У Беларусі рэзка вырасла доля стратных прадпрыемстваў — такіх ужо траціна. Чаму так адбываецца?
Паводле даных Белстата за студзень, амаль 32% прадпрыемстваў у Беларусі былі стратныя. За год іх колькасць вырасла на 6,8%, але гэта не адзіны трывожны паказчык.
Ілюстрацыйны здымак. Фота: «Наша Ніва»
Больш за 30% — гэта ўжо «званочак»
У студзені мінулага года доля стратных прадпрыемстваў складала 25,1%. Цягам году сітуацыя паляпшалася, але, нават з улікам пэўнай сезоннасці паказчыку, 2026 год пачаўся з рэзкага пагаршэння.
Для лепшага разумення сітуацыі эксперт BEROC Зміцер Крук прапануе глядзець на сітуацыю 2019 і 2021 гадоў, калі доля стратных прадпрыемстваў была ў межах 15—20%.
«Калі мы выходзім у дыяпазон звыш 30%, то гэта ўжо званочак, які паказвае, што адбываецца нешта не тое», — кажа Крук.
Адной з галоўных прычын эканаміст называе праблемы з экспартам, што ў тым ліку прызнаюць улады.
«На расійскім рынку попыт пагоршыўся, у дадатак пастаянна ўзнікаюць перабоі з пастаўкамі ў іншыя краіны, што істотна ўплывае на прыбытковасць», — кажа эканаміст.
Іншы важны паказчык, на які звяртае ўвагу Крук, — гэта ўзровень запасаў гатовай прадукцыі, які па стане на 1 сакавіка вырас да 90,6% ад сярэднемесячнай вытворчасці.
«У гады, калі эканоміка і карпаратыўны сектар нармальна сябе адчуваюць, гэты паказчык вагаецца ў межах 60—65%. Нават у часы пандэміі, у ліпені 2020 года, запасы гатовай прадукцыі складалі каля 80%».
Паколькі экспартны попыт зменшыўся, то вытворчасць не можа падтрымліваць тыя аб'ёмы, якія былі дасягнутыя ў 2024 — пачатку 2025 года, і складскія запасы выраслі.
Час расплаты за рост заробкаў і стрымліванне цэн
Сярод дадатковых прычын, чаму расце колькасць стратных прадпрыемстваў, эканаміст называе празмерны рост заробкаў, які адбываўся праз недахоп працоўнай сілы.
«Зарплаты раслі хутчэй, чым прадуктыўнасць працы. Гэты разрыў у росце заробкаў і прадуктыўнасці, які назіраўся з 2022 года, можна сказаць, і быў аплочаны карпаратыўным сектарам.
З фінансавых меркаванняў яны не павінны былі плаціць такія зарплаты, але паколькі іншага выхаду не было, бо інакш не было б каму працаваць, прадпрыемствы павышалі выдаткі на заробкі», — тлумачыць эксперт.
Ілюстрацыйны здымак. Фота: «Наша Ніва»
Паўплывала і стрымліванне цэнаў, якое змяншала прыбытковасць фірм і прадпрыемстваў, накіраваных больш на ўнутраны рынак.
«Гэта таксама было важнай прычынай для пагаршэння фінансавага стану, пакольку калі ў вас цэны замарожаныя штучным чынам, а выдаткі пры гэтым высокія, то, адпаведна, узровень прыбытку будзе абмежаваны», — тлумачыць эканаміст.
Такім чынам, цяперашняя сітуацыя шмат у чым была прадказальнай, паколькі рост заробкаў і адначасовае стрымліванне цэн ішлі ўразрэз з аб’ектыўнымі эканамічнымі прычынамі. У дадатак пасля 2022 года беларуская эканоміка страціла шматвектарнасць і стала амаль цалкам залежнай ад расійскага рынку, які таксама церпіць праз вайну і санкцыі.