Jakija hazety čytajuć palityki?

Jakija hazety čytajuć palityki?

Niezaležnaja presa rehularna krytykuje adnych palitykaŭ, robić reklamu druhim i razdaje parady ŭsim. Z boku palitykaŭ taksama rehularna čuvać narakańni na niezaležnyja ŚMI. “NN” źviarnułasia da dziejačoŭ z roznych palityčnych płyniaŭ z prośbaj acanić sučasny stan niedziaržaŭnych ŚMI. Jakija hazety kamu daspadoby i niedaspadoby? Jak palityki aceńvajuć pošuk investaraŭ na Ŭschodzie, jakim zajmajucca niekatoryja apazycyjnyja hazety? Ci mohuć takija vydańni pad šyrmaju rasiejskich investycyj trapić pad kantrol prezydentury?

Mikałaj Dubovik, deputat pałaty pradstaŭnikoŭ nacyjanalnaha schodu: Razam ź dziaržaŭnymi musiać isnavać i niedziaržaŭnyja ŚMI. Viadoma, chto płacić, toj i zamaŭlaje muzyku. Tamu dziaržaŭnyja pakazvajuć usio ŭ našaj krainie ŭ ružovym śviatle, a niedziaržaŭnyja — naadvarot. Supastaviŭšy hetyja pazycyi, možna nablizicca da praŭdy.

Chaciełasia b, kab hazety davali bolš abjektyŭnuju acenku. Maje vybarcy, sialanie, vierać drukavanamu słovu. A ja nie mahu im skazać, što ŭ hazetach napisali niapraŭdu: mianie vučyli, što hazetam treba vieryć…

Ź niedziaržaŭnych vydańniaŭ čytaju “Narodnuju volu” i “BDH”. Ale starajusia prahladać i ŭsio astatniaje taksama, bo ŭ kožnaj hazecie možna znajści niešta cikavaje.

U paraŭnańni z rasiejskimi ŚMI, našyja mnie padabajucca bolš: jany bližejšyja da praŭdy, a rasiejskija lahčej kupić, zamović tam materyjał. Adnak prychod rasiejskaha kapitału na naš infarmacyjny rynak niepaźbiežny. My ŭziali kurs na zbližeńnie z Rasiejaj, bo nam tudy lahčej uvajści, čym u Eŭropu. Tamu i rasiejskamu kapitału da nas pryjści praściej.

Siarhiej Alfier, namieśnik staršyni Abjadnanaj hramadzianskaj partyi: Bolšaść niezaležnych ŚMI nia mohuć kankuravać ź dziaržaŭnymi vydańniami.

Pryčyny hetaha — najpierš finansavyja. Niedziaržaŭnyja amal nie atrymlivajuć reklamy, hrošy za jakuju dazvolili b im narmalna isnavać. A finansy vyznačajuć nia tolki idealohiju vydańnia, ale i jakaść kadraŭ. Choć u niedziaržaŭnych ŚMI pracujuć absalutna sumlennyja žurnalisty, ale składany finansavy stan adbivajecca na jakaści ich materyjałaŭ.

Kab źmianić stanovišča na infarmacyjnym rynku, treba mocnaja reklamnaja akcyja. Ale ŭ elektronnych dziaržaŭnych ŚMI heta niemahčyma, a ŭ inšych vydańniach — nie pračytajuć…

Sam ja čytaju amal usio: “Biełorusskuju hazietu” (ciapier, praŭda, mienš), “BDH”, “Našu svabodu-Politiku”, “Našu Nivu”, “Dień”.

Rasiejski kapitał na biełaruski infarmacyjny rynak pryjści moža. Ale hazeta, u jakuju buduć układacca vialikija hrošy, nia musić być vielmi apazycyjnaj.

