«Хачу наведаць бабулю ў Беларусі». Як жывуць і адаптуюцца дзеці беларусаў-эмігрантаў у Еўропе

Пасля 2020 года сотні тысяч беларусаў з’ехалі з краіны. Сярод іх — і сем’і з дзецьмі. Сёння большасць гэтых дзяцей ужо некалькі гадоў жывуць у эміграцыі. Выданне Deutsche Welle пагутарыла з пяццю падлеткамі з Беларусі, якія пераехалі з бацькамі ў Польшчу, Літву і Германію, пра тое, як змянілася іх жыццё, як іх прынялі ў школе, а таксама пра тое, ці лёгка яны асвоіліся і знайшлі новых сяброў у іншай краіне.

Ядвіга і Казімір жывуць у Майнцы і вучацца ў нямецкай школе

Казімір, 12 гадоў, і Ядвіга, 10 гадоў, жывуць у Майнцы, Германія

«Я прыехаў у Германію, калі мне было восем гадоў. Мы з’язджалі, бо ў Беларусі было небяспечна. Калі мы пайшлі тут у школу, вельмі дрэнна ведалі нямецкую. Не маглі добра адказваць на ўроках ці размаўляць з іншымі дзецьмі. Зараз у мяне няма кантактаў з маімі сябрамі з Беларусі, тут мы часцей за ўсё камунікуем з дзецьмі, якія таксама родам не з Германіі, але ўжо доўга тут жывуць і размаўляюць на нямецкай», — кажа Казімір.

Казімір вучыцца ў шостым класе нямецкай школы і лічыць, што ў Беларусі настаўнікі больш строгія, чым у Германіі.

«У Германіі ў мяне больш сяброў, чым было ў Беларусі. Новых сяброў лягчэй знаходзіць, калі ўжо ведаеш мову, — тлумачыць ён. — У коле сяброў я часам забываю нямецкія словы. І часам, калі камунікую з сям’ёй на рускай, забываю словы па-руску таксама».

«Калі мы прыехалі ў Германію, мне было шэсць гадоў. У Беларусі я яшчэ не хадзіла ў школу. У нямецкай школе мне падабаецца ўрок плавання. І вельмі падабаецца, што тут, напрыклад, у плаванні трэба здаваць на значкі, — расказвае Ядвіга, сястра Казіміра. — Тут у мяне больш сяброў, чым у Беларусі. Адна з маіх сябровак у Германіі зацікавілася маёй мовай і папрасіла навучыць яе пары слоў на рускай».

Казімір кажа, што хацеў бы наведаць сям’ю ў Беларусі, бабулю і дзядулю. «Я б таксама гэтага хацела», — дадае Ядвіга.

Настасся, 16 гадоў, жыве ў Варшаве, Польшча

«Я жыву ў Польшчы крыху больш за год. Мы прыехалі ў студзені 2025‑га пасля таго, як на маю маму падалі ў суд. Я вучуся ў польска-беларускім ліцэі, дзе заняткі для вучняў з Беларусі праходзяць і на беларускай мове, нам дапамагаюць з адаптацыяй да польскай сістэмы. Але я ўжо другі год на хатнім навучанні, таму я не надта хаджу на звычайныя заняткі.

Пакуль што мне складана размаўляць і здаваць экзамены на польскай мове, але сам навучальны матэрыял даецца лягчэй, бо ўсё, што ў Польшчы праходзяць цяпер, мне ўжо было знаёма ў Беларусі. Вядома, добра, калі праграма лягчэйшая, але атрымліваецца, што ніякіх новых ведаў няма. Нават пасля ліцэя не будзе такіх ведаў, як пасля 11‑га класа ў беларускай школе.

Тут менш ціску, таму прасцей спраўляцца з вучобай і экзаменамі ў маральным плане. Мяне клічуць на польскія ўрокі, але пакуль, калі шчыра, я пабойваюся, бо польскую мову, можна сказаць, не ведаю. Калі ў краме трэба нешта папрасіць, я перад гэтым гляджу, як правільна казаць, а потым ужо пачынаю з кімсьці размаўляць. Але, вядома, я хачу вывучыць польскую, бо трэба неяк камунікаваць з людзьмі.

