Chto padryvaje asnovy kanstytucyjnaha ładu ŭ krainie — abvinavačanyja albo abvinavaŭcy?
Z nahody sudoŭ nad palitviaźniami piša fiłosaf Ludmiła Klimkovič.
Z nahody sudoŭ nad palitviaźniami piša fiłosaf Ludmiła Klimkovič.
Adna z najbolš chvalujučych temaŭ dla biełaruskaha hramadstva siońnia — 19 śniežnia i jaho nastupstvy.
Bolšaść kandydataŭ na pasadu prezidenta apynulisia paśla vybaraŭ za kratami. Niekatorym ź ich ciapier źmienienaja miera strymańnia na chatni aryšt ci padpisku ab niavyjeździe. Ale praktyčna im usim, a taksama mnohim inšym zmaharam za demakratyju vystaŭlenyja abvinavačańni va ŭčynieńni pravaparušeńniaŭ i rychtujucca novyja abvinavačańni, u pryvatnaści, u sprobie zrynuć kanstytucyjny ład u krainie. Ci majuć hetyja abvinavačvańni pad saboj realnuju hlebu?
Pasprabujem razabracca ŭ hetym, źviarnuŭšysia da Kanstytucyi Biełarusi. U joj skazana:
«Čałaviek, jaho pravy, svabody i harantyi ich realizacyi źjaŭlajucca najvyšejšaj kaštoŭnaściu i metaj hramadstva i dziaržavy» (art.2).Heta adno z asnovatvornych pałažeńniaŭ Asnoŭnaha zakona Biełarusi. Prablema čałavieka, pašyreńnia jaho pravoŭ i pavieličeńnia jaho svabodaŭ było hałoŭnym pytańniem, jakoje stavili i adstojvali ŭ svaich pieradvybarnych prahramach usie demakratyčnyja kandydaty na pasadu prezidenta. Ci jość tut skład złačynstva? Vidavočna, što nie. U svajoj dziejnaści kandydaty kiravalisia svaimi prahramami, nie supiarečyli im.
Adno z pałažeńniaŭ Kanstytucyi abviaščaje:
«Kandydaty, jakija vybirajucca na dziaržaŭnyja pasady, udzielničajuć u vybarach na roŭnych padstavach»(art.66). Padčas padrychtoŭki da vybaraŭ stała zrazumieła, što hetaje pałažeńnie Kanstytucyi ŭvieś čas parušałasia. Jakija mahli być roŭnyja padstavy, kali praktyčna ŭsie srodki masavaj infarmacyi znachodzilisia ŭ rukach adnaho pretendenta, a astatnim było dazvolena tolki apublikavać svaje pieradvybarnyja prahramy i ścisła aśviatlić ich u svaich vystupach, pryčym u daloka nie zručny dla telehledačoŭ i radyjosłuchačoŭ čas? Jakija mahli być roŭnyja padstavy, kali ahitacyja za adnaho z kandydataŭ była pačataja zadoŭha da pačatku vybarčaha pracesu i viałasia praktyčna štodnia až da vybaraŭ z vykarystańniem roznych srodkaŭ masavaj infarmacyi, a inšym heta było dazvolena rabić tolki za miesiac da vybaraŭ i z vykarystańniem faktyčna tolki «padručnych srodkaŭ»?
Jakija mahli być roŭnyja padstavy, kali praktyčna ŭsie kamisii pa vybarach prezidenta byli sfarmavanyja z prychilnikaŭ adnaho z kandydataŭ?
Jakija mahli być roŭnyja padstavy, kali ŭ rukach adnaho kandydata byli takija mahutnyja srodki ŭździejańnia na hramadskaje mierkavańnie, jak pavieličeńnie piensij, zarobkaŭ i stypiendyj, kamuflaž inflacyjnych pracesaŭ?Jakija mahli być roŭnyja padstavy, kali adzin z kandydataŭ amal štodnia vystupaŭ pa radyjo i telebačańni, a inšym byli dadzienyja biezdapamožnyja drabki takich mahčymaściaŭ, i navat jany byli adabranyja za dva tydni da vybaraŭ? Jakija mahli być roŭnyja padstavy, kali adzin z kandydataŭ pastajanna hańbiŭ i palivaŭ brudam inšych z vykarystańniem srodkaŭ masavaj infarmacyi?
