Букераўскую прэмію 2026 года атрымаў фантаст М. Джон Харысан за раман «Канец усяго» пра свет пасля катастрофы
81‑гадовы Харысан стаў самым пажылым уладальнікам Букераўскай прэміі ў гісторыі, якая лічыцца другой па прэстыжнасці пасля Нобелеўскай.
Фота: David Levenson/Getty Images
Уладальнікам Букераўскай прэміі 2026 года стаў брытанскі пісьменнік-фантаст Майкл Джон Харысан. Суддзі адзначылі яго раман The End of Everything («Канец усяго»), які расказвае пра катастрофу, што напаткала чалавецтва, піша Бі-бі-сі.
81‑гадовы Харысан стаў самым пажылым уладальнікам Букераўскай прэміі ў гісторыі. Папярэдняй найбольш узроставай лаўрэаткай была Маргарэт Этвуд, якая атрымала прэмію ў 2019 годзе, калі ёй было 79.
Ён таксама стаў першым у гісторыі лаўрэатам Букераўскай прэміі, які прыйшоў са свету навуковай фантастыкі.
Творы пісьменніка, які публікуецца пад імем М. Джон Харысан, упершыню пачалі выходзіць у фантастычным часопісе New Worlds яшчэ ў 1960‑х гадах. Пазней Харысан працаваў у гэтым выданні рэдактарам кніжнага раздзела.
Ён апублікаваў 13 раманаў. Сярод самых вядомых яго твораў — цыкл Viriconium («Вірыконіум»), а таксама раманы Light («Святло») і Nova Swing («Нова Свінг»).
Хоць Харысан не любіць, калі яго творчасць адносяць да якіх-небудзь жанраў, яго называюць «тытанам навукова-фантастычнай літаратуры». «Ён па-сапраўднаму арыгінальны мысліцель, пісьменнік, які сфарміраваў свой жанр і які сур'ёзна ставіцца да ідэй», — сказала кіраўніца Фонду Букераўскай прэміі Гэбі Вуд.
Атрымаўшы ўзнагароду, Харысан адказаў на пытанні ўдзельнікаў цырымоніі. Сярод іншага яго спыталі, што ён хацеў бы сказаць тым чытачам, якія ўпершыню сутыкнуліся з яго творамі.
«Мы жывём у змрочным свеце, і ён будзе заставацца змрочным. У гэтым ёсць нешта вельмі дзіўнае, — адказаў пісьменнік. — Але калі ўсё скончыцца, нас можа чакаць нейкая, не магу сказаць каб надзея ці душэўны спакой, але нейкае палягчэнне».
Што кажуць пра раман-пераможцу
Дзеянне рамана The End of Everything, за які Харысан атрымаў прэмію, разгортваецца ў недалёкай будучыні, пасля таго як свет напаткала невядомая катастрофа, якая выклікала распад грамадства.
Галоўныя героі рамана — мужчына і яго цётка, якія жывуць на беразе мора ў паўднёва-ўсходняй Англіі пасля нейкай катастрафічнай падзеі і прыбыцця на Зямлю загадкавых іншапланетных істот.
Аўтар рамана казаў, што спецыяльна пазбягаў падрабязнага апісання падзей, якія папярэднічалі гэтай катастрофе, каб чытачы адчувалі такое ж пачуццё дэзарыентацыі, як і героі твора.
«Ён расказвае пра катастрофу і апакаліпсіс — і пра тое, як у часы катастрофы і апакаліпсісу немагчыма зразумець, што насамрэч адбываецца, — сказала падчас цырымоніі кіраўніца журы гэтага года Мэры Бірд. — Але ў кнізе ёсць і мноства пробліскаў аптымізму».
«Нам пашанцавала не перажыць падобнае ў рэальным жыцці, але мы, як правіла, лічым, што ў момант прыходу катастрофы абавязкова ўсвадомім тое, што адбываецца, убачым яе прыкметы і зможам зразумець, што менавіта адбываецца, — працягнула Бірд. — Але Харысан кажа, што, калі катастрофа наступіць, вы нават не зразумееце, што здарылася».
Брытанская газета Guardian хваліла кнігу, але адзначала, што гэты раман «не для ўсіх», New York Times заключала: «Чым больш мы даведваемся пра жыццё ў свеце гэтага рамана, які разваліўся, тым цяжэй яго спасцігнуць».
Выданне Literary Review апісвала раман як «працу, у роўнай ступені жахлівую і якая валодае надзвычайнай прыгажосцю і пяшчотай».
Аглядальнік Telegraph заключыў, што твор «пакідае адчуванне, што гэта не чытанне, а сон».
Яшчэ адзін крытык Telegraph напісаў: «У век, калі ўладары сістэм штучнага інтэлекту пагражаюць нашаму жыццю, а ўрад рэкамендуе нам запасацца кансервамі і бутыляванай вадой, гэта перш за ўсё раман, які можна назваць сапраўды своечасовым».