Zaprašajem u siabroŭskaje padarožža «U pošukach idyša» ź Michałam Aniempadystavym

Iŭje

Miastečka viadomaje ad XV stahodździa.

U siaredzinie XVI stahodździa — centr adnoj z najbolš radykalnych płyniaŭ pratestantyzmu — aryjanstva. Tut dziejničaje aryjanski klaštar i akademija, dzie vykładalisia 8 svabodnych navukaŭ i 5 movaŭ, u tym liku, staražytnahabrejskaja.

U 1598 hodzie ŭ Iŭi sielacca pieršyja tatary. Miastečka dahetul zachavała za saboj tytuł stalicy biełaruskich tataraŭ, u im dziejničaje miačeć, fundavanaja kniahiniaj Elfrydaj Zamojskaj u 1884 hodzie. Zachavałasia tatarskaje pradmieście jak miesca kampaktnaha pražyvańnia iŭjeŭskich tataraŭ sa słynnymi tatarskimi aharodami i dahledžanymi mohiłkami (mizaram).

Iŭjeŭskija habrei ŭpieršyniu zhadvajucca ŭ invientary za 1685 hod. Na toj momant u miastečku naličvajecca 61 dvor, ź ich 8 tatarskich i 9 habrejskich. Pieršyja habrejskija padvorki znachodzilisia na vulicy Navahradskaj, pry rynku. Na hetym miescy zachavalisia budynki sinahohi i dvuch malitoŭnych damoŭ. Aproč hetaha, amal całkam zachavałasia zabudova habrejskaj častki miastečka.

Uvohule, Iŭje — adzin ź niešmatlikich prykładaŭ acalełaj histaryčnaj zabudovy. Aproč aŭtentyčnych žyłych budynkaŭ tut zachavaŭsia młyn, kaścioł sv. Piatra i Paŭła, i budynki klaštara biernardyncaŭ, jakija malaŭniča vysiacca nad rečkaj Iviankaj, na miescy kolišniaha zamčyšča.

Na ŭskrainie Iŭja znachodzicca miemaryjał pamiaci achviaraŭ iŭjeŭskaha hieta, dzie zahinuli žychary miastečka i susiednich ź im Trabaŭ, Bakštaŭ, Juracišak.

Juraciški

Miastečka pa darozie na Traby. Tut zachavalisia kaścioł, carkva i budynak siadziby XIX stahodździa. U pryncypie, heta typovaje maleńkaje miastečka, biez asablivych admietnaściaŭ. My tam spyniacca nie budziem, ale prajechać praź jaho i pahladzieć praz akno budzie cikava.

Traby

Upieršyniu zhadvajecca ŭ 1490.

Na ŭskrainie miastečka zachavalisia habrejskija mohiłki.

Aproč hetaha, u samim miastečku zachavałasia draŭlanaja carkva sv. Piatra i Paŭła, pabudovy 1784 hoda i nieahatyčny kaścioł Naradžeńnia Maryi Panny (1900–1905).

Halšany

Zakładzienyja kala 1280 h. paŭmifičnym kniaziem Holšam. Pieršapačatkova stalica Halšanskaha kniastva. Radzima Sofji Halšanskaj, karalevy Polščy, druhoj žonki Jahajły.

U pačatku XVII st. Halšany robiacca ŭłasnaściu Sapiehaŭ, a ŭ 1610 h. Pavieł Stefan Sapieha zakładaje słavuty Halšanski zamak, jaki paźniej staŭ pratatypam Čornaha zamka Alšanskaha Uładzimira Karatkieviča. Aproč zamka ŭ Halšanach zachavalisia klaštar francyskancaŭ, kaścioł sv. Jana Chryściciela, aŭtentyčnaja zabudova rynkavaj płoščy z handlovymi šerahami, žyłaja zabudova kanca XIX st., kaplica, carkva sv. Juryja z moščami śviatoj Juljany Halšanskaj, žonki vialikaha kniazia Vitaŭta, a taksama młyn u pracoŭnym stanie. Na vyjeździe ź miastečka ŭ bok Barunaŭ zachavalisia habrejskija mohiłki, staražytnaje haradzišča. Pieršyja zhadki pra halšanskich habrejaŭ adnosiacca da 1636 hoda. Najbolšy roskvit habrejskaha žyćcia ŭ Halšanach prypadaje na kaniec XIX stahodździa. U Halšanach dziejničaje sinahoha, 4 malitoŭnyja damy, 2 habrejskija škoły. U pačatku stahodździa na rahu rynkavaj płoščy adkryvajecca filijał Habrejskaha banka, nasielnictva miastečka na 48% składajecca z habrejaŭ.

Bahdanava

Vioska Bahdanava lažyć pa darozie da miastečka Višnieva. Heta rodavaje hniazdo mastaka Fierdynanda Ruščyca, zahadčyka kafiedry vyjaŭlenčaha mastactva Vilenskaha ŭniviersiteta, asoby, znakavaj dla biełaruskaj i polskaj kulturaŭ.

Dziesiatniki

U Dziesiatnikach varta pahladzieć niamieckija vajskovyja mohiłki časoŭ Pieršaj suśvietnaj vajny. Mienavita pa maršrucie našaj vandroŭki prachodziła linija frontu, dzie niekalki hadoŭ vialisia pazicyjnyja bai. U apošnija hady mohiłki ŭparadkavanyja za niamiecki i mahli b stać prykładam dla ŭsich nas u pavazie da pamiaci prodkaŭ. Ad mohiłak adkryvajecca cudoŭny vid na dalinu raki Halšanki.

Višnieva

Miastečka viadomaje z XIV st u miežach Kreŭskaha kniastva.

Tut zachavalisia kaścioł pabudovy 1641 h. (na miescy raniejšaha draŭlanaha, pabudavanaha ŭ 1442), carkva 1865-ha, frahmienty parka i siadziby Chraptovičaŭ, a taksama admietnyja katalickija i habrejskija mohiłki.

U Višnievie naradzilisia albo praciahły čas žyli mnohija znakamitaści: prem'jer-ministr Izraila Šymon Peres, biełaruskaja paetka Kanstancyja Bujło, paet i pierakładčyk, a taksama pravasłaŭny śviatar i školny nastaŭnik Piatro Bitel, ksiondz Uładzisłaŭ Čarniaŭski, aŭtar pierakładu Jevanhiella na biełaruskuju movu. Tut naradziłasia žonka Janki Kupały Uładzisłava, tut pravioŭ apošnija hady žyćcia i ŭ 1593 h. byŭ pachavany, Symon Budny — vybitny dziejač epochi Adradžeńnia.

Vałožyn

Viadomy ad XV stahodździa jak ułasnaść kniazioŭ Vałožynskich. Paźniej naležaŭ Manvidam i Haštoldam. Ad 1542 — karaleŭskaja majomaść, ad 1567 — majomaść Radziviłaŭ.

Pik habrejskaj prysutnaści tut, jak i paŭsiul na Biełarusi, prypadaje na kaniec XIX st. Habrejskaja hramada naličvała tady 2 310 čałaviek (72,8%).

U Vałožynie zachavalisia budynak słavutaj ješyvy (1806) i staryja habrejskija mohiłki.

Daviedki pa telefonie: (029) 180-28-38 (Śviatłana).

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0