Miensk treciaha tysiačahodździa

Badaj, nidzie nie byvaje tak samotna ŭ Miensku, jak kala fantanaŭ uzimku. Zasypanyja nietaptanym śnieham, cichija j pakinutyja. Jak cacki bieź dziaciej. Nie vidać porstkich strumianioŭ. Navat ptuški abminajuć hetyja napaminki pra ciopłyja časy. Biełaruś nie Italija.

Ideja zmantavać u Miensku hetkija fantany łunała ŭ pavietry ad časoŭ maskoŭskaje Alimpijady. Chacieli navat pieratvaryć uvieś Vierchni horad u kaskad viasiołkavych paciašałak. Zatym fantany z muzykaj i padśviatleńniem planavali zrabić u Kupałaŭskim skvery, ad staroha fantanu z «kupalinkami» da Śvisłačy. Niedzie ŭžo byli nablizilisia da realizacyi «bliskučaje» idei — pobač z KZ «Miensk», ale... nia toje. I voś, narešcie, źjaviłasia mahčymaść realizavać ideju na płoščy Niezaležnaści.

Prajekt rekanstrukcyi hałoŭnaha placu krainy paŭstavaŭ šmatkroć. U vyniku razavych rekanstrukcyjaŭ jahony ansambl uvieś čas niešta hublaŭ. Złamali staraśvieckija damy, što cudam acaleli pa vajnie. Apošni piacipaviarchovy budynak u styli madern, što stajaŭ la Peduniversytetu, z malaŭničym kupałam na rahu, byŭ źniesieny ŭ 1970-m. Ansambl universytetu, što składaŭsia ad 1931 h. i nabyŭ svoj impazantny vyhlad u 50-ja dziakujučy dojlidu Hieorhiju Zaborskamu, zachinuli šeraj sparudaju, što musiła «pieraplunuć» vyšynioju Čyrvony kaścioł. Na płoščy to stavili hranitnyja trybuny, to raźbirali. To sadzili drevy, to piłavali. Kab tyja drevy, pasadžanyja šeśćdziesiat hadoŭ tamu, dastajali da siońnia, nia varta było b ničoha źmianiać. Iznoŭ raboty pačalisia z vykarčoŭki dahledžanych starych baskietaŭ z kustoŭ, što dziasiatki hadoŭ padstryhalisia j palivalisia... Vyviernuli j habrejskija mohiłki, što niekali zajmali amal pałovu płoščy. Bałazie, habrei parupilisia, biaz šumu, pra pierapachavańnie.

Kramy, kramy, kramy

Ideju abnaŭleńnia placu Niezaležnaści padaŭ Kiebič, jaki 6 kastryčnika 1993 h. padpisaŭ pastanovu pra jaje status, dzie značyłasia, što rekanstrukcyja musić mieć na mecie «stvareńnie narmalnych umovaŭ dla dziejnaści orhanaŭ, niedapuščeńnia mahčymych pravakacyjnych akcyjaŭ i niedapuščeńnia parušeńnia hramadzkaha paradku na płoščy».

Časy ciapier nie takoŭskija, na palityčnuju j horadabudaŭničuju scenu vyjšła novaje pakaleńnie. Zadačy inšyja. Płošča musić pieraŭtvarycca ŭ handlova-paciašalny kompleks.

Pavialičyć

www.minsk.gov.by

Tamaka buduć kramy, kramy, kramy. Univermahi j universamy, šapiki j kaviarni, bary j ofisy. Navat stajanki. Prajektanty nazyvajuć padazrona dakładnuju ličbu: na 591 mašynu. Słovam, samy vialiki rynak krainy. Padziemnaja Kamaroŭka.

Nasuprać pomnika Leninu źjavicca jašče adzin pomnik vyšynioju ŭ pavierchaŭ piać. Zhodna ź lohikaj, heta musiŭ by być manument Niezaležnaści Biełarusi albo memaryjał Skaryny, ad jakoha b pačynaŭsia praspekt jahonaha imia... Ale heta budzie pomnik «narodu-pracaŭniku». Jon paŭstanie nasuprać uvachodu ŭ metro, budzie vyšejšym za Lenina, zachinie perspektyvu kaściołu i... nia budzie bačny z horadu. Najvyšejšy punkt reljefu prypadaje na złučeńnie praspektu Skaryny j płoščy, a ad jaho iduć naturalnyja schiły. Takuju pamyłku zrabili j z pomnikam Pieramohi, pasadziŭšy jaho ŭ nizinie kolišnich śvisłackich papłavoŭ. Pastavili b na kvartał vyšej — i jaho b bačyŭ uvieś Miensk. Choć toj abstraktny «narod-pracaŭnik» nie pakryŭdzicca. Chto budzie ŭhladacca ŭ dekaratyŭnaha monstra, śpiašajučysia ŭ padziemny rynak?

Mara pravincyjnaj maładości

Jak kaža kiraŭnik prajektu sp.Kałantaj ź instytutu «Mienskhorad», «pryniać płošču takoj biełarusy zdolejuć tolki ź ciaham času. Kali stanuć bahaciejšyja, advyknuć ad prymityvizmu j pierastanuć bajacca raskošy».

Biełarusam daraści treba. Ci nie dla taho daroščvajucca j biez taho niahiehłyja šeryja budynki peduniversytetu, metrapalitenu j harvykankamu? Kab ź ichnaje vyšyni acanić «hienijalnuju» zadumu z šklanych pupyroŭ i fantanu pasiarod placu ŭ 8 ha?

