№ 08 (217), 19 — 26 lutaha 2001 h.
Najčaściejšyja pamyłki ŭ našaj movie
vybranyja z redakcyjnaje pošty “Našaje Nivy”
Huki j piśmo
niapravilna treba
trya, tryo tryjo
ion ijon
klaviatura klavijatura
virtujoz virtuoz
idyalohija, idejalohija idealohija
dabrazyčlivaje dobrazyčlivaje
(praviła pabočnaha nacisku: u druhoj častcy składanaha słova nacisk padaje nie na pieršy skład)
dalokasiažny dałjekasiažny
palitechničny politechničny
(pabočny nacisk)
praekt prajekt
pjedystał pjedestał
prašpekt praspekt
trafiei trafei
na iłhoty na łhoty
(prystaŭny huk adpadaje paśla hałosnaha)
Ivanyč, Makaryč Ivanavič, Makaravič
(normu litaraturnaha vymaŭleńnia parušaje pamocnienaje skaračeńnie hałosnych, jakoje pryvodzić da poŭnaha ich vypadzieńnia)
tyšča tysiača
ciurkski ciurski
(kali ŭtvaralnaja asnova kančajecca na dva j bolš zyčnych hukaŭ, apošni ź jakich [k], a sufiks pačynajecca na [s], apošniaha zyčnaha asnovy nie čuvać – nie pieradajem jaho j na piśmie)
adździeł addzieł
(zyčny d prystaŭki pieradajem niaźmienna)
aryjentyr aryjencir
na frońcie na froncje
tańčyć tančyć
jaješnia jaječnja
(pryčym spałučeńnie čn zachoŭvajem niaźmienna j u vymaŭleńni)
kaniešnie kaniečnje
fizyjalohija, fantazyja, fizijalohija, fantazija
dyskusyja, prafesyjanalizm dyskusija, prafesijanalizm
(paśla s, z pišacca i ŭ kancoŭkach słovaŭ na -zija, -sija)
mikrarajonu «Uschod» mikrarajonu «Ŭschod»
(vialikaja litara Ŭ paśla hałosnaha)
Afhanistan Aŭhanistan
intervju interviju
padyjści, adyjści, syjści padyści, adyści, syści
(prystaŭka na zyčny + karaniovaje [i] – [i] u takoj pazycyi čarhujecca z [y])
antyiślamskija vykazvańni antyisłamskija vykazvańni
(u asvojenych arabizmach, jak praviła, [ł] ćviordaje)
Balkany Bałkany
kułuary kułjuary
kałasalny kałjasalny
klasika klasyka
efir eter (hr. aither)
Słovaŭtvareńnie
niapravilna treba
Juryj Jury
kryteryj, scenaryj, ahraryj kryter, scenar, ahrar
(ahrarnik)
opij opijum (łac. opium)
raskładuška raskładanka
małyš malania(jo), małoje, maleča
televizijonščyk televizijnik
sumniŭnyja, sumniŭ sumnjeŭnyja, sumnjeŭ
źvieńni, źvieńniavy źvjony, źvjenavy
mužnin mužaŭ
Volhin Volžyn, Volzin
ciotkava ciotčyna
skaryninski skarynaŭski
dareformienny dareformavy
dysymilatyŭny, dysymilacyjny,
kansultatyŭny kansultacyjny
inficyravany infekcyjavany
miarkujemy, abvinavačvajemy mierkavany, abvinavačvany
pravodzimaja palityka pravodžanaja palityka
apłačvajemy vodpusk apłatny vodpusk
adbyŭšyjasia vybary adbytyja vybary
raskałyvać, padskakvać raskołvać, padskokvać