Padčas padrychtoŭki da vybaraŭ byli taksama nieadnarazova zarehistravanyja parušeńni Vybarčaha kodeksa Biełarusi na karyść adnaho z kandydataŭ. Hetyja parušeńni, šmatlikija parušeńni Kanstytucyi, a taksama viadomaja ŭžo raniej praktyka padtasoŭki hałasoŭ vybarščykaŭ padčas vybaraŭ zmusili demakratyčnych kandydataŭ arhanizavać akcyju pratestu suprać parušeńniaŭ i falsifikacyi vybaraŭ. Ci źjaŭlajucca złačyncami ludzi, jakija adstojvajuć kanstytucyjnyja pravy? Vidavočna, što nie.
Kali dziasiatki tysiač biełarusaŭ vyjšli 19 śniežnia na centralnyja płoščy stalicy ź mirnaj akcyjaj pratestu, ułady žorstka raspravilisia ź ludźmi z užyvańniem siły. Źbićciu padvierhlisia žančyny, staryja, moładź. Śnieh na płoščy Niezaležnaści byŭ afarbavany kryvioju. Niekatorych ludziej prosta z płoščy mašyny chutkaj dapamohi vieźli ŭ lakarniu. Inšych paranienych zamiest lakarni čornyja furhony vieźli ŭ izalatary KDB i MUS. Hety dzień pa pravie možna nazvać «kryvavaj niadzielaj», zładžanaj uładami. U jakaści padstavy dla raspravy z demakratami było pakazana bićcio škła la ŭvachodu ŭ Dom urada.
Ale voś čamuści chulihany, jakija heta ŭčynili, adrazu zatrymanyja nie byli. Vielmi dziŭna.
Masavyja biesparadki na płoščy Niezaležnaści 19 śniežnia sapraŭdy byli. Ale arhanizavali ich zusim nie demakraty, jakija pravodzili mirnuju akcyju. Biesparadki palahali ŭ źbivańni i pazbaŭleńni svabody sotniaŭ biełarusaŭ siłavymi strukturami. Pryčym źbićciu i pazbaŭleńniu voli padvierhlisia nie tolki hramadzianie, jakija ŭdzielničali ŭ demanstracyi, ale i całkam staronnija ludzi, što vypadkova apynulisia pobač, i nie tolki na płoščy, ale i na susiednich vulicach. A heta ŭžo naŭprostaje parušeńnie punkta 1 artykuła 25 Kanstytucyi RB, jaki abviaščaje, što dziaržava zabiaśpiečvaje svabodu, niedatykalnaść i hodnaść asoby.
Paśla «kryvavaj niadzieli» ŭ krainie pačaŭ raskručvacca machavik represij. Było aryštavana mnostva demakratyčnych aktyvistaŭ, kanfiskavanaja kamputarnaja technika z redakcyj demakratyčnych haziet, ofisaŭ demakratyčnych arhanizacyj, u hramadzian.
Hetyja dziejańni parušajuć šmat artykułaŭ Kanstytucyi Biełarusi, u tym liku art.2 ab pravach i svabodach čałavieka i harantyjach ich realizacyi i art.44 ab niedatykalnaści ŭłasnaści hramadzian.
Zatrymanyja demakraty ŭtrymlivajucca va ŭmovach, jakija źnievažajuć hodnaść asoby. Heta źjaŭlajecca parušeńniem p.3 art.25 Kanstytucyi ab tym, što nichto nie pavinien padviarhacca abychodžańniu abo pakarańniu, jakija źnievažajuć jaho hodnaść. Viaźniam sumleńnia nie zaŭsiody zabiaśpiečvajecca poŭnaja miedycynskaja dapamoha. Heta źjaŭlajecca parušeńniem art.45 Kanstytucyi ab harantavańni hramadzianam prava na achovu ich zdaroŭja.
Praktyčna ŭsie
Heta hruba parušaje art.33 Kanstytucyi ab niedapuščalnaści manapalizacyi srodkaŭ masavaj infarmacyi dziaržavaj.Śpis parušeńniaŭ Kanstytucyi z boku ŭładaŭ možna praciahnuć. Dyk chto ž padryvaje asnovy kanstytucyjnaha ładu ŭ krainie: abvinavačanyja albo abvinavaŭcy?
Ciapier čytajuć
U Połk Kalinoŭskaha na tydzień pralez milicejski stukač. Ciapier jaho vykryli, i dobra vidać, chto sprabuje abialić ahienta4
Kamientary