BIBLIJATEKA
U supracy i baraćbie
Smalančuk A.F. Palaki Biełarusi i Litvy ŭ revalucyi 1905–1907 h. – Horadnia: “Ratuša”, 2000. – 204 s.
Publikacyi Alesia Smalenčuka, haradzienskaha historyka, što daśleduje hramadzka-palityčnaje žyćcio ŭ Biełarusi na pačatku XX st., cikavyja nia tolki dla prafesijnych historykaŭ, ale i dla šarahovaha čytača. Aŭtar viartaje ź niabytu zabytyja imiony hramadzkich dziejačaŭ, jakija adyhryvali ŭ svoj čas važkuju rolu ŭ biełaruskaj historyi: Ramana Skirmunta, Edvarda Ropa, Michała Romera, Ludvika Abramoviča i inšych. Aleś Smalančuk — daśledčyk takoj płyni pač. XX st., jak “krajoŭcy” (polskija dziejačy, što adčuvali svaje biełaruskija ci litoŭskija hienealahičnyja karani i zychodzili z nacyjanalnych intaresaŭ kraju, maračy pra adnaŭleńnie kolišniaj polietničnaj Rečy Paspalitaj). Krajoŭcy balansavali na pamiežžy: palaki, litoŭcy, biełarusy, kožny pa-svojmu pierachodziačy tuju ci inšuju hrań. U novaj knizie Aleś Smalančuk adznačaje, što Biełaruska-Litoŭski kraj staŭsia, aprača karennych žycharoŭ — biełarusaŭ i litoŭcaŭ, radzimaj dla inšych: habrejaŭ, łatyšoŭ, tataraŭ, rasiejcaŭ, i nie ŭ apošniuju čarhu — palakaŭ. U savieckija časy na heta ŭparta nie źviartali ŭvahi, ale ž polski element adyhraŭ značnuju rolu ŭ biełaruskaj historyi. Polskamoŭnaje nasielnictva Biełarusi i Litvy składała značny pracent siarod elitaŭ hramadztva i było najbolš hramadzka aktyŭnym; dziejnaść polskaha elementu padčas revalucyi 1905–1907 h. — hetamu paćviardžeńnie.
Manahrafija składajecca z troch častak: “Palityka caryzmu ŭ Biełarusi i Litvie paśla padaŭleńnia paŭstańnia 1863–1864 h. Adnaŭleńnie polskaha ruchu”; “Polski ruch u peryjad uzdymu revalucyi”; “Polski ruch u peryjad adstupleńnia revalucyi. Sakavik 1906 — červień
1907 h.”.
Paśla paŭstańnia 1863 h. polski ruch, niahledziačy na fors-mažornyja abstaviny, stvoranyja samadziaržaŭjem, adradziŭsia i zdoleŭ stać ci nie najbolš mahutnym na biełaruskich ziemlach. Aŭtar manahrafii źviartaje ŭvahu na asobaŭ, što adyhryvali značnuju rolu ŭ tahačasnaj rasstanoŭcy palityčnych siłaŭ. Asobny raździeł pryśviečany stanovišču katalickaha kaściołu ŭ Biełarusi padčas pieršaj rasiejskaj revalucyi. A.Smalančuk adznačaje, što kaścioł hetaha peryjadu staŭ mocna palityzavanym, što jaskrava vyjaviłasia ŭ dziejnaści vilenskaha arcybiskupa Edvarda Ropa. Baron Rop paspryjaŭ umacavańniu katalickich pazycyjaŭ u Biełarusi i Litvie i, adpaviedna, asłableńniu ŭpłyvu Pieciarburhu na katalickaje nasielnictva rehijonu.
Daśledčyk adznačaje, što biełaruski ruch padčas revalucyi 1905–1907 h. apynuŭsia miž dvuch ahnioŭ: z adnaho boku, carskija ŭłady abvinavačvali ŭ raspaŭsiudžvańni biełaruskaj idei polskich dziejačoŭ, z druhoha — biełaruskaha ruchu bajalisia polskija palityki, ćvierdziačy, što biełaruskaja karta naŭmysna inśpiravanaja Rasiejaj, kab pasłabić polskuju nacyjanalnuju ideju.
