Bułhakaŭ, Rudkoŭski i Jofe ŭ «Praskim akcencie»

Drakachrust: «Ciapierašni kryzys u biełaruska‑rasiejskich adnosinach – chiba nia samy vostry pačynajučy z 1991 hodu. Prynamsi apošnija 13 hadoŭ ideja adzinstva z Rasiejaj była stryžniem dziaržaŭnaj idealohii i prapahandy, intehravacca z Rasiejaj biełarusy pačali, zdajecca, adrazu paśla nabyćcia niezaležnaści. Zaraz z aficyjnych trybunaŭ hučać zusim inšyja słovy i robiacca zusim inšyja rečy. Na Vaš pohlad, jak hety kryzys upłyvaje na farmavańnie biełaruskaj nacyjanalnaj śviadomaści, śviadomaści, asobnaj ad rasiejskaj?

Ludzi zadavalniajucca prapahandysckaj formułaj pra dobry ruski narod i kiepskich aliharchaŭ, Pucina i «Hazprom» ci farmujecca adčuvańnie svajoj adroznaści ad rasiejcaŭ?

Bułhakaŭ: «Ja sa skiepsisam usprymaju arhument, što dziaržava farmuje nacyjanalnuju śviadomaść pieradusim. U Biełarusi my da samych apošnich časoŭ nazirali supraćlehłuju źjavu — dziaržava padaŭlała nacyju, a nacyjatvareńnie było spravaj hramadzianskaj supolnaści. Heta značyć, isnavała dosyć surjoznaja i hłybokaja prorva pamiž nacyjaj i dziaržavaj.

Što datyčyć ciapierašniaha momantu, mahčyma, na niejkim samym prymityŭnym uzroŭni heta moža dać šturšok nacyjanalnaj samaidentyfikacyi. Biełarusy mohuć pačucca členami biełaruskaj nacyi. Ale pieradusim, mnie zdajecca, heta nie adbyvajecca adrazu, a dziaržaŭnaja rytoryka pa‑raniejšamu zastajecca etatysckaj , a nie nacyjanalistyčnaj. Mnie zdajecca vielmi časta Łukašenku vydajuć i malujuć, jak nacyjanalista, choć idealohija, jakoj jon kirujecca — heta typova etatysckaja idealohija, jakuju možna akreślić formułaj Bienita Musalini — «usio dla dziaržavy i ničoha aproč dziaržavy».

Režym, niahledziačy na kryzys, u jakim jon apynuŭsia, ničoha nia robić fundamentalnaha dla paŭstavańnia hetaj śviadomaści, u tym razumieńni, jakoje ja ŭkładaju ŭ hetaje paniaćcie».

Drakachrust: «Hryhory Iofe, Vy hladzicie na hetuju sytuacyju zdalok. Ale vialikaje mahčyma lepš bačycca na adlehłaści. Ci zhodny Vy z tymi tezisami, jakija vykazaŭ Valerka?»

Iofe: «Nie zusim. Valerka Bułhakaŭ admysłova ŭdakładniŭ — u tym razumieńni nacyjanalnaj identyčnaści, jakoje jon maje. I heta dobraja ahavorka. Mnie ŭsio hetaje pytańnie zdajecca davoli kavarnym u svajoj pastanoŭcy. Słovazłučeńnie «prapahandysckaja formuła» vyražaje Vašaje, Jury, da jaje staŭleńnie. Ale ž nievidavočna, što heta tolki prapahandysckaja formuła. Naprykład, va ŭjaŭleńni mnohich ludziej u Rasiei. Heta pryznana i palitolahami, naprykład, Vitalem Ivanovym, jaki nazvaŭ Łukašenku «hanarlivym parazytam», ale pryznaŭ, što bolšaja častka prostych rasiejcaŭ padtrymała biełarusaŭ u naftahazavaj «vajnie». Kali rasiejcy tak ličać, to čamu b tak nie ličyć i biełarusam?

