«Мяне схапілі і «бусіфікавалі»». Як былы беларускі палітвязень апынуўся на вайне ва Украіне
«Я ішоў па вуліцы. Машына заязджала ў двор. Перада мной выходзяць хлопцы. Я адразу пачаў казаць, што маю дакументы, я палонны, зараз на рэабілітацыі, лячуся. Нічога не дапамагло». Палітзняволены ў Беларусі грамадзянін Украіны Аляксандар Катовіч расказаў Радыё Свабодзе, як яго мабілізавалі.
Аляксандр Катовіч у бліндажы. Фота з прыватнага архіву
Украінца Аляксандра Катовіча, які прабыў больш за два гады ў беларускай турме за крытыку расійскай агрэсіі, схапілі ў Кіеве супрацоўнікі ваеннага камісарыята і мабілізавалі ў войска. Цяпер мужчына знаходзіцца ў шпіталі з псіхіятрычным дыягназам і спадзяецца атрымаць статус абмежавана прыдатнага да ваеннай службы, каб служыць у тыле. Бо цалкам ухіліцца ад вайны ён наўрад ці зможа.
«Бусіфікавалі»
Украінца Аляксандра Катовіча, паводле яго слоў, затрымалі супрацоўнікі тэрытарыяльнага цэнтра камплектавання і сацыяльнай падтрымкі (ТЦК — так цяпер ва Украіне называюцца ваенныя камісарыяты) 17 лютага. Ён сам кажа, што яго «схапілі» і «бусіфікавалі».
Ва Украіне з’явілася спецыяльнае слова «бусіфікаваць» (ад слова «бус» — мікрааўтобус), так называюць сітуацыю, калі мужчын прызыўнога ўзросту на вуліцы затрымліваюць супрацоўнікі ТЦК і садзяць у мікрааўтобус, каб потым адправіць на вайну. Мужчыны, якія не хочуць ваяваць, рознымі спосабамі спрабуюць ухіліцца ад службы: хтосьці ўцякае «ляснымі сцежкамі» за мяжу, бываюць і напады на супрацоўнікаў ТЦК.
«Я ішоў па вуліцы. Машына заязджала ў двор. Перада мной выходзяць хлопцы. Я адразу пачаў казаць, што маю дакументы, я палонны, зараз на рэабілітацыі, лячуся. Нічога не дапамагло. Мяне павезлі. Сказалі: «Давай мы зараз пад’едзем у аддзел паліцыі, там табе паліцэйскі выпіша папярэджанне за тое, што ты ў вышуку, і вы з адвакатам пойдзеце і ўсе пытанні вырашыце»», — расказвае ён.
Аляксандр Катовіч да арышту ў Беларусі, фота з прыватнага архіву
Аляксандр кажа, што не паверыў і не хацеў ехаць. Але супрацоўнікі ТЦК прапанавалі яму ехаць добраахвотна, або яны яго запіхнуць у бус сілай. Ён у выніку пагадзіўся сесці сам. Мужчына кажа, што яго падманулі і павезлі не ў паліцыю, а ў ТЦК. У тым жа будынку на іншым паверсе знаходзілася ваенна-ўрачэбная камісія. Катовічу адразу загадалі яе праходзіць. Дадому ён ужо не вярнуўся.
Катовіч пасля вызвалення з беларускай турмы
«Далей былі рэкрутэры, адбіралі сабе байцоў. Я запісаўся ў падраздзяленне кібербяспекі. У ТЦК у той дзень ужо выкарысталі ліміт адпраўкі ваенных на навучанне, таму я застаўся ў ТЦК на ноч. Раніцай назвалі маё прозвішча. Я кажу: «Мяне ўжо забраніравалі (ў падраздзяленне кібербяспекі)». Але той хлопец паціснуў плячыма: «Я нічога не магу зрабіць. Едзь»», — расказвае суразмоўца.
У бліндажы
Аляксандр расказвае, што яго прывезлі ў іншы раён Кіева, дзе адбіралі мужчын у штурмавы полк, а ўрэшце завезлі ў вайсковую часць на паўднёвым усходзе Украіны. Яшчэ тыдзень пасля гэтага ён заставаўся ў тым жа адзенні, у якім яго забралі прадстаўнікі ТЦК. Пераапрануўся, калі ў часць прыйшло матэрыяльнае забеспячэнне.
