U Słucku pa-śvinsku
Ziemlaki kniazioŭny Anastasii pieraviali sioleta na rasiejskuju movu 66 z 146 biełaruskamoŭnych klasaŭ
Što ni dzień, to ŭsio bolej pierakonvaješsia: namahańnie jak maha chutčej “abrusić” biełarusaŭ, asabliva školnuju moładź, robicca ledź nia stryžnievaj linijaj dziaržaŭnaj palityki. Miarkujcie sami: u 2001 h. u 8 z 13-ci słuckich škołaŭ naličvałasia 146 klasaŭ ź biełaruskaj movaj navučańnia (usiaho 3688 vučniaŭ) i 300 rasiejskamoŭnych (7169 vučniaŭ). Sioleta ž biełaruskich klasaŭ acaleła tolki 80 — amal udvaja mieniej, a kolkaść vučniaŭ skaraciłasia da 2140 čałaviek. Heta aficyjnaja statystyka. Da troch škołaŭ (1-ja, 2-ja, 8-ja), dzie daŭno niama biełaruskamoŭnych klasaŭ, dałučyłasia i 10-ja, adna z samych bujnych — na 1400 vučniaŭ. Napałovu skaracili biełaruskamoŭnyja klasy ŭ 5-j, 7-j, 13-j škołach, a ŭ 11-j — až u piać razoŭ, tam zastałosia tolki 6 klasaŭ na 166 vučniaŭ — z 1650, što naviedvajuć škołu.
Samaje tryvožnaje, što na rasiejskuju movu pieravodziać usie padrychtoŭčyja klasy. To bok jany buduć vyvučać usie pradmiety tolki pa-rasiejsku, až pakul nia skončać škołu, jak było ŭ 40—80-ja. Dla biełaruskaj movy i litaratury zastaniecca ścipły “kutočak” u prahramie, dyj ź jaho, jak paviedamiła niadaŭna BiełTA, chutka “zrežuć” hadziny.
U haradzkim adździele adukacyi matyvacyju masavaha pieravodu padrychtoŭčych klasaŭ na rasiejskuju “stieziu” vytłumačyli prosta: “Tak zachacieli baćki — ichnaje prava”. Nia vierycca, što ŭsie 13 škołaŭ naviedali hurty zacyklenych na niepavazie da rodnaj movy baćkoŭ. A kali tak, to varta było b im nahadać pra pastanovu Ministerstva adukacyi “Prahrama dadatkovych mier pa rasšyreńni sfery vykarystańnia biełaruskaj movy ŭ systemie adukacyi” ad 27 žniŭnia 2001 h. Adnak u Słucku nie śpiašajucca vykonvać pastanovu Ministerstva, dyj sami nastaŭniki ŭ škołach nia vyjavili pryncypovaści j rašučaści ŭ hetaj važnaj spravie — ich siońnia bolej niepakoić zatrymka zarobku.
U 1884 h. hienerał Muraŭjoŭ zabaraniŭ vykładańnie biełaruskaj movy va ŭsich škołach “paŭnočna-zachodniaha kraju”, a z Rasiei siudy terminova nakiravali až 1600 nastaŭnikaŭ. Siońnia patreby ŭ čužych nastaŭnikach niama. Biełaruś stała niezaležnaj krainaj, ale funkcyi “zavaznych” pedahohaŭ u spravie abrusieńnia škoły vykonvajuć svaje. Navat vykładčyki rodnaj movy, jakija ŭ bolšaści na joj razmaŭlajuć tolki ŭ klasie, a doma, na vulicy pierachodziać na “trasianku” ci rasiejskuju. Jak toj Znosak ź viadomaj kamedyi Janki Kupały “Tutejšyja”.
Michaś Kutniaviecki, Słucak
Ciapier čytajuć
Chto taki Maćviej Bialaj, jakoha nibyta departavali ŭ Biełaruś? Raskazvajem historyju dziŭnaha aktyvista z padazronym minułym3
Kamientary