Pa‑druhoje, Vaša pytańnie žorstka supraćpastaŭlaje hetuju «prapahandysckuju formułu» i ŭzmacnieńnie biełaruskaj nacyjanalnaj śviadomaści — ci adno ci inšaje. Asabista ja tut nia baču asablivaj supiarečnaści. Tak u śviadomaści mnohich biełarusaŭ heta nie rasiejski narod pakaraŭ ich. Ale i nacyjanalnaja śviadomaść biełarusaŭ taksama ŭzmacniajecca. Tak užo pieradvyznačana historyjaj i hieahrafijaj, što dla biełarusaŭ i ŭkraincaŭ šlach nacyjanalnaha samaŭśviedamleńnia lažyć praz uśviedamleńnie svajoj asobnaści ad Rasiei. Mienavita tamu Rasieja robić kalasalnuju pasłuhu biełaruskamu nacyjanalnaj śviadomaści, kali pačynaje handlovuju vajnu. Tak było ŭ lutym 2004 hodu, tak było i zaraz.

U hetym sensie ja b zrabiŭ kampliment Paŭłu Jakuboviču i jaho hazecie. Jany vydatna papracavali jak raz na toje, kab i aliharchaŭ pabeścić , i biełaruskuju nacyjanalnuju śviadomaść umacavać, chacia i nia ŭ tym farmacie, u jakim chaciełasia b Valerku Bułhakavu. Ja pracytuju artykuł u «Sovietskoj Biełoruśsii» ad 13 studzienia:

«Kali hipatetyčna ŭjavić, što režym abryniecca pad udarami Pucina, to samaj pieršaj achviaraj revalucyi stanuć pryhožyja mary ab ramantyčnym łunańni nad krajem bieł‑čyrvona‑biełaha ściahu. I ŭ radasnyja vočy tych, chto siońnia tančyć ad pradčuvańniaŭ, praniźliva‑chałodna ŭtaropicca dvuchhałovy bizantyjski aroł, a zamiest čakanaj dyskusii ab losie movy prahučyć ryk hienerała Muraŭjova, jaki materyjalizavaŭsia pry dapamozie naftadalaraŭ: «Razhovorčiki otstaviť».

Hetak piša «Sovietskaja Biełoruśsija». Pry hetym nahadaju, što pavodle dadzienych hrupy Manajeva, 85% biełarusaŭ atrymlivajuć źviestki pra Biełaruś ź dziaržaŭnaha druku i 63% jamu daviarajuć. Tak što i vaŭki sytyja, a aviečki cełyja, i rasiejski narod nie vinavaty, i identyčnaść biełaruskaja ŭmacoŭvajecca iznoŭ ža ŭ stroha vyznačanym farmacie».

Drakachrust: «Ja dazvolu sabie vykazać svajo mierkavańnie. Valerka skazaŭ, što nacyjanalnuju śviadomaść farmuje nie dziaržava, a hramadzianskaja supolnaść. Mnie padajecca, što nacyjanalnuju śviadomaść najpierš farmujuć sumiesna pieražytyja, pieraadolenyja vyprabavańni. I ciapierašni kryzys i jość adno z takich vyprabavańniaŭ».

Rudkoŭski: «Na maju dumku, heta nia zusim tak, što adzinstva z Rasiejaj zaŭsiody było stryžniem dziaržaŭnaj idealohii. Stryžniem jaje była mocnaja łučnaść pamiž prezydentam i narodam, toje, što prezydent i narod utvarajuć adno nieraździelnaje cełaje. Pa sutnaści, kali kazać pra kryzys z Rasiejaj, to jon užo staŭsia peŭnaj tradycyjaj, u ciapierašnim kanflikcie niama ničoha asablivaha novaha. Navina chiba ŭ tym, što jon najbolš adčuvalny ŭ ekanamičnym planie ŭ paraŭnańni z papiarednimi kryzysami. I sapraŭdy moža heta bolš paŭpłyvaje na farmavańnie nacyjanalnaj śviadomaści, choć ja b nie pieraaceńvaŭ hetaha momantu, bo 60‑70% biełarusaŭ — praciŭnikaŭ anšlusu — hetaja balšynia sfarmavałasia ŭžo naprykancy 90‑ch.