Jarasłaŭ Ramančuk, viadučy ekspert analityčnaha centru “Stratehija”: Kali b byŭ narmalny rynak, niejkaj častki ciapierašnich hazetaŭ nie isnavała b, niejkija — mieli b bolšyja nakłady. Na papularnaść vydańniaŭ mocna ŭpłyvajuć nia tolki krynicy finansavańnia, ale i čas isnavańnia na rynku. Čym daŭniej isnuje hazeta, tym bolš jaje viedajuć.

Sam ja čytaju ŭsie niedziaržaŭnyja vydańni. Kožnaj hazecie jość nad čym pracavać: treba davać nia tolki infarmacyju i palityčnuju analityku, ale i biznes-infarmacyju. Vielmi brakuje ekanamičnaj analityki.

Da prychodu luboha zamiežnaha kapitału ja staŭlusia pazytyŭna: prychod zamiežnych ŚMI stanoŭča budzie ŭpłyvać na našyja ŭłasnyja. Rasiejski kapitał daŭno idzie na biełaruski infarmacyjny rynak: “Biełorusskaja hazieta”, “Komsomolskaja pravda”, “Iźviestija”, “Trud”, niadaŭna pryjšoŭ “Moskovskij komsomolec”. Adnak naŭrad ci varta kazać ab rasiejskaj invazii.

Nia dumaju, što rasiejskija hazety mohuć być źviazanyja z našymi ŭładami. Heta viadomyja brendy, jakija nia majuć ničoha supolnaha z Łukašenkam: dastatkova pačytać ichnyja krytyčnyja artykuły na jahony adras. Ja nia baču tut mahčymaściaŭ dla stratehičnaha supracoŭnictva. Sam Łukašenka mo i chacieŭ by paŭpłyvać na ich. Ale heta supiarečyć kancepcyi samich rasiejcaŭ, bo siońnia dla ich praŭdzivaść infarmacyi — vielmi važnaja reč.

Vital Małaška, namieśnik staršyni Biełaruskaj sacyjał-demakratyčnaj partyi “Narodnaja hramada”: Stanovišča niedziaržaŭnaj presy ciažkoje, bo niama surjoznych rynkavych adnosinaŭ. Zabiaśpiečyć nasielnictva infarmacyjaj niedziaržaŭnyja ŚMI nia mohuć, bo ŭ ich małyja nakłady. Usie niezaležnyja hazety razam z radyjostancyjami achoplivajuć nia bolš za 15—20% nasielnictva.

Rasiejskija hazety na naš rynak uryvajucca imkliva: “Komsomolskaja pravda”, “Moskovskij komsomolec”. Dla ich heta investycyi ŭ biznes. Ale zachodnija kapitały da nas taksama mahli b pryjści. Było b vyhadniej, kab isnavała kankurencyja: kab pryjšli da nas i ŭkraincy, i palaki…

Popyt na hazety niezaležnaha kirunku isnuje. I tamu naŭrad ci varta chvalavacca, što niechta ich pierakupić. Źniknie adna — na jejnaje miesca pryjdzie inšaja. Pakul budzie isnavać popyt, buduć vydavacca i takija hazety.

Alena Skryhan, sakratar CK PKB: Najbolš surjoznaj i prafesijnaj hazetaj siarod niedziaržaŭnych ŚMI, pa-mojmu, źjaŭlajecca “BDH”. U bolš składanaj sytuacyi znachodziacca “Svobodnyje novosti”. Da momantu ich vychadu asnoŭnyja padziei ŭžo praanalizavanyja ŭ inšych vydańniach. Ź cikavaściu čytaju “Partrety” Maryny Bialackaj. Nie padabajucca adkryta złosnyja, poŭnyja nianaviści materyjały pra našaje minułaje, jakija zredku źjaŭlajucca ŭ “Narodnaj voli”. A naahuł, śpiarša čytaju niedziaržaŭnuju presu, a potym užo — aficyjnuju.

