Irena Iks. Hart

 Hart

Biełaruskamu zbrojnamu čynu pačatku 1920–ch pryśviačajecca

Dzień dobry. Mianie zavuć Irena. Razam sa svaimi prychilnikami ja stvaryła supołku “Hart”, kab razam zahartoŭvać cieły i dušy, kab nia źniknuć u pravincyjnym bałocie. Pakul supołka isnuje tajemna, inakš nas pachapajuć, jak kuraniat. Bałazie, za časami SSSR systema daskanała adpracavanaja, a za apošnija hady hruntoŭna palepšanaja. A teza “pieramoha lubym koštam” dla Biełarusi vielmi škodnaja. Bo nadurnicu lohka hałavu złažyć – a jaki z hetaha tołk?

Čalcami «Hartu» stali: ja, maje dačuški, biblijatekarka miascovaje škołki i jaje 14–hadovy syn, nastaŭnica niamieckaje movy i jaje 13–hadovy syn, paštarka i jaje 14–hadovy syn, 33–hadovaja lekarka, 65–hadovaja pensijanerka (jašče mocnaja kabieta!), jaje 45–hadovaja, 40- i 32–hadovyja dočki i 10-hadovy syn apošniaj, 19–hadovaja dziaŭčyna (maładaja nastaŭnica paśla pedvučelni) i 30–hadovaja pradavačka kramy.

U paŭsiadzionnym žyćci my nie afišujem svaich stasunkaŭ, razmaŭlajem pa-rasiejsku albo na trasiancy. Spačatku treba paŭstać, zamacavacca, a potym užo reprezentavać siabie.

Asnoŭnyja mety našaje supołki: dasiahnieńnie vydatnaj fizyčnaj formy (zahartoŭka, ablivańnie vadoju sa studni i kupańnie ŭ rečcy, abcirańnie śnieham, joha i sučasnyja systemy: šejpinh, kalanetyk i inš.); duchovaje raźvićcio (ahulnačałaviečyja kaštoŭnaści, biełaruskaja historyja, śviaty, adradžeńnie movy); psychalahičnyja treninhi (dobry nastroj, jak pazbavicca stresaŭ i inš.). Akramia taho, ładzim dyskusii pa roznych palityčnych padziejach u našaj krainie i za miažoj, słuchajem biełaruskamoŭnaje radyjo (“Svaboda”, “Racyja” i inš.), vyvučajem anhielskuju movu. Relihijnaha pytańnia my vyrašyli nie zakranać, bo da pravasłaŭja ŭ našaj miascovaści staviacca abyjakava, a katalictva nie raspaŭsiudžanaje.

Fizyčnyja praktykavańni (jany adbyvajucca na śviežym pavietry ŭ luboje nadvorje) vykonvajem całkam aholenymi, jak chłopčyki, tak i dziaŭčyny dy žančyny. Ličym, što heta nie supiarečyć ni ahulnačałaviečym kaštoŭnaściam, ni navat normam chryścijanstva. Ab “tradycyjach” tutejšych žycharoŭ lepš nie ŭspaminać.

Pieršaje mierapryjemstva našaje supołki było praviedziena na 80–ia ŭhodki Słuckaha zbrojnaha čynu. Ale pryśviečana jano, skažam tak, Biełaruskamu zbrojnamu čynu 1920–ch h. Bo zmahalisia suprać balšavikoŭ nia tolki na Słuččynie, a pa ŭsioj Biełarusi. I śniežniem 1920 h. zmahańnie nia skončyłasia. Na žal, u hety čas i vyjavilisia admoŭnyja jakaści biełarusaŭ: ambicyjoznaść, zajzdraść, abyjakavaść da navakolnaha žyćcia, abmiežavanaść intaresaŭ. Voś čamu Čyrvonaja armija spačatku zahnała vojska Bułak-Bałachoviča ŭ Polšču, a potym tudy ž adstupili čalcy Słuckaha zbrojnaha čynu... A kali b bałachoŭcy i słučaki dziejničali razam, to, mahčyma, našaja historyja XX stahodździa była b inšaj...

Pieršaja akcyja “Hartu” praciahvałasia kala 30 hadzin zapar: z 0 h. nočy 25 listapada da 6-j ranicy 26 listapada. Na praciahu 30 hadzin my abychodzili navakolnyja lasy z pachodniami, śpiavali patryjatyčnyja i narodnyja pieśni. Napieradzie šychtu — bieł-čyrvona-bieły ściah. Padčas mierapryjemstva całkam raspranulisia i voś tak, zusim hołyja, ździejśnili heny davoli ciažki pierachod. Akramia taho, admovilisia ad užyvańnia ježy. Pili tolki kryničnuju vadu ŭ abmiežavanaj kolkaści. A dalej – nievialiki dziońnik.

0.00 — Šycht! Zvažaj!!! Supołka sabrałasia ŭ mianie na padvorku. Noč. Ciemra. Aholenyja cieły pracinaje viatryska. Zapalvajucca pachodni. U maich rukach trapiečacca naš ściah. A va ŭsich na hałovach bieł-čyrvona-biełyja stužki. Śpiavajem “My vyjdziem ščylnymi radami”. Potym ušanoŭvajem ściah — supołka nieruchoma staić na praciahu 5 chvilinaŭ (a mo i bolš).