Ja chacieŭ by adznačyć jašče adzin paradaksalny momant, što poruč z farmavańniem asobnaści biełarusaŭ ad Rasiei nadalej praciahvajecca toje, što źjaŭlajecca admoŭnym faktaram nacyjanalnaj śviadomaści. Heta toje, što aficyjnaja prapahanda i nadalej praciahvaje zamacoŭvać zaležnaść biełaruskaha hramadztva, biełaruskaha narodu ad peŭnaj asoby. I heta faktar vyrazna nehatyŭny dla farmavańnia nacyjanalnaj śviadomaści i suverenitetu ŭ etymalahičnym sensie słova — jak niezaležnaści hramadztva ad dziaržavy. U dadzienaj sytuacyi dziaržaŭnaja idealohija prapanuje niešta advarotnaje — što ŭ hetym kanflikcie ŭsio zaležyć ad biełaruskaha prezydenta».

Drakachrust: «Piotra Rudkoŭski ŭžo pačaŭ razmovu pra asablivaściach biełaruskaj dziaržaŭnaj idealohii, ab svojeasablivaj versii nacyjanalizmu, jakaja pačała ŭstaloŭvacca dzieści z 2003 hodu – tut varta pryhadać i vyciskańnie rasiejskich telekanałaŭ z nacyjanalnaj infarmacyjnaj prastory, i pieradvybarčy lozunh «Za Biełaruś» i niadaŭniuju zajavu Alaksandra Łukašenki nakont taho, što «my nie pradadzim našu niezaležnaść za haz ci naftu» i budziem zmahacca za jaje «ažno da chałodnaj ci haračaj vajny». Ale heta svojeasablivy, nietradycyjny nacyjanalizm, jaki faktyčna adličvaje pačatak Biełarusi z BSSR, vyciskaje biełaruskuju movu u rezervacyju i h.d. Na Vaš pohlad u takoj vostraj sytuacyi, jak ciapierašniaja, ci nie akazvajecca hetaja versija nacyjanalizmu, nacyjanalnaj idei dastatkova chistkim apiryščam niezaležnaści ŭ masavaj śviadomaści? Hryhory Iofe, jak Vy miarkujecie?»

Iofe: «Ja zhodny , što apiryšča chistkaje. Ale što rabić, kali inšaj niama? Ja zhodny z Zacharam Šybiekam, jaki niadaŭna na «Forumie Svabody» kazaŭ, što biełarusy jašče nia stali nacyjaj i mohuć pryjści da nacyjanalnaha isnavańnia albo praz movu, spadčynu Vialikaha Kniastva i BNR, ci praz saviecka‑biełaruskuju spadčynu.

Hety druhi šlach Šybieka ličyć bolš doŭhim, ale całkam realnym i zusim nie tupikovym. U inšych terminach taja ž dumka była ŭ svoj čas vykazanaja Valerkam Bułhakavym, jaki nazyvaŭ Łukašenku «pravadyrom biełaruskich kreołaŭ». Praŭda, u adroźnieńni ad Šybieki Valer nie ŭbačyŭ u kreolskim, pierachodnym nacyjanaliźmie ničoha pazytyŭnaha. Asabista mnie bližej pazycyja Šybieki , na moj pohlad, i kraina, i jaje lider znachodziacca ŭ pramiežkavym stanie — užo nie rasiejcy, ale jašče nia ŭ poŭnaj stupieni biełarusy. Adnak vektar ruchu zadadzieny i heta toj samy vektar, jaki ŭ svoj čas byŭ vyznačany ŭ naźvie knihi ukrainskaha daśledčyka Mikoły Rabčuka «Ad Małarośsii da Ŭkrainy». Hetak i tut — «Ad BSSR da Biełarusi».

Viartajučysia da Vašaha pytańnia, jašče raz skažu — tak, apiryšča chistkaje, ale jano macujecca. I Alaksandar Łukašenka volaj losu i ŭłasnaha palityčnaha instynktu efektyŭna ŭznačalvaje hety ruch, jak by my da hetaha nia stavilisia».

