymyvańnie niebiaśpiečnych rečyvaŭ z hleby zabrudžvajucca reki, vadajomy i padziemnyja vody. Bolš za ŭsio nastupstvy ad vajny, na dumku ekołaha, adčuje na sabie ekasistema Čornaha mora, u jakuju ściakajuć ukrainskija reki.
«Razbureńnie płaciny Kachoŭskaj HES pryviało da taho, što hlej, jaki ŭtrymlivaŭ u sabie vialikuju kolkaść ciažkich mietałaŭ i radyjonuklidaŭ, trapiŭ u mora. Tamu ekasistemnyja nastupstvy mohuć być vielmi žudasnymi i ich adčujuć žychary nie tolki Ukrainy, ale i inšych krain čarnamorskaha rehijonu.
Miarkuju, što statystyka ŭ hetych krainach praź niekalki hadoŭ pakaža vielmi mocny rost pa ankałahičnych i imunnych zachvorvańniach», — ličyć ekołah.
Nakapleńnie ciažkich mietałaŭ, pa jaho słovach, adbyvajecca va ŭsich miescach, dzie vykarystoŭvajecca vajskovaja technika, u tym liku ŭ hlebie na vajskovych palihonach i pobač ź imi.
Vychłapnyja hazy i vykarystańnie vuhalu
Varta ŭličyć i vykarystańnie vajskovaj techniki.
Tak, naprykład, raschod paliva ŭ BTR składaje ad 40 litraŭ na 100 kiłamietraŭ pry ruchu pa šašy, da 140 litraŭ — pry pierasoŭvańni ŭ składanych umovach. Vajenny hruzavik «Urał» spažyvaje ad 25 da 40 litraŭ dyzielnaha paliva na 100 kiłamietraŭ.
![](http://nashaniva.com/img/w732d4webp1/photos/stock/ap23289404072654-2b3d5.jpg.webp)
Tanki spažyvajuć kala 150-200 litraŭ dyzpaliva za hadzinu.
Heta ŭsio technika, pry stvareńni ruchavikoŭ jakoj ekałahičny składnik zastavaŭsia biez uvahi.
Praz vajnu namahańni apošnich hadoŭ skaracić abjomy škodnych vykidaŭ u atmaśfieru ad aŭtamabilnaha transpartu, pramysłovaj i sielskahaspadarčaj vytvorčaści syduć na nie.
Niekatoryja krainy Jeŭropy ŭ žadańni skaracić abjomy zakupak hazu ŭ Rasii, viartajucca da vykarystańnia vuhalu, što zapavolvaje pracesy vuhlarodnaj enierhietyčnaj transfarmacyi ekanomiki hetych krain i nie spryjaje dasiahnieńniu mižnarodnych damoŭlenaściaŭ ab źnižeńni vykidaŭ parnikovych hazaŭ.
Jak chutka vajna paŭpłyvaje na klimat?
«Navuka pakazvaje, što ciapierašnija źmieny klimatu — heta vynik upłyvu dziejańniaŭ čałavieka, zroblenych 15-20 hadoŭ tamu. To-bok mnohija nastupstvy hetaj vajny my ŭbačym nie adrazu, a tolki praz 10-15 hadoŭ, kali kazać pra klimat, — zaŭvažaje Uładzisłaŭ Šumak. —
A voś na nadvorji nastupstvy vajny my možam adčuvać i ciapier. U vyniku vybuchaŭ u pavietra traplaje šmat čaścinak pyłu, jakija mohuć być svojeasablivymi jadrami kandensacyi ŭ atmaśfiery, što vyklikaje stvareńnie mahutnych daždžavych abłokaŭ. I heta pryvodzić da łakalnaha masiravanaha vypadzieńnia daždžavych apadkaŭ liŭnievaha typu».
Kamientary