Ці ў альфа-самцоў усё нармальна са здароўем?

14.09.2011 / 11:34

Намаганні, каб утрымацца на вяршыні, адбіраюць фізічныя сілы, даказалі навукоўцы. Яны даследавалі бабуінаў.

Ці здаровыя альфа-самцы? — задаюцца пытаннем навукоўцы. Шлях наверх і намаганні, неабходныя для таго, каб утрымацца на вяршыні, адбіраюць фізічныя сілы, сцвярджаюць яны.

Самыя свежыя доказы гэтай тэорыі былі атрыманыя дзякуючы даследаванням паводзінаў дзікіх бабуінаў, якія жывуць у Кеніі, у басейне ракі Амбасэлі.

Навукоўцы з універсітэтаў Прынстана і Дзюка дзевяць гадоў вывучалі 125 самцоў з пяці групаў бабуінаў.

«Выявілася, што хоць альфа-самцы атрымліваюць найлепшую ежу і іх гарэмы самыя шматлікія, узровень стрэсу ў іх нашмат вышэйшы, чым у бэта-самцоў, якія стаяць усяго на адну прыступку іерархіі ніжэй»,

— піша Wall Street Journal. А высветлілася гэта дзякуючы спаражненням: навукоўцы збіралі іх і замяралі ўзровень картызолу — гармону, які выдзяляецца падчас стрэсу.

Бэта-самцы толькі крыху саступалі альфа-самцам па колькасці самак, але ім не даводзілася марнаваць столькі часу на бойкі ці ахову самак ад замахаў іншых самцоў. «Быць альфа-самцом занадта стомна. Я б лепш хацеў быць бэтай», — заўважыў аўтар даследавання Ларан Жэк’ер.

У «чалавечых джунглях», дзе розум важнейшы за грубую сілу, альфа-самцы кіруюць фірмамі, зарабляюць капіталы і граюць першую скрыпку ў любой кампаніі. «Альфа-самца можна пачуць у першыя ж 30 секунд», — кажа нью-ёркскі доктар Т. Байрам Карасу, галоўны псіхіятр Медыцынскага цэнтра Мантэф’ёрэ.

Карасу ўжо 23 гады праводзіць штотыднёвыя сеансы для групы топ-мэнэджараў.

«Тэарэтычна гэта група псіхалагічнай падтрымкі. Але яе сустрэчы непазбежна ператвараюцца ў барацьбу за панаванне,

— кажа псіхіятр. — Дзе б вы ні сабралі альфа-самцоў разам, самы агрэсіўны пераможа астатніх. Нават калі яны даюць адзін аднаму парады, іх мэта — панізіць навакольным самаацэнку. Тыя, хто займае ў групе найніжэйшыя прыступкі, пасля сеансу сумняюцца ў сабе, і іх узровень тэстастэрону зніжаецца. Яны кажуць мне, што пасля сеансу тры-чатыры дні не могуць займацца сэксам».

Многія альфа-самцы сярод людзей несвядома любяць адрэналін, выкіды якога дапамагалі нашым продкам уцякаць ад драпежнікаў. Але калі адчуванне небяспекі наогул не слабее, хранічны стрэс цягне за сабой павышэнне ўзроўню картызолу, і ў выніку слабее імунная сістэма, павялічваецца крывяны ціск, узровень халестэрыну і інсуліну, закупорваюцца сасуды, прагрэсуюць запаленчыя працэсы.

Так званы «тып асобы «А» — спалучэнне агрэсіўнасці з нецярплівасцю і раздражняльнасцю — павышаюць рызыку захворванняў сэрца.

Галоўная пагроза — пачуццё непрыязнасці. Паводле дадзеных, прыведзеных у Journal of the American College of Cardiology, праявы непрыязнасці павышаюць рызыку сардэчна-сасудзістых захворванняў у два разы. «Не ўсе альфа-самцы адносяцца да тыпу „А“, але для здароўя гэтае спалучэнне можа быць смяротным», — заўважае Карасу.

Зразумела, жанчыны таксама могуць быць альфа-самкамі, бэта-самкамі і да т.п. «На небяспеку яны таксама рэагуюць па тыпе „біся ці бяжы“. Але некаторыя навукоўцы мяркуюць, што ў жанчын таксама ёсць інстынкт „клапаціся-і-сябруй“, які забяспечвае выкіды аксітацыну і пралактыну — гармонаў, якія спрыяюць клопату пра дзяцей», — гаворыцца ў артыкуле.

Альфам абавязкова патрэбныя спосабы пазбаўлення ад лішняга стрэсу, кажуць кардыёлагі, псіхіятры і бізнэс-кансультанты. Гэта могуць быць умераныя фізічныя нагрузкі, спорт, ёга, музыка, медытацыя або проста вольны час у коле родных і сяброў. Многія альфы знаходзяць шчасце, здароўе і поспех, толькі навучыўшыся ўтаймоўваць свой дух суперніцтва.

Бэта-самцы — наадварот, найпрыемнейшыя людзі, якія ўмеюць мірыць іншых і дзейнічаць у камандзе. З іх атрымліваюцца выдатныя мужы, бацькі і сябры.

Некаторыя эксперты кажуць, што яны больш задаволеныя жыццём, чым альфы, бо імі не рухае імкненне зрабіцца вышэйшым за ўсіх.

Але ў цэлым найбольшы стрэс адчуваюць не тыя, хто наверсе сацыяльнай іерархіі, а тыя, хто знаходзіцца на ніжніх прыступках, сведчаць шматлікія даследаванні. Напрыклад, у брытанскіх дзяржслужбоўцаў найніжэйшых рангаў было нашмат больш праблем са здароўем, а смяротнасць у тры разы перавышала паказчыкі высокапастаўленых чыноўнікаў, хоць усе яны мелі доступ да сістэмы аховы здароўя.

Пытанне пра тое, у каго мацнейшае здароўе — у альфа- ці бэта-асобін у чалавечым супольнасці, пакуль маладаследаваная. Але цікавасць да ўплыву сацыяльна-псіхалагічнага досведу на арганізм чалавека мацнее. Адно з самых займальных пытанняў — у якім узросце ў дзяцей выяўляюцца рысы «альфы» або «бэты» і ці можна на гэта ўздзейнічаць.

Чытайце таксама:

Каментары да артыкула