Drakachrust: «Piotra, a na Vaš pohlad nakolki mocnaja ci chistkaja hetaja dziaržaŭnaja idealohija, ci zdolnaja jana vytrymlivać kryzysy, padobnyja ciapierašniamu?»

Rudkoŭski: «Nu tak, užo niekalki hadoŭ možna pačuć pra niejkuju versiju novaha nacyjanalizmu, jakuju prezentuje Alaksandar Łukašenka. Ale jość pytańnie — nakolki ciapier, napačatku treciaha tysiačahodździa , budzie apraŭdanaja versija nacyjanalizmu biez demakratyi, skiravanaha na vyciaśnieńnie nacyjanalnaj movy i nacyjanalnaj kultury, na toje, što kultura pavinna być całkam zaležnaj ad dziaržavy, być adnoj z funkcyjaŭ dziaržavy. Formuła «nacyjanalizm minus demakratyja minus nacyjanalnyja kaštoŭnaści», taki etatyčny nacyjanalizm. Ci źjaŭlajecca heta jakimści kolviečy hruntam — nu, nia viedaju».

Drakachrust: «Valerka, voś Piotra nia viedaje, a moža Vy viedajecie, ci moža heta być hruntam. I nakolki Vam — ja nie skažu padabajecca, bo zrazumieła , što nie padabajecca, ale nakolki imaviernym Vam padajecca toj scenar nacyjanalnaha raźvićcia, pra jaki, sa spasyłkaj na Zachara Šybieku, kazaŭ Hryhory Iofe?»

Bułhakaŭ: «Mnie zdajecca, heta fatalnaje nieparazumieńnie — ličyć idealohiju Łukašenki, jakaja była zapačatkavanaja niekalki hadoŭ tamu, napeŭna, ad viadomych idealahičnych seminaraŭ 2003 hodu, jak niejkuju formu nacyjanalizmu. Łukašenka ŭvieś čas havoryć pra dziaržavu, pra toje, jak jaje ŭzmacnić, jak dasiahnuć biaśpieki na vonkavych rynkach i h.d. Mnie zdajecca, u jahonych razvahach adsutničaje samy pradmiet, pra jaki Vy, Jury, havorycie. Nacyjanalizm — heta idealohija, skiravanaja albo na stvareńnie nacyi albo na pryščapleńnie nacyjanalnaj śviadomaści.

Sens uviadzieńnia łukašenkaŭskaj idealohii, jakaja tut užo niekalki razoŭ była akreślenaja, jak nacyjanalizm, absalutna inšy. Jak spraviadliva adznačyŭ Piotra Rudkoŭski, hetaja idealohija ciśnie nacyjanalnyja prajavy biełarusaŭ, nacyjanalnyja aśpiracyi biełarusaŭ i adnačasova skiravanaja na mabilizacyju isnujučaha režymu, funkcyjaneraŭ hetaha režymu».

Drakachrust: «Valer, ja Vas pierapyniu. Nie zusim užo rytoryka takaja, jak Vy kažacie. Kali Łukašenka kaža «my (my, a nie jon) nie addadzim niezaležnaść za naftu i haz», «my – hordy narod», jon apeluje ŭsio ž nie da taho, što heta jahony majontak, a da bolš šyrokaj supolnaści».

Bułhakaŭ: «Jon ža nie havoryć, što my pojdziem u Eŭropu, što dla nas važnaje zachavańnie biełaruskaj movy i kultury, naadvarot, presinh na ich pavialičvajecca. Tamu ja schilny usprymać hety idealahičny pavarot, jaki adbyvajecca na praciahu peŭnaha adrezku času, jak formu kansalidacyi karparatyŭnaj dziaržavy, jakaja de‑fakta stvaryłasia ŭ Biełarusi, jak formu jaje idealahičnaj lehitymacyi, jakaja mała što maje supolnaha z nacyjanalizmam i nacyjanalnaj idealohijaj. U suviazi z hetym ja dumaju, što pry najaŭnaści hłybokaha ekanamičnaha kryzysu, jaki pachisnuŭ by asnovy režymu, hetaja idealohija nijak by nie dapamahła Łukašenku zhurtavać albo mabilizavać mienavita nacyju.