staršynstvuje, staršyniuje,
staršynstvavać staršyniavać
uhnać samalot, sahnać samalot,
uhon samalota zhon samalota
ustupić supierniku sastupić, pierastupić
supierniku
prahnaziravańnie prahnazavańnie
premiravać premijavać
fantazavać, fantaziravać fantazijavać
Formy słovaŭ
niapravilna treba
Nazoŭniki mužčynskaha rodu ŭ rodn. skł. adz. liku:
kancerta kancertu
konkursa konkursu
kancertu, kirmašu, konkursu, matču, mitynhu, samitu, turniru, festyvałju, festu, čempijanatu (nazoŭniki z ahulnym pracesualnym značeńniem (dziejańni, pracesy, źjavy, najmieńni padziejaŭ hramadzkaha žyćcia) majuć kančatak -u (-ju))
biełaruskaha naroda biełaruskaha narodu
abozu, ahitpunktu, adździełu, aktyvu, arkiestru, bataljonu, harnizonu, zavodu, instytutu, kałhasu, kalektyvu, kambinatu, kamitetu, klubu, połku / pałkb, prafsajuzu, rajkamu, fakultetu, choru, Centravybarkamu, štabu (nazoŭniki iz zbornym značeńniem, najmieńni hramadzkich arhanizacyjaŭ, pradpryjemstvaŭ, ustanovaŭ, vajskovych padraździaleńniaŭ majuć kančatak -u (-ju); kancavy nacisk padtrymlivaje ŭ paasobnych vypadkach kančatak -a (-ja): poruč połku – pałkb)
Ale:
miljonu miljona
paŭlitru harełki paŭlitra harełki
stału, chlebu, stała, chleba,
miesiačniku, zborniku miesiačnika, zbornika
paŭhady, paŭtara hady, paŭhodu, paŭtara hodu
paŭtary hady
Bucharestu, Viciebsku, Hamburhu, Homiełju, Zahrabu, Londanu, Madrydu, Miensku, Ńju-Jorku, Neapałju, Paryžu, Pieciarburhu, Rymu, Smalensku, Stakholmu, ale Berlina, Lublina, Stolina, Kijeva, Lvova, Mahile(jo)va (kančatak -a tolki ŭ nazovach miestaŭ na -oŭ, -jeŭ, -in, -yn)
Ehiptu, Sudanu, Krymu, Kaŭkazu, Pakistanu, Izraiłju (nazovy krain, rehijonaŭ, miascovaściaŭ majuć kančatak -u (-ju))
Źmicier, ale Źmitra, Źmitru, Źmitram (Źmitrom) (biehły hałosny)
Połack, Słuck Połacak, Słucak
(ale ŭva ŭskosnych skłonach: z Połacku, Słucku)
mužčynie, vajavodzie mužčynu, vajavodu
(davalny i miesny skłony)
ź im – staršynjom, sudźdzjom;
ź joju – staršynjoj (joju), sudźdzjoj (joju)
para kazkaŭ, pasadkaŭ, kazak, pasadak,
staronkaŭ staronak
Chaŭjeru Salanie, Salanu, Skarynu,
Skarynie, pry Klintanie pry Klintanu
(proźviščy na -a (-ja) skłaniajucca na ŭzor nazoŭnikaŭ supolnaha rodu – h.zn. u davalnym-miesnym skłonach majuć kančatak -u (-ju), u tvornym -am (-jem) pry abaznačeńni asoby mužčynskaha połu)
prahrama Antaniny Chatenka prahrama Antaniny Chatenki
jana (viaskovaja jana bolšaja za haradzkuju
naradžalnaść) bolej
za haradzkuju
(vyšejšaja stupień paraŭnańnia prymietnika – nie prysłoŭja: jana jakaja?)
