Ад страты касцявой масы да пагаршэння зроку: як космас уплывае на арганізм чалавека
Па меры таго як пілатуемыя палёты ў космас пашыраюць межы магчымага, навукоўцы імкнуцца зразумець і мінімізаваць іх фізічнае і псіхалагічнае ўздзеянне на арганізм чалавека, піша Euronews.
Экіпаж пілатуемай місіі Artemis II вярнуўся на Зямлю, пераадолеўшы 406 771 кіламетр да зваротнага боку Месяца — больш, чым калі-небудзь заходзіў чалавек у космасе.
Спецыялісты спрабуюць зразумець, як такія пералёты ўздзейнічаюць на арганізм чалавека, паколькі касмічныя місіі становяцца ўсё больш частымі і працяглымі, а звязаныя з імі рызыкі для здароўя выходзяць далёка за межы ўсяго, з чым мы сутыкаемся на Зямлі.
NASA вылучае пяць асноўных небяспек пілатуемых палётаў: радыяцыя, ізаляцыя і замкнёная прастора, аддаленасць ад Зямлі, гравітацыя або яе адсутнасць, а таксама закрытыя ці варожыя чалавеку асяроддзі.
Як змяняецца арганізм у космасе?
Як высвятляецца, чалавечае цела не прыстасавана да жыцця ў космасе.
Змяненне гравітацыі або яе працяглая адсутнасць прыводзяць да страты касцявой масы, пераразмеркавання вадкасці ў мозгу і парушэння працы сэрца.
Нават пераходы паміж рознымі ўзроўнямі гравітацыі могуць сур’ёзна ўскладніць арыентацыю ў прасторы.
Паводле NASA, пошук спосабаў павысіць устойлівасць чалавека да гэтых фактараў — адзін з ключавых прыярытэтаў пры падрыхтоўцы місій на Месяц і Марс.
Зніжаная гравітацыя таксама ўплывае на сэрца і крывяносныя сасуды, прычым цяжкасць гэтых змен залежыць ад працягласці палёту і ўзрастае па меры яе павелічэння.
Парушэнні ў сардэчна-сасудзістай сістэме могуць прыводзіць да ўтварэння тромбаў, арытміі і зніжэння артэрыяльнага ціску.
Паводле даных NASA, падчас чатырох-шасцімесячнай місіі косці штомесяц губляюць ад 1 да 1,5 % сваёй шчыльнасці.
Працяглае знаходжанне ў бязважкасці, у сваю чаргу, выклікае пераразмеркаванне вадкасцяў у арганізме, што можа ўплываць на зрок і ўнутрычарапны ціск; гэты комплекс парушэнняў вядомы як нейраафтальмалагічны сіндром, звязаны з касмічнымі палётамі.
Змяненне звычак і распарадку дня
У космасе час і распарадак дня ўладкаваны не так, як на Зямлі. Астранаўты жывуць у нязвыклых цыклах змены дня і ночы, што адбіваецца на іх сне і сутачных біярытмах.
Напрыклад, экіпаж Міжнароднай касмічнай станцыі бачыць па 16 усходаў і заходаў за суткі, і гэта напрамую ўплывае на рэжым сну.
Іншыя змены паўсядзённага жыцця звязаны з прыёмам ежы і тым, якое харчаванне даступна падчас місіі.
Патрэбы астранаўтаў у калорыях і пажыўных рэчывах адрозніваюцца ад зямных. Даследаванні папярэдніх палётаў зафіксавалі выпадкі, калі члены экіпажа атрымлівалі недастаткова энергіі, вадкасці, кальцыю і натрыю.
Таму сістэма харчавання ў космасе выконвае падвойную задачу: забяспечвае астранаўтаў дастатковай колькасцю энергіі і адначасова забяспечвае арганізм рэчывамі, якія дапамагаюць процідзейнічаць неспрыяльным эфектам палёту.
Спецыялісты NASA дабіваюцца таго, каб ежа была смачнай, бяспечнай, пажыўнай, мела працяглы тэрмін захоўвання, пры гэтым заставалася простай у прыгатаванні і дастаткова разнастайнай, каб пазбегнуць «стамляльнасці ад меню».
Выпрабаванне для псіхікі
Акрамя фізічнай нагрузкі, палёты ў космас адбіваюцца і на настроі, і на псіхічным стане астранаўтаў.
Ізаляцыя, цесная прастора, адарванасць ад Зямлі і пастаянны стрэс павышаюць рызыку трывожных разладаў, дэпрэсіі і падзення маральнага духу.
Паводле NASA, працяглыя даследаванні ў галіне псіхічнага дабрабыту экіпажаў маюць ключавое значэнне для паспяховага і бяспечнага правядзення будучых місій.
Сярод мер падтрымкі псіхічнага здароўя ў космасе касмічныя агенцтвы рэкамендуюць, у прыватнасці, весці дзённік, штодня займацца фізкультурай, слухаць музыку і рэгулярна пісаць блізкім.
Што адбываецца, калі астранаўт захворвае ў космасе?
З улікам усіх гэтых рызык для здароўя ўзнікае пытанне: як экіпаж дае рады з хваробамі падчас місіі?
Па сцвярджэнні NASA, незалежна ад працягласці і задач палёту любая пілатуемая місія патрабуе пэўнага ўзроўню медыцынскага забеспячэння на борце.
Тым не менш, каб знізіць патрэбу ў медыцынскай дапамозе падчас палёту, агенцтва робіць упор на прафілактыку: прыём вітамінных дабавак, комплексныя абследаванні арганізма і 14‑дзённы каранцін перад запускам.
Зыходзячы з найбольш верагодных дыягназаў, NASA фарміруе набор бартавых медыцынскіх сродкаў так, каб можна было эфектыўна спраўляцца з найбольш частымі і сур'ёзнымі станамі.
Большасць захворванняў лечаць прыкладна гэтак жа, як і на Зямлі. Аднак абмежаванні ў лячэнні прымушаюць аддаваць прыярытэт прэпаратам шматпрофільнага дзеяння з мінімальнымі пабочнымі эфектамі.
Каментары
гэта тычыцца асабліва т.зв. мужчын, якія б'юць сябе пяткамі ў грудзь) а такіх, на жаль, бальшыня