«Лес. Прылятаюць дроны. Прылятаюць ракеты. Нячаста. Але калі прылятае, то ў бліндажы вельмі чуваць. Плёнка на бліндажы трымцела. Першыя дні было вельмі цяжка. Я быў у шоку: дзе я? Мы жывём у зямлі, ходзім у адным адзенні, адных чаравіках», — апісвае атмасферу Аляксандр.
Аляксандр пасля прымусовай мабілізацыі ва Украіне
Яны з іншымі мабілізаванымі жылі ў бліндажы, выкапаным у зямлі і абкладзеным бярвеннямі. Бліндаж знаходзіўся на балоце. Калі ў сакавіку пачаў раставаць снег, іх жыллё заліла вадой. Даводзілася чатыры-пяць разоў на дзень выносіць адтуль вёдрамі па 900—1000 літраў вады. Прыкладна праз тыдзень ім далі помпу.
«Ты ўстаеш, а ў цябе ўжо па шчыкалатку вада стаіць», — кажа ён. Падрыхтоўка да ваеннай службы заняла 54 дні. Паводле яго, палову часу яны выконвалі фізічную працу, а палову — вучыліся.
«Мы з шостай да восьмай раніцы насілі ваду. Пасля ішлі ў сталоўку, забіралі сняданак. З дзевяці да першай — навучанне: тактычная медыцына, тактыка, інжынерна-сапёрная справа, стральба, арыентаванне, сувязь, лекцыі пра зброю і беспілотнікі. Потым абед. З другой да шостай — зноў навучанне. А шостай вячэра. Ты ўжо знясілены, бо хадзіў у бронекамізэльцы ўвесь дзень, а яна важыць каля дваццаці кілаграмаў», — расказвае ён.
Шпіталь
Цяпер Аляксандр знаходзіцца ў шпіталі, праходзіць абследаванні і лячэнне. Частку дня займаюць медыцынскія працэдуры, яшчэ некалькі гадзін ён можа гуляць у горадзе.
«Я атрымліваю асалоду ад вясны і прагулак. Тут Дняпро побач. Сёння быў дождж, але я ўсё роўна пайшоў», — кажа ён.
Яшчэ да мабілізацыі ён звяртаўся да псіхіятра са скаргамі на наступствы зняволення ў Беларусі. Яму паставілі дыягназ посттраўматычнага расстройства, а ўжо ў войску — трывожна-дэпрэсіўны разлад.
Яна парэкамэндавала скіраваць Катовіча на стацыянарнае лячэнне ў шпіталь і на вайскова-лекарскую камісію, каб высветліць, наколькі Катовіч прыдатны да вайсковай службы. Сярод іншых рэкамэндацыяў доктаркі — не дапускаць Катовіча да зброі, дзяржаўнай таямніцы і кіравання транспартам; вызваліць ад фізічных нагрузак.
Псіхіятарка параіла Аляксандру ўнікаць стрэсавых сітуацый, працаваць з псіхатэрапэўтам, а таксама выпісала байцу лекі.
Сёлета ў красавіку Катовіч прыехаў у лякарню. Колькі ён там прабудзе, пакуль невядома. Мужчына спадзяецца, што яму дадуць статус абмежавана прыдатнага да вайсковай службы. Тады яго маглі б накіраваць не на перадавую, а ў тылавыя часткі, прыкладам, займацца лагістыкай. Але шанец 50/50, кажа суразмоўца.
«Звычайна ўсіх накіроўваюць у вайсковую частку і там вырашаюць. Я буду імкнуцца трапіць у тылавыя часткі, а не на «перадок», працягваць служыць у падраздзеле, можа, у маёй прафэсіі ў IT. Можна знайсьці для сябе някепскую працу з някепскім заробкам і працягваць дапамагаць краіне», — тлумачыць суразмоўца.
Варыянту, каб яго цалкам адпусьцілі ў цывільнае жыцьцё, паводле Катовіча, няма. Ён кажа, што калі б атрымаў статус цывільнага палоннага, то разам зь ягоным псыхіятрычным дыягназам гэта магло б быць падставай не служыць. Яшчэ адна падстава вярнуцца да цывільнага жыцця — раненне на вайне.
«Гэта амаль немагчыма. Не толькі для мяне. Там трэба мець вельмі вялікі паслужны спіс хваробаў: і хранічных, і не хранічных, каб паспрабаваць. Але гэта ўсё мае быць пацверджана вайсковымі лекарамі, а не з волі», — удакладняе ён.
Трыццаць мужчын, якія навучаліся разам з Аляксандрам, з ягоных словаў, ужо ваююць на пазіцыях.