Sytuacyja ŭ Biełarusi takaja, što isnujuć roznyja supolnaści, jakija dahetul prytrymlivajucca roznych vartaściaŭ. Naprykład , asłableńnie žorstkaha palityčnaha režymu niepaźbiežna b vyklikała vybuch emocyj u prychilnikaŭ klasyčnaha biełaruskaha nacyjanalizmu, nakštałt Zianona Paźniaka ci ŭ bolš liberalnych formach — Vincuka Viačorki. Tamu ja sprahnazavaŭ by taki razvoj padziejaŭ, što hetaja idealohija naŭrad ci dapamahła b utrymać stabilnaść.

Razam z tym ja nia schilny admaŭlać racyi spadara Iofe, jaki kazaŭ, što mahčymy varyjant, abaznačany biełaruskim historykam Zacharam Šybiekam. Sapraŭdy, kali łukašenkaŭski režym budzie narmalna raźvivacca i padaŭlać palityčnyja nacyjanalnyja ruchi tak, jak jon padaŭlaje ciapier, mahčyma, praź niekalki dziesiatkaŭ hadoŭ biełarusy pieratvoracca ŭ rasiejskamoŭnuju supolnaść, jakaja mahčyma budzie vałodać peŭnaj unutranaj kansalidacyjaj. Ničoha niemahčymaha niama i prykłady łacinaamerykanskich krainaŭ, jakija zasvoili, jak aŭtentyčnuju, hišpanskuju i partuhalskuju kultury, pra heta havorać pierakanaŭča».

Elita ŭ kryzysie i kryzys u elicie

Drakachrust: «Usie našy ŭdzielniki hutarki kazali pra etatyzm ciapierašniaj Biełaruskaj idealohii, pra peŭnaje abahaŭleńnie dziaržavy. Voś ja jak raz i chaču pahavaryć pra dziaržaŭnych ludziej, pra ludziej ułady.

Na hetym tydni, vystupajučy ŭ Navapołacku na «Naftanie», Łukašenka nia tolki beściŭ Rasieju , što zaraz robicca ŭžo dziažurnym momantam, ale i ŭskosna «davaŭ u kości» ajčynnym ŭradoŭcam – «treba zmahacca, a nia łasty sklejvać». Pavodle Vašych źviestak, Vašaha adčuvańnia jak usprymaje ciapierašni kryzys biełaruskaja ŭładnaja elita? U rasiejskaha publicysta, ahladalnika «Iźviestij» Maksima Sakałova takija ŭražańni :

»Kali ž hladziš na tvary biełaruskich čynoŭnikaŭ, to (heta majo subjektyŭnaje mierkavańnie) na ich čytajecca: «Jak ža ŭsio heta abrydła». Padajecca, što ŭ dušy ŭ ich dumki nie pra hieraičnuju kansalidacyju, a hruba kažučy – «baćka dastaŭ». Mnie zdajecca, što ciažka kazać ab kansalidavanaj biełaruskaj nacyi, ab adzinym mierkavańni».

Hryhory Iofe, a u Vas jakoje ŭražańnie, jaki Vaš pohlad na stupień kansalidavanaści ŭładnaj elity Biełarusi?»

Iofe: «Vaša pytańnie šyrej, tam faktyčna dva pytańnia. Ja taksama liču, što kazać ab adzinaj biełaruskaj nacyi z adzinymi bazavymi ŭstanoŭkami pakul što nie davodzicca. Chacia , jak i Maksim Sakałoŭ, ja vymušany ahavarycca, što maje acenki na ŭnutrybiełaruskuju sytuacyju varta prymać z ahavorkami.