Добры вопыт зносін быў мінулым летам, калі я ездзіла ад ліцэя ў паход разам з палякамі, беларусамі і ўкраінцамі. Тут я сябрую толькі з дзецьмі з Беларусі. У палякаў крыху іншы погляд на жыццё. Яны сябе адчуваюць значна вальнейшымі, могуць адстойваць свае правы, яны вясёлыя, шумныя.

Я пастаянна думаю пра тое, каб вярнуцца ў Беларусь. Цяпер, вядома, не вельмі хочацца, няма нармальных умоў для жыцця. Польшча, хоць мне тут і не вельмі падабаецца, — добрая краіна, тут нас, можна сказаць, прынялі, дазволілі нам жыць легальна. Сёння я магу назваць Польшчу сваім домам, але ўсё ж такі Беларусь для мяне дагэтуль больш дом. Калі будзе магчымасць, я б хацела вярнуцца ў Беларусь, жыць і працаваць там».

Ян і Адам, 12 гадоў, жывуць у Вільні

«Мы з Мінска і пераехалі ў Вільню тры з паловай гады таму, мне тады было 8 гадоў. Наша мама разумела, што калі б засталася ў Беларусі, яе маглі б пасадзіць у турму, — расказвае Ян. — Мы прыехалі ў Вільню ў канцы жніўня, трэба было хутка шукаць школу, а паколькі асаблівых варыянтаў не было, то мы пайшлі ў «рускую школу». Там была літоўская мова, але насамрэч усе размаўлялі на рускай. Праз два гады мы перайшлі ў беларускую школу, куды ходзяць дзеці з беларускай супольнасці. Там ёсць урокі беларускай, англійскай і літоўскай. Калі параўноўваць гэтую школу і маю школу ў Беларусі, настаўнікі тут больш добрыя, адукацыя лепшая, і яна выглядае больш сучасна. Тут больш сяброўская атмасфера, як мне падаецца».

Ян кажа, што камунікуе і з украінцамі, і з рускімі, і з літоўцамі, але бліжэй — усё ж такі з беларусамі, бо ў школе большасць вучняў — гэта бежанцы з Беларусі.

«Беларусь для мяне дом, бо я там нарадзіўся. А Літва — дом, бо правёў тут усё сваё свядомае жыццё, — лічыць ён. — З’ездзіць у Беларусь і наведаць нашу сям’ю там я б, вядома, хацеў. Калі б было можна, я б паехаў на пару тыдняў — пахадзіць, паглядзець на раён, дзе мы жылі, але не заставацца назаўжды. Мне Вільня як горад і Літва як краіна больш падабаюцца. Вільня прыгажэйшая, тут лепшая архітэктура. Мінск для мяне не быў такім вялікім, як Вільня, яна здаецца большай, чым ёсць».

Ян і Адам у цэнтры Вільні

«Калі мы хадзілі ў рускую школу, перасталі вучыць беларускую, так што за гэтыя два гады ў мяне ўтварыўся прабел. У беларускай школе я яе зноў узгадаў. У маёй першай школе ў Беларусі мне падабаліся ўрокі беларускай і рускай. Тут мае любімыя прадметы — гэта этыка і выяўленчае мастацтва, — кажа Адам, брат Яна. — У Вільні мне асабліва падабаецца сам горад. Памятаю школьную экскурсію, дзе нам расказвалі пра Вялікае Княства Літоўскае, мне падабаецца, калі нам пра яго гісторыю расказваюць у школе. Я б хацеў вярнуцца ў Мінск, хацеў бы ўбачыць сваю школу, куды я хадзіў у першы і ў другі клас. Калі я з’язджаў з Мінска ў Вільню, у мяне было пару фатаграфій нашага дома, але сам я ўжо амаль нічога не памятаю. Вільню я ніколі не забуду, але я ўсё роўна мару вярнуцца ў Мінск, калі там усё будзе нармальна».

Каментары да артыкула