Dalepki z tannych, nieŭłaścivych hetaj terytoryi materyjałaŭ nadaduć płoščy duch neaeklektyki. Taki kalasalny, jak dla Biełarusi, kamercyjny centar nie abydziecca biez reklamaŭ roznych pamieraŭ pa ŭsioj terytoryi...

Heta razburyć daščentu toj vobraz, što ŭžo ŭstajaŭsia: z adnaho boku — histaryčny kvartał z Domam uradu, kaściołam i staraśvieckimi damami, a z druhoha — šycht architekturna nievyraznych abjektaŭ, abjadnanych paŭtorami vertykalnych rytmaŭ.

Pavialičyć

www.minsk.gov.by

Takoha kštałtu padziemnyja rynki pad hałoŭnymi płoščami zroblenyja ŭ Rasiei j Ukrainie. Ale niejmavierna, kab z płoščaŭ Śviatoha Piatra ŭ Rymie ci Hierojaŭ u Budapešcie, ź placaŭ Kankord u Paryžy, Trafalharskaha ŭ Londanie ci Katedralnaha placu ŭ Vilni zrabili niešta padobnaje. Hałoŭnaja ci histaryčna znakavaja płošča stalicy musić być pieradusim sakralnaj prastoraju, žadanaj dla sustrečy ź joju. Tut musiać być znaki, zrazumiełyja ŭsioj nacyi jak atrybuty dziaržaŭnaści, historyi, mastactva, relihii. Ale dziela hetaha prajektanty padobnych abjektaŭ sami musiać być ščyra prasiaknutyja hetymi rečami, kab trapna ich adlustravać i aščadna pastavicca da ŭsich papiarednich zdabytkaŭ.

Siońniašnija architektary-prajektanty Miensku naležać akurat da taho pakaleńnia, što ŭvajšło ŭ tuhi strumień žyćcia za lepšymi, łahodnymi, šmatabiacalnymi časami niamohłaści stvaralnikaŭ «zastoju». I ŭ ichnych savieckich vačach samaje lepšaje zastałosia zzadu. A tamu, zychodziačy sa svaich ujaŭleńniaŭ pra ceły nastalhičny kompleks — «Mašyna času» j Vysocki na kašmarna zaciortych špulach, «Beatles» pa polskim radyjo, kramy «Biarozka», kuchonnyja anekdoty pra KPSS, pieśni la vohnišča na Ŭrale, krymskija radaści ŭ vyhladzie pieršaj savieckaj «Pepsi» ci «Marlboro» za 3 rubli, — jany ŭvasablajuć mary svajoj pravincyjnaj maładości. Śviatłomuzyčnyja fantany, jak u Sočy ci Jałcie, padziemnyja ŭnivermahi, jak u Maskvie ci Kijevie... i, napeŭna, palityčnyja anekdoty na kuchniach.

Prajektanty ćvierdziać, što pieraroblenaja płošča Niezaležnaści stanie miescam adpačynku. Ale kolki ni ŭhladaŭsia ŭ prajekty, tak i nie zaŭvažyŭ jakich łavaŭ ci altanak dla adpačynku, dziciačaj placoŭki, zonaŭ dla velasypedystaŭ ci invalidaŭ. Zrešty, i drevaŭ na płoščy sadžać nie źbirajucca. Dziela čaho tut snoŭdacca pamiž šklanymi kupałami? Pavodle prajektu, atmasferu tut planujuć stvaryć maksymalna niaŭtulnuju, kab zahnać-taki minaka pad ziamlu, na čatyry rynkavyja pavierchi.

Desakralizacyja

Rajon płoščy Niezaležnaści moh by stać kultavym dla biełarusaŭ. Ludzi pamiatajuć parady j demanstracyi, što adbyvalisia tut pry roznych režymach, pieršyja batalii z kamunistyčnaj uładaju ŭ «pierastrojku», žałobnyja j śviatočnyja šeści j mitynhi časoŭ niezaležnaści.

Da taho ž, hetaje miesca ŭ Miensku niepasredna źviazanaje z kankretnymi asobami Biełaruščyny. Tut mieściłasia haradzkaja vučelnia, u jakoj vučyŭsia Karuś Kahaniec, — ci nie adzinaja adresa, ź jakoj možna źnitavać jahonaje imia ŭ Miensku. A dzie, jak nia tut, varta ŭšanavać pamiać pra Edvarda Vajniłoviča, vybitnaha palityčnaha dziejača j fundatara Čyrvonaha kaściołu? Tutaka ž byli pieršyja karpusy Biełdziaržuniversytetu, dzie vykładali pieršyja biełaruskija prafesary. U hetym rajonie žyli j pracavali mastaki Staniuta, Filipovič, Astapovič. Urešcie, tut zaviaršyłasia dušpastarskaje słužeńnie ajca Hadleŭskaha. Ale memaryjały hetym ludziam buduć niedarečnymi paśla zaviaršeńnia rekanstrukcyi płoščy. Jejnaja prastora kančatkova desakralizujecca. Im budzie tut hetak ža niaŭtulna pa-nad padziemnym horadam, jak i tamu budučamu kalarovamu fantanu ŭzimku. A samotny minak budzie imknucca chutčej praminuć hetuju adnu z samych vialikich płoščaŭ Eŭropy.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0