0.15. My vypraŭlajemsia. Ja sa ściaham napieradzie. Kala mianie chłopčyk z pachodniaju. Jašče dva chłapcy z pachodniami iduć pa bakoch kalony. Apošniaja ŭ šychcie — pradavačka, taksama z pachodniaj.

1.00. Pradzieršysia skroź alešnik, vychodzim da rečki. Užo ŭsie haniajuć dryžyki, a baba Sonia (65 hod) navat nie zvažaje na sibier. Hetakaj tryvuščaj žančyny ja jašče nia bačyła. Pierachodzim rečku. Starejšy chłopiec biare na plečy 10-hadovaha, a ja — dačušku (małodšuju). V-o-o-o-j, chałodnaja vada, zdajecca, całkam zachopić u svaje abdymki. Hłyboka – ledź nie pa šyju – płyń źbivaje z noh. I ŭsio ž idziem. Dy jašče j pieśniu śpiavajem. Hałoŭnaje — pachodni nia zhaśli. Narešcie vyłazim na bierah. Krychu adpačyvajem i znoŭ u rečku. Płavajem davoli doŭhi čas, akunajemsia z hałavoju. Dalej — joha. Robim samyja składanyja praktykavańni, až pakul nie stanovicca ciopła.

Narešcie možna krychu adpačyć. U zacišnym miescy raskładajem vohnišča, naściłajem chvojnik. I śpiavajem, śpiavajem, śpiavajem...

4.00. Vypraŭlajemsia ŭ dalejšy šlach. Ciapier pradzirajemsia skroź amal nieprachodny huščar. Bosyja nohi traplajuć to na šyški, to na vostryja halinki, to ŭ niejkija jamy. U bolšaści čalcoŭ padrapanyja cieły.

A pieraškody nie skančajucca. Pierachodzim vializnuju kanavu pa pavalenym drevie. Zadzirajem nohi ledź nie da hałavy, kab praleźci praź biarvieńnie. Niečakana pierad nami vyrastaje ščylny jelnik. Ažno niekalki šnuroŭ. Adšukvajem ščylinu, pa adnym paŭziem na druhi bok. U vyniku śpiny mocna pakołatyja ihołkami.

Ale pachodni harać.

Ale śpiavajem (pa mahčymaści).

Huščar skončyŭsia. Planavali vyjści da voziera, dyj nie atrymałasia. Uleźli ŭ niejkuju bahnu. Pakul ź jaje vykaraskalisia, dyk zapeckalisia tak, što nichto nie paznaŭ by. Adno vočy bliščać. Hałoŭnaje — ściah zastaŭsia čysty.

Narešcie dapaŭźli da voziera. Pierapravilisia.

Kupańnie, joha, ruchanka. Pamyli bieł-čyrvona-biełyja stužki. Adpačyli.

6.00. Vyjšli na dobruju miaścinu. Dalej bieh. Biehli pa lasnoj darozie. Spačatku ŭsio dobra. Ściah trapiečacca, žarty i navat razmovy. Chutka jany acichajuć.

Čuvać tolki ciažkaje dychańnie.

19-hadovaj nastaŭnicy biehčy nialohka. Zdajecca, voś-voś jana spynicca. Ale ž tryvaje.

Znoŭku ździŭlaje baba Sonia. Jana biažyć napieradzie! Sa ściaham. Voś vam i 65 hod.

Napieradzie kruty pahorak. Ledźvie biažym. Pieraadolvajem apošniuju pieraškodu i spyniajemsia. Dziaŭčyna dabiahaje da dreva i sa stohnami abchoplivaje jaho.

8.00. Ranica. Marozik nievialiki, ale viecier značna ŭzmacniaje ŭździejańnie choładu. Sonca niama.

Idziem na kaleniach. Navakolle davoli malaŭničaje, navat u takuju paru. Śpiašajemsia. Bo taki rytm vypraboŭvaje cieły i dušy.

Voj, heta ŭžo navat dla mianie ciažka. My stomlenyja. Vočy zakrytyja. Horača! Ažno ŭspacieli! U takoje nadvorje!

Narešcie, dapaŭźli da nievialičkaha chleŭčuka. Zašyvajemsia ŭ siena i imhnienna zasynajem.

U hety chlaŭčuk my ŭletku składvali siena. Davoli daloka ad vioski, ale bližejšaha sienakosu nia majem.

Spali vielmi doŭha. Pračnulisia paśla 21.00 viečara. Ruchanka, medytacyja kala vohnišča.

I znoŭ pieraadoleńnie pieraškodaŭ. Tak da 6-j hadziny ranicy. Damoŭ viarnulisia kančatkova stomlenyja, źmierzłyja, z padrapanymi ciełami i źbitymi da kryvi nahami, hałodnyja.

Ale mocnyja ducham. Upeŭnienyja ŭ sabie. U tym, što mnohaje možam.

Niezabyŭnaje ŭražańnie druhoje načy — marš sa ściaham i pachodniami. Išli strajavym krokam. Padčas maršu vykanali ŭsie viadomyja nam biełaruskija patryjatyčnyja pieśni.

Takim čynam, supołka “Hart” dziejničaje!

Na hetym pakul.

Žyvie Biełaruś! Pośpiechaŭ!

Irena Iks