I ŭsio nam nia tak
Kali ja išoŭ u škołku ŭ siem hod, ja viedaŭ tolki paru litaraŭ. Ciapier ad šaścihodak patrabujuć, kab jany ŭžo čytali, ličyli, raźbirali słovy pa składoch i adroźnivali zyčnyja i hałosnyja. Piša Rusłan Raviaka.
Sioleta maja dačka pojdzie ŭ škołu. Na siońnia nivodny z baćkoŭ dziaciej, jakija pieršy raz trapiać u škołu, nia viedaje, jak buduć vučycca dzieci i kolki hod. Nia viedajuć pra heta ciapieraka, vidać, i ŭradoŭcy. Paśla znakamitaha vystupu Łukašenki razhubiŭsia šmat chto.
Imklivaść školnych reformaŭ spaznała kožnaje pakaleńnie biełarusaŭ z kanca 1980‑ch. Ja sam nikoli nie vučyŭsia ŭ vośmaj klasie, bo pieraskočyŭ ź siomaj adrazu ŭ dziaviatuju — tady ŭvodziłasia adzinaccacihodka. Nie paśpieli pryzvyčaicca da adzinaccaci hadoŭ, jak daviałosia pryvykać da dziesiacibałavaj systemy i dvanaccacihodki. Ciapieraka, vidać, usio zaviernuć nazad.
Padčas hutarki moj znajomy pryhadaŭ, što za savieckim časam taksama byli ŭviali adzinaccacihodku, ale praz paru hadoŭ skasavali. I jon trapiŭ u pieršuju klasu, jakoj vypadała vučycca iznoŭ dziesiać hod. Pa‑pieršaje, niestavała padručnikaŭ, pa‑druhoje, u adzin ź im hod vypuskalisia i apošnija «adzinaccacihodki». Zrazumieła, što i tyja, i tyja pamknulisia pastupać. Konkurs navat u PTV byŭ šalony. «Dobra, — śmiajecca znajomy, — tych starych amal adrazu ŭ vojska pabrali…»
U narodzie daŭno ŭžo zhanili dvanaccacihodku. Za raściahnutaść, razmytaść i ŭ toj samy čas pieranasyčanaść navučańnia. Za šmatlikija referaty i kantrolnyja. «Raniej my ź dziesiacihodki ŭ instytut sami pastupali, — skardziłasia mnie adna znajomaja, — a ciapieraka pa 12 hod vučacca, i repetytara treba najmać, dy taja samaja školnaja vykładčyca i prapanuje dačku padciahnuć da VNU. A čaho jana tady ich na ŭrokach nia vučyć?» Jašče sto hod tamu bolšaść biełarusaŭ mieła mahčymaść atrymać tolki pačatkovuju adukacyju. Zrešty, taja bolšaść ličyła, što čytać, ličyć dy krychu pisać dastatkova dla isnavańnia na hetaj ziamielcy.
Padajecca, što ničoha nie źmianiłasia j dasiul. Narod hanić školnyja reformy, novaŭviadzieńni, ale pchaje dziaciej u karak pa vyšejšuju adukacyju. Bo zakančeńnie instytutu padajecca šarahovamu biełarusu tym klučom, jaki adčynić dźviery da lohkaha žyćcia za šykoŭnym stałom u skuranym kreśle. Pazbavić pracy na paletkach, la stankoŭ i brudu.
Niekalki miesiacaŭ tamu ŭ dziciačym sadku paviesili śpis, što musić umieć rabić dzicio, kab iści ŭ škołu. Akramia taho, što svabodna čytać i ličyć, viedać vialikija harady Biełarusi j suśvietu, našy krainy‑susiedki, dyk jašče raźbirać słovy pa składoch, adroźnivać zyčnyja i hałosnyja… Pračytaŭšy śpis da kanca, ja ščyra paradavaŭsia, što nie znajšoŭ tamaka viedańnia intehrałaŭ i laharyfmaŭ, spałučeńniaŭ hałosnych na sutykach častak składanych słovaŭ i pad. Prypomniŭ, što sam ja pajšoŭ u škołku tolki ŭ siem hod, viedajučy kolki litar. Astatniaha mianie vučyli ŭ škole.
Na hetym tydni maja dačka paviedamiła, što ja mušu jaje zavieści ŭ biblijateku. Jak vyśvietliłasia, ich usioj hrupaj vadzili ŭ dziciačuju biblijateku na ekskursiju. Dziela pryliku my pajšli tudy. Tamaka ja byŭ źbiantežany i ašałomleny — usia vypusknaja hrupka dziciačaha sadku była zapisanaja ŭžo čytačami biblijateki j mieła abanementy!.. Paradavała tolki prysutnaść biełaruskamoŭnaj dziciačaj litaratury. Zrešty, i ja šakavaŭ biblijatekarku, bo staŭsia pieršym z baćkoŭ, chto adkazaŭ na jaje pytańnie, što takoje «pacierki»…