Kali davodzicca čarhovy raz čuć pra kurs dziaržaŭnaje idealohii ŭ navučalnych ustanovach, pačućcio hidlivaści mižvoli sastupaje miesca škadobie. Biednyja vučni! Biednyja vykładčyki! Biednaja Biełaruś!
I sprava nie adno ŭ paralelach z «Historyjaj KPSS», «Zialonaj knihaj» i «Ruchnamoj» — rysach, za jakimi aŭtarytaryzm pieratvarajecca ŭ tatalitaryzm. Sučasnaja biełaruskaja elita sapraŭdy zabłytałasia. Da taje śvietapohladnaje miešaniny, što charaktaryzuje luboje pierachodnaje hramadztva, dadajecca kaša ŭ hałovach ułady.
Kamunizm napałam z humanizmam, sacyjalizm z kapitalizmam, saviecki patryjatyzm ź biełaruskim kanfarmizmam, starečy marazm z pravasłaŭnym ateizmam... Vanitoŭny kaktejl. Padručniki hetaje idealohii buduć nahadvać samapalny cytatnik zakampleksavanaha padletka, jaki choča ŭładkavać śviet pa-svojmu, ale dakładna nie ŭjaŭlaje navošta i da taho ž nia ŭ kursie, z čaho pačynać.
Kurs režymu ŭ hieapalitycy? Adstałaja Rasieja, jakaja tak nachabna prahnie aneksii, što jaje davodzicca pałochać Eŭropaj. Najmacniejšaja dziaržava śvietu — vorah №1. Najlepšyja siabry — araby i kitajcy. Ideał — savieckaja respublika. «Niešta Siaredniaje Pamiž Švecyjaj i Kubaj». Kurs taki, što ani kompas, ani fluhier nie dapamohuć.
Kurs palityčnaje idealohii? Sacyjalistyčny kanservatyzm, dzie liberalnyja deklaracyi rehularna źmianiajucca kamunistyčnymi lozunhami. Paśla pary takich zaniatkaŭ udumlivyja studenty-palitolahi nazaŭždy straciać zdolnaść adroźnivać brytanskich tory ad partyi «Baas».
Navat valutny kurs, uvasoblenaja kankretyka, takoj idealohii rady nia daść. Ani eŭra, pavodle jakoha žyvuć susiedzi, ani dalar, na jaki ŭsio mieraje navat «Panarama», ani «zajčyk», što skača jak choča, ani rasiejski rubiel, jaki «ŭvodziać i vyvodziać», prabačcie, praz hazavuju trubu, nia mohuć być vykarystanyja dla acenki kaštoŭnaściaŭ sučasnaje biełaruskaje dziaržavy.
Heta nie idealohija. Heta, jak toj kazaŭ, «i dzie ja! I dzie ja nachažusia?!».
Chacia nasamreč usio prosta.
Idealohija luboje dziaržavy hruntujecca na niezaležnaści, patryjatyźmie j nacyjanalnaj idei. Eŭrapiejski cyvilizacyjny kantekst, ułasnaja historyja i siońniašni duchovy kryzys zaklikajuć Biełaruś da chryścijanskich pryncypaŭ. I ŭrešcie, nie dziaržava, a mocnyja hramadzkija instytucyi — siamja, intelihiencyja, carkva — pavinny navučać prostym słovam i prostym rečam, na jakich trymajecca ŭsia kraina. Vieryć u Boha. Žyć u praŭdzie. Lubić Biełaruś.
A inakš kurs dziaržaŭnaj idealohii budzie vielmi, vielmi karotkim. Jak pšyk.
Pavał Sieviaryniec
Kamientary