Ініцыятыва Maldzis набыла слоўнік Насовіча
Гэта першы ў гісторыі поўны навуковы слоўнік беларускай мовы.
Ініцыятыва Maldzis выкупіла «Слоўнік беларускай гаворкі» (у арыгінале — «Словарь бѣлорусскаго нарѣчія») Івана Насовіча. Праца была выдадзеная Імператарскай акадэміяй навук у Санкт-Пецярбургу ў 1870 годзе. Гэты слоўнік — адзін з найважнейшых лексікаграфічных збораў у гісторыі беларускага мовазнаўства.
«Слоўнік Насовіча — гэта спроба зафіксаваць свет, які мог знікнуць без следу. І хоць сам Насовіч мысліў у катэгорыях сваёй імперскай эпохі, вынік ягонай дзейнасці і да сёння працуе на беларускую будучыню. Вяртаючы гэты слоўнік у беларускі кантэкст, мы вяртаем сведчанне таго, што беларуская мова стагоддзямі была паўнавартаснай і жывой», — кажа кіраўнік ініцыятывы Павел Мацукевіч.
Кнігу набылі на аўкцыёне ў Нідэрландах на сродкі, якія MALDZIS збірае дзякуючы штомесячным ахвяраванням. Наступныя зборы адкрытыя для ўсіх — падтрымаць іх можна праз форму.
У будучыні кніга ў якасці грамадскага падарунка будзе перададзеная на радзіму аўтара — у Чавускі гісторыка-краязнаўчы музей.
Іван Насовіч нарадзіўся 26 верасня 1788 года ў вёсцы Гразіўцы Быхаўскага павета Магілёўскай губерні (цяпер Чавускі раён Магілёўскай вобласці) у сям’і псаломшчыка. Вучыўся ў Магілёўскай гімназіі, потым у духоўнай семінарыі; скончыў яе ў 1812 годзе і адразу атрымаў прызначэнне выкладчыкам расейскай мовы і славеснасці ў вышэйшае аддзяленне Аршанскага духоўнага вучылішча.
Апроч беларускай і расейскай ведаў стараславянскую, лацінскую, грэчаскую і французскую мовы, а таксама старажытнаяўрэйскую і польскую.
Наступныя трыццаць з лішнім гадоў забрала служба — спачатку ў вучылішчах духоўнага ведамства, потым у сістэме Міністэрства народнай асветы Расейскай імперыі: выкладчык расейскай мовы і славеснасці, выкладчык лацінскай мовы, інспектар, дырэктар.
Служба дала магчымасць збору навуковага матэрыялу. Пераезды ў Оршу, Мсціслаў, Магілёў, Маладзечна, Свянцяны, а пазней, пасля выхаду на пенсію, і падарожжы па Магілёўскай, Менскай і Гарадзенскай губернях дазволілі пачуць беларускія гаворкі ў іх жывой розніцы, зблізку пазнаёміцца з народнай песняй і сабраць лексіку і фразеалогію з розных куткоў Беларусі.
У 1843 годзе Насовіч выйшаў у адстаўку, вярнуўся ў Мсціслаў і ў 55 гадоў узяўся за навуковую працу.
Яму было 64 гады, калі выйшлі «Беларускія прыказкі і прымаўкі». У ягоныя 79 выйшаў «Зборнік беларускіх прыказак», у 80 — «Беларускія прыказкі і загадкі», у 85 — «Беларускія песні». У рукапісах засталіся «Збор беларускіх слоў паводле алфавіта» і «Алфавітны паказальнік старажытных слоў», выняты з «Актаў, што адносяцца да гісторыі Заходняй Расеі» (1853).
Галоўная праца — «Слоўнік беларускай гаворкі» — выйшла ў 1870, калі аўтару было 82. Пачаў ён яе ў 1847 годзе і прысвяціў ёй 16 гадоў.
Гэта быў першы поўны слоўнік беларускай мовы. Сёння над праектамі такога маштабу працуюць інстытуты з дзясяткамі супрацоўнікаў — Насовіч зрабіў гэта адзін. Ягоныя этнаграфічныя працы не мелі аналагаў у свой час і дагэтуль служаць даследчыкам.
Складзены ім збор беларускіх баек, легенд, павер’яў і анекдотаў выдаць не ўдалося; дзе рукапіс сёння — невядома.
Постаць Насовіча для сучаснага беларускага погляду няпростая: ягоныя светапоглядныя і палітычныя перакананні належалі імперыі, у якой ён служыў. Але праца, зробленая ў тых рэаліях, працуе на беларускую мову — і саму гэтую супярэчнасць варта ўспрымаць як прыкмету эпохі, калі беларуская культура існавала паміж імперскай сістэмай і ўласнай ідэнтычнасцю.