Ці затопіць Кіеў нечыстотамі? Што будзе з вадой і каналізацыяй з-за расійскіх удараў
«Вады не было 17 гадзін». «Вада знікла ўначы падчас абстрэлаў. Удзень так і не з'явілася. Да нас у двор прывезлі тэхнічную ваду». Гэта расказы людзей з розных раёнаў Кіева пра наступствы нядаўніх расійскіх абстрэлаў, піша Бі-бі-сі — Украіна.
Фота: Maxym Marusenko/NurPhoto via Getty Images
Пасля атак ракет і дронаў восенню 2026 года, акрамя святла ў дамах, у кіяўлян пачала знікаць яшчэ і вада.
Дадалі драматызму сітуацыі і заявы прадстаўнікоў «Кіеўводаканала», што без электрычнасці вады ў горадзе наогул не будзе, а з непрацуючай каналізацыяй праз тры дні ў Кіеве можа наступіць эпідэміялагічная катастрофа.
Якая сітуацыя з вадой у Кіеве, наколькі ўразлівая сістэма водазабеспячэння ўкраінскай сталіцы і ці пагражае гораду затапленне нячыстотамі?
Абстрэлы і знікненне вады
«Кіеў, як вы там? Святло, вада, цяпло ёсць?» — «З усяго пералічанага ёсць толькі Кіеў».
Мемы сталі звыклым адказам украінцаў на стрэс ад расійскіх абстрэлаў. Днём 11 кастрычніка ў выніку чарговай расійскай атакі ў Кіеве была пашкоджаная высакавольтная лінія электраперадачы. Праблемы з вадой пачаліся ў чатырох раёнах Кіева, дзе пражываюць сотні тысяч чалавек.
Аднавіць падачу вады камунальнікі змаглі толькі на наступны дзень.
Абстрэлы, пашкоджанні энергааб'ектаў, праблемы са святлом і знікненне вады — на працягу кастрычніка-лістапада 2026 года адно за адным адбылося ў Кіеве ўжо шэсць разоў.
Месцамі вада прападала адразу на наступны дзень пасля рамонту — з-за новых абстрэлаў і новых пашкоджанняў.
Адзін з самых моцных удараў расійская армія нанесла тыдзень таму. Трэцяга лістапада вада знікла па ўсёй сталіцы адразу. У той дзень расійскія атакі абясточылі асноўныя водаправодныя аб'екты Кіева.
«Водазабеспячэнне сталіцы наўпрост залежыць ад пастаяннай працы энергасістэмы, бо для ўздыму, транспарціроўкі і падачы вады неабходна праца насосаў», — распавялі Бі-бі-сі ў «Кіеўводаканале». Там дадалі, што прычынай перабояў з вадой стала не толькі адключэнне электрычнасці, але і перапады напружання.
Вадаправодныя і каналізацыйныя сістэмы адчувальныя да такіх перападаў. Калі напружанне ў сетцы рэзка змяняецца, насосы аўтаматычна адключаюцца, інакш яны могуць выйсці з ладу, тлумачаць спецыялісты прадпрыемства.
«Людзей катастрафічна не хапае»
Для запуску генератараў на аб'ектах водаканала патрэбны час і людзі.
«Патрэбна мінімум два электрыкі, або два інжынеры, каб запусціць генератар на адной помпавай станцыі. Паколькі сістэма складаная, трэба запускаць адначасова і каналізацыйныя помпавыя станцыі, і водаправодныя помпавыя станцыі. Трэба мінімум некалькі гадзін», — распавёў Бі-бі-сі дырэктар даследчага цэнтра «Інстытут горада» Аляксандр Сергіенка.
У Кіеўскай дзяржадміністрацыі і «Кіеўводаканале» кажуць, што ў камунальнай інфраструктуры сталіцы вельмі мала кадраў.
«Людзей катастрафічна не хапае на ўсіх напрамках, у «Кіеўцеплаэнерга» ёсць 1500 вакансій. Па кожным прадпрыемстве такая сітуацыя», — кажа в.а. першага намесніка кіраўніка адміністрацыі Пятро Панцялееў.
