Na pytańni «Našaj Nivy» adkazvaje vypusknik kafiedry radyjacyjnaj chimii BDU, aśpirant Nacyjanalnaj akademii navuk Juraś Adamovič.
Mała japoncam było mahutnaha ziemlatrusu, jak pa ŭschodnim uźbiarežžy prajšłosia cunami. Nie prajšło sutak z momantu hetych padziej, jak uvieś śviet pačaŭ sačyć za situacyjaj vakoł atamnaj stancyi ŭ Fukusimie. Adrazu pačalisia razmovy pra druhi Čarnobyl, pra mocnyja vykidy radyjacyi. Heta pastaviła šerah pytańniaŭ i pierad Biełaruśsiu. Ci patrebnaja Biełarusi svaja AES? Što važniej: dyviersifikacyja krynic enierhii ci biaśpieka nasielnictva?
Na pytańni «Našaj Nivy» adkazvaje vypusknik kafiedry radyjacyjnaj chimii BDU, aśpirant Nacyjanalnaj akademii navuk Juraś Adamovič.
«Naša Niva»: Čym adroźnivajecca siońniašniaja situacyja ŭ Japonii ad Čarnobyla? Čamu Čarnobyl vybuchnuŭ, a Fukusima – nie?
Juraś Adamovič: Na ČAES i Fukusimie byli ŭstalavanyja reaktary pryncypova roznych typaŭ. Praściej kažučy, Fukusima i nie mahła vybuchnuć. Na ČAES u jakaści zamarudžvalnika niejtronaŭ vykarystoŭvaŭsia hrafit, a jak ciepłanośbit, što musić advodzić ciapło, – vada. Na vodavadzianym reaktary Fukusimy vada — heta i zamarudžvalnik, i ciepłanośbit. Heta značyć, što na stancyjach typu ČAES pry vykipańni vady ŭ vypadku pavyšanaha ciepłavydzialeńnia reaktar pačynaje jašče bolš razhaniacca, što moža pryvieści da samych drennych nastupstvaŭ. Adpaviedna, isnuje nieabchodnaść prymusovaha achałodžvańnia reaktara. Na reaktarach kštałtu Fukusimy pry vykipańni vady źnikaje nie tolki ciepłanośbit, ale i zamarudžvalnik, što pryvodzić da zatuchańnia reakcyi. To bok adbyvajecca peŭnaja samarehulacyja pracesu. Na ČAES sukupnaść pazarehłamientnych avanturysckich dziejańniaŭ kiraŭnictva pryviała da rezkaha niekantralavanaha razhonu reaktara z vybucham u CVEŁach (hetak zvanych «ciepłavydzialalnych elemientach» – cyrkonijevych trubkach z tabletkami dyjaksidu ŭranu). Jak nastupstva – poŭnaje razbureńnie aktyŭnaj zony reaktara, vializnaja kolkaść radyjeaktyŭnych vykidaŭ na vialikaj vyšyni i pałajučyja hrafitavyja stryžni. Na Fukusimie taki praces niemahčymy. Tam situacyju možna paraŭnać chiba što z avaryjaj na amierykanskaj AES Trymajł-Ajlend (Three Mile Island) u 1979 hodzie. Tolki tam hałoŭnymi pryčynami byli pałomki i čałaviečy faktar, tut – stychija.
«NN»: A kali ziemlatrus adbyŭsia b nie ŭ mory, a pad samoj stancyjaj, jana b vytrymała?
JUA: Na hetaje pytańnie niemahčyma adkazać. Paradaksalnaść situacyi ŭ tym, što ŭvieś antyjadzierny šał, što razhareŭsia, adbyvajecca na fonie tryumfu stvaralnikaŭ Fukusimy. Pahladzicie sami: sarakahadovy, maralna sastareły reaktar, jakomu zastavaŭsia litaralna tydzień da zakryćcia (jaho spynieńnie było pryznačanaje na 21 sakavika), pieranios taki siejśmičny ŭdar i vytrymaŭ! Tyja razbureńni, jakija my ciapier nazirajem, – nastupstvy cunami, a nie ziemlatrusu. Što tady kazać pra bolš sučasnyja i ŭstojlivyja reaktary? Prablema siejśmičnaj biaśpieki pakrysie sychodzić u historyju. Što, vidavočna, nie spadabajecca pradstaŭnikam roznych antyjadziernych ruchaŭ.
«NN»: Jaki vaš prahnoz na bližejšy čas?
JUA: Situacyja stabilna ciažkaja, ale nie krytyčnaja. Na moj pohlad, horšaje, čaho varta čakać —raspłaŭleńnie aktyŭnaj zony reaktaru, ź vialikim vykidam radyjoaktyŭnych rečyvaŭ. U lubym vypadku, heta nie budzie vybuch, kštałtu čarnobylskaha, z poŭnym razbureńniem aktyŭnaj zony i vykidam bolšaj častki radyjaaktyŭnaha paliva ŭ atmaśfieru.
«NN»: Ale, nakolki možna razumieć, vyciečka radyjacyi ŭsio-taki adbyłasia. Nakolki heta niebiaśpiečna?
JUA: U vyniku paškodžańnia sistemy achałodžvańnia adbyvajecca razahreŭ reaktara i rost cisku praź intensiŭnaje hazaŭtvareńnie. Kab paźbiehnuć razbureńnia reaktara, paru skidvali ŭ h.zv. hiermaabałonku. Kali cisk u joj taksama praźmierna vyras, ažyćciaŭlali kantralavany skid pary ŭ atmaśfieru. Heta pryviadzie da nievialikaha zabrudžvańnia adnosna niaznačnych kalastancyjnych terytoryjaŭ, ale heta nie zanadta vialikaja prablema. Bolš istotnym padajecca toje, što, pa roznych śviedčańniach, u vykidach byŭ vyjaŭleny cezij. A heta moža być prykmietaj paškodžańnia CVEŁaŭ na AES, što stvoryć dadatkovuju prablemu dla likvidataraŭ.
«NN»: Jość roznyja budaŭniki AES. «Rasatam», «Tošyba-Viestynhchaus», «Areva». U čym roźnica ich prajektaŭ i ŭ čym ich ryzyka?
JUA: U koštach, jakaści vykanańnia, sučasnaści technałohij. Biełaruskaja zamova pisałasia admysłova pad «Rasatam», i hulnia ŭ vybar budaŭnika – nie bolej za teatralnuju pastanoŭku. Chacia zamovu, kaniečnie, našy ŭłady zaŭždy mohuć pierapisać. Pad inšaha vykanaŭcu, i ŭ zaležnaści ad palityčnaj kanjunktury. Što tyčycca «Rosatama» jak budaŭnika, to mianie bolš turbuje nie ŭzrovień sučasnaści rasijskich technałohij (jon dastatkovy, kab ažyćciavić bolš-mienš prymalny prajekt), a ŭzrovień rasijskaj kultury budaŭnictva. Vysakajakasnych i adkaznych vykanaŭcaŭ usio ž varta šukać nie za ŭschodniaj miažoj.
«NN»: Uvohule, budavać AES apraŭdana ci nie?
JUA: Heta niepaźbiežnaść. My biaskonca čujem pryhožyja słovy pra ŭznaŭlalnyja krynicy enierhii, ale ich moc nieparaŭnalnaja z sučasnymi patrebami, jakija tolki praciahvajuć raści. Prosta chtości moža dazvolić sabie adterminoŭku praz ułasnyja zapasy enierhanośbitaŭ, a chtości — nie.
Hutarka zapisvałasia 14 sakavika.
Kamientary