Rasiei naša presa pakul nie cikavaja. Ale ad finansavych ulivańniaŭ u našaj biednaj krainie naŭrad ci admoviłasia b jakoje-niebudź vydańnie. Naŭrad ci Administracyi prezydenta treba vykarystoŭvać niejkaje zamiežnaje pradpryjemstva, kab zrabić zakazny materyjał u niedziaržaŭnych ŚMI. Kali S.Hajdukievič moža kupić paŭstaronki ŭ niedziaržaŭnaj hazecie, to dla Administracyi prezydenta heta vialikaj ciažkaści nie składzie — źjaviłasia b tolki nieabchodnaść.

Vadzim Sarančukoŭ, “Małady front”: Biełaruskaja niedziažaŭnaja presa znachodzicca ŭ vartym žalu stanie. Vielmi paspryjała b papularnaści vydańniaŭ specyjalizacyja: adno vydańnie musiła b być bolš kulturnickim, druhoje — palityčnym, treciaje — ekanamičnym.

Sam ja čytaju “Našu Nivu”, “Pahoniu” (ciapier užo na sajcie). “Narodnaja vola” mnie padabajecca mienš, “Biełaruskaja maładziožnaja” da pravincyi ŭvohule nie dachodzić.

Zamiežny kapitał na biełaruski rynak pavinien pryjści, i jon musić być zachodnim. Ale presa, aryjentavanaja na niezaležnaść Biełarusi, nie pavinna finansavacca zvonku. Treba šukać resursy ŭnutry krainy. Mahčymaj pieraaryjentacyi, vyklikanaj prychodam novych investaraŭ, treba supraciŭlacca.

Aleh Trusaŭ, staršynia Tavarystva biełaruskaj movy: Usie biełaruskija niedziaržaŭnyja vydańni možna padzialić na dźvie katehoryi:

1) hazety adnaho redaktara (“Naša svaboda”, “Narodnaja vola”). Tut vykazvajecca dumka adnaho tolki čałavieka — redaktara;

2) hazety, dzie vykazvajucca roznyja dumki. Tut možna nazvać “Dień”, “Svobodnyje novosti”.

Ź niedziaržaŭnych vydańniaŭ ja vielmi pavažaju “Pahoniu”. “Našu Nivu” čytaju ad samaha pieršaha numaru, ź dziaržaŭnych — “Źviazdu”. Ale adna z najlepšych hazetaŭ — heta “Biełorusskij rynok”. Vielmi abjektyŭnaje, pamiarkoŭnaje vydańnie — hazeta “Dień”, jakaja źjaviłasia niadaŭna. Pakul što jaje možna ličyć etalonam. A voś “Narodnaja vola”, “Naša Niva”, “Naša svaboda” nie daciahvajuć: čamu mianie vučać žyć Kazłovič, Dubaviec, Žuk? Čamu ja pavinien ich słuchacca? Kazłoviča ŭ “Narodnaj voli” ja ŭvohule čytać nie mahu: pa-biełarusku jon pisać nia choča, a pa-rasiejsku — nia ŭmieje. A toje, što Žuk pieravioŭ “Palityku” na rasiejskuju movu, inačaj jak zdradaj i nie nazavieš…

Zamiežny kapitał na rynku — heta zaŭždy plus. I dobra, kab u nas byŭ rozny kapitał. Ale nia treba, kab jon chavaŭsia. Z uschodu kapitał da nas idzie daŭno. Voś “Biełorusskaja hazieta” adkryta vykazvaje svajo prarasiejskaje staŭleńnie, bo jaje kupiŭ rasiejski kapitał. I hetaja pakupka, darečy, palepšyła stan hazety. A na toje, što tam navat zajcy na karykaturach na trasiancy havorać, ja nia kryŭdžusia: heta pazycyja Rasiei. Stratehičny prychod rasiejcam siudy nie patrebny: jany kupili “Biełorusskuju hazietu” — i dosyć. Dyj navošta im kuplać vydańni, jakija nie čytajuć surjoznyja ludzi? Što čytajuć biznesoŭcy? “BDH”, “Biełorusskuju hazietu” i “Biełorusskij rynok”, a nie “Narodnuju volu”.