Паводле ацэнак Сергіенкі, каля 40% работнікаў «Кіеўводаканала» звольніліся з кампаніі за апошнія гады — значную частку мабілізавалі, а хтосьці пайшоў у пошуках лепшай працы і больш высокай зарплаты.
Пры ўсіх гэтых умовах падачу вады аднаўляюць яшчэ максімальна хутка: дзесьці за 12 гадзін, дзесьці за 24, кажа Панцялееў.
«Сістэма водазабеспячэння Кіева — гэта сотні кіламетраў сетак, якія трэба запоўніць вадой, павінен з'явіцца ціск, ціск павінен адпавядаць нормам, павінна запрацаваць каскадная сістэма насосаў», — кажа чыноўнік.
Паводле яго слоў, трэба ўлічваць і тое, што расіяне прымяняюць тактыку паўторных атак, калі немагчыма адразу пачынаць рамонт, што яшчэ больш зацягвае працэс падачы вады.
«Кіеў — вялікі горад. Сістэмы падачы вады цэнтралізаваныя. Гэты прынцып будаўніцтва застаўся яшчэ з савецкіх часоў», — распавядаў нядаўна на брыфінгу Панцялееў.
Тады ён запэўніў, што гарадскія ўлады працуюць над тым, каб сістэма водазабеспячэння мела рэзервовае сілкаванне і магла працаваць аўтаномна.
Ці дапамогуць генератары?
Калі праблема з вадой у Кіеве ў электрасілкаванні насосаў, ці можна падключаць іх да генератараў, каб вада не знікала?
Кіеўскія чыноўнікі кажуць, што не. Генератары ёсць, але іх недастаткова.
«Рэч у тым, што магутнасць большай часткі водазабеспячэння такая, што генератары яе не пацягнуць», — тлумачыць Пятро Панцялееў.
Паводле яго ацэнак, аб'екты «Кіеўводаканала» спажываюць 67 МВт, а агульная магутнасць наяўных у прадпрыемства генератараў складае 11 МВт.
Як выключэнне, ён прывёў Абалонскі раён Кіева, дзе жыве 300 тысяч чалавек і ёсць магчымасць забяспечыць рэзервовае харчаванне за кошт генератараў магутнасцю да 1 МВт. На гэта сыходзіць толькі гадзіна.
«Там няма праблем для хуткага пераходу на рэзервовае харчаванне. Таму ў Абалонскім раёне амаль заўсёды ёсць вада», — кажа Панцялееў.
Для рэзервовага харчавання водазабеспячэння іншых раёнаў Кіева трэба ствараць асобную энергетычную інфраструктуру, кажа намеснік кіраўніка гарадміністрацыі.
У Кіеве пад водазабеспячэнне ўжо выбудавалі дызельныя электрастанцыі на 16 МВт. У планах — пабудаваць яшчэ на 40 МВт. Але гэта будзе не хутка.
Абсталяванне для гэтага закупілі ў розных краінах. Наперадзе яшчэ будаўніцтва і пракладка сетак.
Поўнага заканчэння будаўніцтва чакаюць да вясны, распавядаў нядаўна кіраўнік «Кіеўвадаканала» Ігар Паламар на пасяджэнні часовай следчай камісіі.
Калі яго спыталі, ці будзе ў студзені ў кіяўлян вада, ён адказаў: «Вада будзе ў любым выпадку… Але ў якім аб'ёме яна будзе — трэба зыходзіць з таго, наколькі мы будзем гатовыя да таго моманту».
Мэр Кіева Віталь Клічко кажа, што не можа гарантаваць, што ў нейкі момант у сталіцы не знікне электразабеспячэнне або не пачнуцца іншыя праблемы.
«Да таго часу, пакуль не будзе эфектыўна працаваць супрацьпаветраная абарона, мы не можам нічога гарантаваць», — казаў мэр у інтэрв'ю Украінскай службе Бі-бі-сі аб гатоўнасці Кіева да зімы.