Pačatak stahodździa ŭ Biełarusi i Litvie prajšoŭ u palityčnaj baraćbie i supracoŭnictvie pamiž palakami, litoŭcami i biełarusami. Palityčnyja padziei taho času staviać šmat pytańniaŭ, i kniha Alesia Smalenčuka adkazvaje na šmat jakija ź ich, likvidujučy tym samym čarhovuju biełuju plamu ŭ biełaruskaj historyi.
A.H.
Novyja knihi, dasłanyja ŭ redakcyju
Čałaviek: Pravaabarončy biuleteń. № 2 (6), žnivień 2000 h. – Miensk: Respublikanskaje hramadzkaje abjadnańnie “Biełaruski hielsynski kamitet”, 2000. – 44 s.: ił. – Nakład 299 as.
Čałaviek: Pravaabarončy biuleteń. № 3 (7), kastryčnik 2000 h. – Miensk: Respublikanskaje hramadzkaje abjadnańnie “Biełaruski hielsynski kamitet”, 2000. – 40 s.: ił. – Nakład 299 as.
U apošnich numaroch “Čałavieka” – viestki z usich krajoŭ, a pieradusim ź Biełarusi, pra parušeńni pravoŭ čałavieka j pra balučyja prablemy hramadztva – ad narkotykaŭ da vykradańnia ludziej. Nieŭzabavie biuleteń maje być zarehistravany j na jaho možna budzie padpisacca. Vydaŭcy hetaksama abiacajuć pavialičyć nakład – da 1000 asobnikaŭ.
Epocha: Biełaruski časapis. Vierasień 2000 h. – 76 s.: ił.
U apošnim numary “Epochi” źmieščany interviju Stanisłava Šuškieviča j Siarhieja Kavalova. Balšynia matarjałaŭ – pieradruki ź inšych vydańniaŭ. Bahata ilustracyjaŭ.
Jak sudzili Antona Sokała-Kutyłoŭskaha: Žyćciarys kiraŭnika Słuckaha paŭstańnia pavodle matarjałaŭ sudovaje spravy KHB / Padrychtavaŭ F.Stankievič. – Bieraście: Bieraściejski adździeł Spartova-patryjatyčnaj arhanizacyi “Kraj”, 2000. – 18 s. – Nakład 299 as.
Anton Sokał-Kutyłoŭski – uzor čałavieka, jaki addaŭ siabie zmahańniu za biełaruskija intaresy, a trapiŭšy ŭ stalinskija zaścienki, byŭ złamany fizyčna, ale nia skorany duchoŭna.
A.Višnievskij. Orhanizacija i diejatielnosť milicii Biełarusi v 1917 – 40 h.: Istoriko-pravovyje aśpiekty. – Miensk: Tesej, 2000. – 224 s. – Nakład 500 as. ISBN 985-6454-83-2
Upieršyniu kniha pra biełaruskuju milicyju źjaviłasia ŭ 1927 h. – “Karotki narys historyi milicyi Biełarusi (1917–27 h.)”. U ciapierašnim daśledavańni značnaja ŭvaha addajecca, u pryvatnaści, złačynstvam NKVD u 1930-ja h. Cana knihi – 2000 rub.
Biełavieskaja pušča: Biełaruskaje pryrodalubnaje aśvietna-publicystyčnaje vydańnie: Aŭtarskaja hazeta Valera Drančuka. № 3 (24), 2000. – 32 s.: ił. – Nakład 2000 as.
U hetaj adzinaj biełaruskaj hazecie, što vychodzić u časapisnym farmacie, vyłučajucca teksty pra novabudoŭli I.Ciciankova ŭ Biełavieskaj puščy dy narys pra ekalahičnuju vandroŭku ŭ Polšču. Šmat mastackich fotazdymkaŭ.
Padrychtavaŭ Viktar Muchin
Kamientary