u bližejšaj prahramie u najbližejšaj prahramie
(najvyšejšaja stupień paraŭnańnia)
macniejšaja najmacniejšaja kamanda
kamanda krainy krainy
NB: bujniejšy = bolšy, najbujniejšy = sama vialiki, najbolšy; druhi vystup byŭ cikaviejšy za pieršy, a treci byŭ najcikaviejšy
dziakujučy dziakujučy Karatkievičavamu
Karatkievičavu tvoru tvoru, nie było
Karatkievičavaha tvoru
raspaviadzécie, raspaviedziacé(jo),
spadziaéciesia spadziejacé(jo)sia
(u formie druhoj asoby množnaha liku nacisk u takich dziejasłovach padaje na apošni hałosny kančatka: idziacie(jo), maŭčycie(jo), jaście(jo), daście(jo), viedziacie(jo), pjacie(jo), stryžacie(jo); aryjenciram moža być forma 2-j asoby adz. liku: kali ŭ joj nacisk padaje na apošni hałosny kančatka, na apošnim hałosnym budzie jon i ŭ formie množnaha liku. Napr.: biareš — bieracé(jo), hladziš — hladzicé(jo))
Budova frazy
niapravilna treba
pa aŭtorkach i čaćviarhach u aŭtorak i čaćvier,
u aŭtorki j čaćviarhi,
aŭtorkami j čaćviarhami
pa zaprašeńniu pa zaprašeńni
(na zaprašeńnie)
pa źniešniamu vyhladu z vyhladu
pa sakretu pad sakretam
pa svajmu hustu na svoj hust
pa jakoj pryčynie ź jakoj pryčyny
vidać pa ŭsiamu vidać z usiaho (pa ŭsim)
stvorany pa ŭzoru stvorany na ŭzor
košt, pa jakomu košt, pa jakim
(pa + słovaforma miesnaha skłonu)
zhodna kanonaŭ zhodna z kanonami
čytać pra siabie čytać samomu sabie
(samoj sabie)
pajechać za hrašyma, pa hrošy, pa jaje
prysłać za joj
vodpusk pa dohladu za dziciom vodpusk dla dohladu dziciaci
palavańnie za Hančarom palavańnie na Hančara
nia baču vyjście, nia baču vyjścja
nia pju harełku, nia pju harełki,
nia spyniać praktyku nie spyniać praktyki
(admoŭje nie vymahaje, jak praviła, rodnaha skłonu kiravanaha dziejasłovam nazoŭnika)
u dvaccaci kilametrach za dvaccać kilametraŭ
ad vioski ad vioski
vahoju ŭ tryccać kilaŭ vahoju (na) tryccać kilaŭ
atrad u siamnaccać čałaviek atrad (adździeł) ź siamnaccaci
čałaviek,
adździeł – siamnaccać čałaviek
bolš pałovy bolš za pałovu
hramadzianaŭ krainy (čym(sia), jak pałova)
ludzi, maładziej za 30 hod ludzi, maładziejšyja
za 30 hod (hadoŭ)
kab abličča nie pachodziła kab abličča nie było
na jahonaje padobnaje da jahonaha
Słovy
niapravilna treba
vystavačny kompleks vystáŭny kompleks
(ad vystava)
haračyja kropki planety haračyja punkty planety
hłava (u knizie) raździeł
źniešni vonkavy, znadvorny,
navakolny, zamiežny
źniešniehandlovy, zamiežnahandlovy,
źniešniepalityčny zamiežnapalityčny
isk pazoŭ, -ovu;
pazoŭny list (zajava) – iskovoje zajavlenije; pazoŭnik (-nica) (słova zysk, darma što pamyłkova ŭžyvajecca, maje svajo “aŭtentyčnaje” značeńnie – ‘prybytak, karyść, vyhada')
malejšy najmienšy
mašynnaje masła aliva
nakirunak kirunak (s.-v.niam. kkrunge),
praścinak, napramak
padavić paŭstańnie zdušyć (zadušyć)
paŭstańnie
Ciapier čytajuć
Chto taki Maćviej Bialaj, jakoha nibyta departavali ŭ Biełaruś? Raskazvajem historyju dziŭnaha aktyvista z padazronym minułym2
Kamientary