Што з каналізацыяй?
Калі сістэма водазабеспячэння настолькі залежыць ад святла і рэзервовага харчавання, як абстрэлы і пашкоджанні энергетычнай інфраструктуры могуць паўплываць на каналізацыю? Калі электраэнергіі доўга не будзе, ці могуць нячыстоты затапіць якія-небудзь раёны горада?
«Каналізацыя — гэта такая сетка, якая мае патрэбу ў рэзервовым харчаванні ў вельмі малым аб'ёме», — сказаў Бі-бі-сі Валерый Пундзік, старшыня праўлення асацыяцыі аб'яднанняў суўладальнікаў шматкватэрных дамоў Саломенскага раёна Кіева.
Паводле яго дадзеных, у тых месцах, дзе патрэбна харчаванне, а іх не так шмат, устаноўлены рэзервовыя крыніцы, і яны спраўляюцца.
«Адпампоўваць сцёкавыя воды будуць нават пры самых дрэнных сцэнарыях», — лічыць эксперт.
«Усе гэтыя размовы, што каналізацыя можа перапоўніцца і палезе на вуліцы і бульвары — гэта маніпуляцыя. Людзі не разумеюць, як працуе сістэма», — лічыць Аляксандр Сергіенка з «Інстытута горада».
Ён апісвае сістэму каналізацыі Кіева як складаную, разгалінаваную і абароненую — яе працягласць каля 3 тыс. кіламетраў, у большай частцы яна пралягае пад зямлёй, гэта значыць замерзнуць не можа, кажа спецыяліст.
Дваровыя каналізацыйныя сеткі пракладзеныя глыбей за ўзровень прамярзання грунту. Сцёкавыя воды маюць плюсавую тэмпературу і пастаянна рухаюцца — таму замерзнуць такія сеткі не могуць, тлумачаць у «Кіеўводаканале».
Але ў падвалах некаторых дамоў выпадкі замярзання каналізацыі мінулай зімой былі.
Аляксандр, слесар са шматгадовым стажам, у студзені—лютым 2026 года правёў шмат дзён і начэй на Траешчыне, ратуючы сістэмы ацяплення і каналізацыйныя ляжакі ў падвалах.
«Трубы могуць замерзнуць на лакальным узроўні. А чаму гэта адбылося? Дзверы, памяшканні ў падвалах былі адкрытыя. Мы з мясцовымі жыхарамі шмат дзе ўцяплялі каналізацыю, і яна далей працавала», — распавядае слесар.
Ён лічыць каналізацыйную сістэму Кіева надзейнай і не верыць у магчымасць затаплення горада нячыстотамі.
«Вось, напрыклад, ёсць дом на 25 паверхаў. Там адкіды па трубах ляцяць на ніжнія паверхі. А ў падвале ёсць шмат паваротаў. Для таго каб нічога не захрасла, каб сістэма працавала, трэба, каб увесь час быў напор вады, каб вада ўсё змывала», — кажа Аляксандр.
Паводле яго прагнозаў, у Кіеве будзе ўсё складана з каналізацыяй, толькі калі дзесьці месяц не будзе ні святла, ні вады.
Куды трапляюць сцёкавыя воды
Пасля зліву з дома нечыстоты трапляюць у гарадскую каналізацыйную сістэму. Далей яны праходзяць праз калектары рознага дыяметра, якія паступова злучаюцца ў галоўны каналізацыйны калектар, што вядзе да берага Дняпра, расказвае Аляксандр Сергіенка з «Інстытута горада».
Каб перапампоўваць сцёкі ва ўмовах складанага рэльефу Кіева, у горадзе ёсць 32—34 помпавыя станцыі. На выпадак адключэння электраэнергіі ўсе помпавыя станцыі — як тыя, што падаюць ваду, так і тыя, што адпампоўваюць каналізацыйныя сцёкі, — абсталяваныя рэзервовымі крыніцамі сілкавання, кажа эксперт.