Administracyja ž prezydenta nia stanie kuplać niedziaržaŭnyja vydańni. Kali im patrebna, jany kuplajuć redaktara ci žurnalista: heta tańniej i praściej.

A ŭvohule, samyja niezaležnyja ŭ nas — Internet-krynicy: tam drukujuć usio, što chočaš.

Pavał Sieviaryniec, lider “Maładoha frontu”: Biełaruskaja niedziaržaŭnaja presa nia horšaja za inšuju ŭschodnieeŭrapiejskuju. Palihrafičnaja baza, materyjalnyja mahčymaści dzie-niebudź u Litvie ci Polščy mo j lepšyja. Ale čałaviečy čyńnik u biełaruskaj presie nia horšy. Naša biada, što ŭłada zahaniaje niezaležnuju presu ŭ apazycyju…

Ja starajusia prahladać usie hazety. Čytaju “Našu Nivu”, “BDH”, “Biełaruskuju maładziožnuju”, “Zhodu”. Škada, što źniščyli “Pahoniu”, — była samaja mocnaja rehijanalnaja niezaležnickaja hazeta. “Narodnaja vola” — hazeta dla narodu, tamu i jaje čytać abaviazkova. Cikava čytać “Biełorusskuju hazietu” i “Našu svabodu-Politiku”, chacia tam pišuć adny i tyja ž aŭtary i pra adno i toje ž. Vielmi salidnyja i hruntoŭnyja vydańni — “Biełorusskij rynok” i “Novaja ekanamičnaja hazieta”.

Chaciełasia b, kab da nas pryjšoŭ zamiežny kapitał, kab što-niebudź z vydańniaŭ kupiŭ zachodni medyja-kancern. Ale ja suprać prychodu rasiejskaha kapitału na rynak ŚMI: u Rasiei presa chutka moža stać bolš padkantrolnaj uładzie, čym biełaruskaja. Siońniašnija palityčnyja systemy ŭ Miensku i Maskvie — u pryncypie, hebešnyja i sapraŭdy niezaležnuju presu tryvać nia mohuć.

Halina Siamdzianava, namieśnica staršyni Partyi BNF: Niezaležnyja ŚMI niedastatkova spraŭlajucca ź infarmavańniem hramadztva, bo nia ŭsie ludzi majuć mahčymaść nabyć presu. Pryhadajcie kaniec 80-ch, kali kožnaja siamja vypisvała 5—6 hazetaŭ!..

Ale ciapier i hazety nia vielmi cikavyja, bo presu dušyć dziaržava. A žurnalisty ž taksama ludzi, im taksama chočacca narmalna žyć…

Presu ja čytaju ŭsiu (kali jość čas i hrošy). Ale całkam nie daviaraju i vysnovy pa pračytanym rablu sama. Ja zvyčajna praviaraju abjektyŭnaść vydańnia tak. Kali ŭdzielničaju ŭ niejkim mierapryjemstvie (mitynhu, kanferencyi), dyk potym hladžu, što pra heta pišuć, i supastaŭlaju z svaimi ŭražańniami.

Prychod zamiežnaha kapitału da nas budzie aznačać niezaležnaść srodkaŭ masavaj infarmacyi, bo jon i budzie mahčymy tolki ŭ niezaležnyja ŚMI. Ale, viadoma, kali heta budzie kapitał nierasiejski. Bo rasiejski budzie abaviazkova zamaŭlać tut svaju “muzyku”. Zachodni kapitał adroźnivajecca ad jaho tym, što jon bolš cyvilizavany: jon chiba što moža zamaŭlać.

Prychod rasiejskaha kapitału na naš infarmacyjny rynak adbyvajecca. Pra heta śviedčyć toje, što praktyčna ŭsie našyja niezaležnyja hazety hladziać u toj bok. Peryjadyčna ŭ niedziaržaŭnaj presie źjaŭlajucca vidavočna zamoŭlenyja artykuły. Viadoma, da takich vydańniaŭ potym raniejšaha davieru ŭžo niama.

Valer Bujvał, pres-sakratar KCHP-BNF: Dziejnaść biełaruskich niedziaržaŭnych ŚMI ja aceńvaju admoŭna, bo ŭ nas praktyčna nie isnuje prafesijnaj analityki, niama mastactva repartažu. Adsutničaje škoła mižnarodnaj žurnalistyki: nia viedajuć movaŭ i tamu nia mohuć davać narmalnuju infarmacyju pra zamiežža. Takoje ŭražańnie, što ŭsie našyja žurnalisty paskančali adździaleńnie dla rajonak na žurfaku (było tam takoje; ci jość ciapier — nia viedaju). Pieravažnaja častka žurnalistaŭ vyznačajecca vuzkaściu prafesijnaha pohladu na sučasnaść. Na ahulnym fonie pryjemnym vyniatkam z praviła hladzicca Alaksandar Starykievič. “Nielubimyja” mnoj žurnalisty taksama, byvaje, dajuć dobryja materyjały: Aleś Silič u “Narodnaj voli”, naprykład, nadrukavaŭ vielmi dobry repartaž z Belhii. Tak, vyklučeńni jość, ale ŭsio ž panuje ahulnaja šeraść. U žurnalistycy adbyvajucca amaralnyja pracesy z punktu pohladu prafesijnaha kodeksu honaru: dezinfarmacyja, zamoŭčvańnie padziejaŭ.

Naahuł ža, naša niedziaržaŭnaja presa charaktaryzujecca adnahałosicaj u traktoŭcy palityčnych pracesaŭ u Biełarusi, padparadkavanaściu rasiejskim i niamieckim siłam u stvareńni infarmacyjnaj prastory.

U “Našaj Nivie” niekatoryja materyjały ździŭlajuć svajoj syraściu. “Naša svaboda” pieratvaryłasia ŭ absalutnuju karykaturu na toje, što było pry śvietłaj pamiaci minułym redaktaru (nu niama tam analityki!). Dziŭnyja publikacyi źjaŭlajucca ŭ “Narodnaj voli”. U “Biełorusskoj hazietie” i “BDH” — dziejničajuć antybiełaruskija siły.

Zamiežnyja ŭlivańni ŭ biełaruskija ŚMI iduć užo daŭno: niezdarma ž Vik źbiraŭ žurnalistaŭ u kluby, davaŭ premii niejkim adyjoznym asobam, jakich ciapier i nie čuvać. Iduć ulivańni i praz raznastajnyja fondy. Žurnalisty stanoviacca cackami ŭ rukach tych, chto daje hrošy. Rasiejskija hrošy taksama ŭlivajucca ŭ biełaruskija ŚMI vielmi daŭno (byŭ navat taki fond “Uschod—Zachad”, naprykład).

Stanisłaŭ Šuškievič, staršynia Biełaruskaj sacyjał-demakratyčnaj hramady: Biełaruskaja niedziaržaŭnaja presa ŭ ciažkim stanie. Talenavityja žurnalisty pišuć cikava, ale i jany vymušanyja pisać tak, kab abminuć ŭsie ciemrašalskija pieraškody. Niedziaržaŭnyja i dziaržaŭnyja ŚMI — u nieraŭnapraŭnym stanoviščy: na asobnik niedziaržaŭnych hazetaŭ prypadaje 24 asobniki dziaržaŭnych.

Nakont prychodu zamiežnaha kapitału: mas-medyja — taki ž biznes, jak i inšyja sfery. Heta nie infarmacyjnaja prastora, a srodak układać hrošy z vyhadaj.

Prychod hrošaj z Administracyi prezydenta pad vyhladam rasiejskich kapitałaŭkładańniaŭ mahčymy: Administracyja nie kirujecca maralnymi etyčnymi pryncypami i ad jaje možna čakać usiaho.

Apytvaŭ Arkadź Šanski