Па падземных трубах нечыстоты даходзяць да берага Дняпра. Па дне ракі пракладзены шэсць труб вялікага дыяметра, па якіх сцёкавыя воды накіроўваюцца на Бартніцкую станцыю аэрацыі на левым беразе.
Што можа пагражаць Бортніцкай станцыі
Бортніцкая станцыя аэрацыі — гэта адзіная сістэма ачысткі сцёкавых вод з Кіева, а таксама часткі гарадоў і пасёлкаў Кіеўскай вобласці.
На станцыі ачышчаюцца ўсе сцёкавыя воды, у тым ліку сцёкі прамысловых прадпрыемстваў.
На самой станцыі ёсць тры ўчасткі ачысткі, кожны з якіх можа прымаць па 600 тысяч кубаметраў сцёкавых вод за суткі. Праектная магутнасць усёй станцыі — 1,8 мільёна кубаметраў за суткі.
Паводле звестак станцыі, штодня на ачыстку паступае ад 600 тысяч да 900 тысяч кубаметраў сцёкавых вод.
«Нават магутнасцяў аднаго ўчастка дастаткова, каб ачышчаць сцёкавыя воды. А іх там тры. Гэта значыць, яны падстрахоўваюць адно аднаго. Калі адзін не будзе працаваць, уключаць другі або трэці», — кажа Аляксандр Сергіенка.
Бі-бі-сі спытала мэра Кіева Віталя Клічко, ці дастаткова абаронены такі важны для горада аб'ект, як Бартніцкая станцыя аэрацыі.
Клічко адказаў, што нават абарона другога ўзроўню не гарантуе поўнай абароны аб'ектаў ад знішчэння ў выніку прамога трапляння ракет або дронаў.
«Яна абараняе абсталяванне ад аскепкаў, калі выбух адбыўся побач, але ад прамога трапляння гарантый няма. Таму яшчэ раз падкрэсліваю: надзвычай важная праца супрацьпаветранай абароны», — адзначыў мэр.
Нечыстоты ў Дняпро?
Ці ёсць у Кіева альтэрнатыва, калі Бартніцкая станцыя аэрацыі цалкам перастане прымаць сцёкавыя воды?
На думку Аляксандра Сергіенкі з «Інстытута горада», у крайнім выпадку замест станцыі сцёкі могуць накіроўвацца непасрэдна ў Дняпро.
«Я падлічыў, што праз Кіеў Дняпро штосутачна праносіць 118 мільёнаў кубаметраў вады. Скіды Кіева за суткі — гэта каля 700 тысяч кубаметраў. Гэта прыкладна 0,6% ад патоку вады, які праходзіць міма Кіева. Я лічу, што гэта не паўплывае на якасць вады. Тым больш што далей знаходзіцца Канеўскае вадасховішча, а яго аб'ём — 2,5 мільярда кубаметраў вады», — кажа эксперт.
На яго думку, рызыка таго, што Кіеў можа затапіць нечыстотамі, мізэрная. Гэта магчыма толькі ў выпадку, калі раптам адначасова будуць знішчаныя ўсе падстанцыі і на працягу доўгага часу не будзе ні электрычнасці, ні паліва.
Слесар Аляксандр, які шмат гадоў працуе ў адным з ЖЭКаў на Траешчыне, кажа, што ў працы каналізацыі вельмі многае залежыць і ад саміх жыхароў.
За дзесяцігоддзе працы ў ЖЭКу яму даводзілася даставаць з каналізацыі чаго толькі не — ад падгузнікаў і пракладак да ануч і костак.
«Галоўнае, каб людзі разумелі: нічога нельга выкідаць ва ўнітаз, бо ўсё гэта потым даводзіцца рамантаваць. Падвалы, дзе праходз
яць сеткі, трэба трымаць у цяпле. А калі вадзічка будзе паступаць, усё будзе добра», — кажа Аляксандр.