Ja liču, što isnuje try nacyi, try hramady ŭ adnoj. Isnuje natyviscki praeŭrapiejski nacyjanalny prajekt, da jakoha ja adnošu svaich surazmoŭcaŭ — Valerku i Piotru, jaki adlustroŭvaje pohlady 20%. Isnuje taksama rasiejskamoŭny praeŭrapiejski prajekt, mienš kansalidavany i farmalizavany, ale całkam realny. Hetyja dva prajekty niakiepska «raźmialisia» adzin na adnym u paŭzabytaj zaraz sprečcy ab movie viaščańnia «Niamieckaj chvali». Narešcie, isnuje kreolskaja bolšaść , u miežach jakoha i isnuje ŭładnaja elita.

Asabista ja pry charaktarystycy hetaj elity ŭstrymaŭsia b ad źjedlivaści Maksima Sakałova — elita hetaja ŭklučaje ŭ siabie niebłahich prafesijanałaŭ, niekatoryja, a moža i mnohija ź ich całkam patryjatyčna nastrojenyja.

Elita jašče mienš za inšyja słai hramadztva choča być pahłynutaj Rasiejaj. Taksama dadam , što abjektyŭna nacyjanalnaja kansalidacyja biełarusaŭ abjektyŭna adbyvajecca na bazie pierachodnaj, kreolskaj madeli. I navat Valer u svaim apošnim adkazie dapuściŭ takuju mahčymaść. Mnie zdajecca, heta važna zrazumieć i pryniać, kab našy kanstrukcyi nie byli takimi žorstkimi. Tamu ja ź vialikaj uvahaj staŭlusia da taho, što pišuć idealahičnyja huru prezydenckaj administracyi, naprykład, Anatol Rubinaŭ. Jon i pra sučasnuju Rasieju vielmi cikava piša, jak by dapamahajučy svajoj krainie pastupova, ale niaŭchilna addalacca ad Rasiei. Mnie zdajecca, što heta jak raz charakterna dla idealohii elity».

Drakachrust:«Valerka, Hryhory Iofe skazaŭ, što biełaruskaja ŭładnaja elita mienš za inšych choča być pahłynutaj Rasiejaj. Ale varta skazać, što ciapierašni klinč, u jakija ŭvajšli Miensk i Maskva, vielmi žorstki i da taho ž Biełaruś u im nia maje anijakaj mižnarodnaj padtrymki. Biełaruskim čynoŭnikam bicca z rasiejskimi partnerami ŭ takich umovach nadzvyčaj ciažka i strašna».

Bułhakaŭ: «Dla biełaruskaj elity ŭ zvykłym razumieńni mižnarodny faktar — druhasny. Pieradusim biełaruskaja elita zacikaŭlenaja ŭ stabilnaści svajho isnavańnia, u zachavańni status quo, a taksama ŭ praciahu ciapierašniaha stanu na maksymalna doŭhi termin. Ni dla kaho nie sakret, što treba vałodać peŭnymi maralna‑etyčnymi jakaściami, kab być u składzie kirujučaha korpusu. Hetyja ludzi prymali praviły hulni, uviedzienyja Łukašenkam , jany zrabili svoj vybar na karyść Łukašenki, zychodziačy z taho, što hety čałaviek budzie kiravać Biełaruśsiu nie adzin dziesiatak hadoŭ (što ŭ pryncypie tak i jość). Tamu mižnarodnaje stanovišča Biełarusi, u tym liku i paharšeńnie adnosinaŭ z Rasiejaj, mahčyma važnyja, ale heta nie vyznačalnik mahčymaha miaciažu ŭ asiarodździ biełaruskaj elity.

Biełaruskaja elita robić hrošy pry ciapierašnim režymie, jana tamu i elita, što akramia svaich publičnych zadavalnieńniaŭ ad taho, što jana znachodzicca na samaj vierchavinie sacyjalnaj leśvicy, jana jašče vielmi niakiepska majecca materyjalna, pra što śviedčać pracesy Žuraŭkovaj i Rybakova.

Ź inšaha boku jość faktar žorstkaha aŭtarytarnaha režymu i štučnaha nivelavańnia roznych płyniaŭ, jakija isnujuć u hetym elitnym asiarodździ. Kali b režym byŭ trošku liberalnym, ciapier by my zaŭvažyli peŭnaje rassłajeńnie, uźniknieńnie niejkich prarasiejskich, prazachodnich ci navat prakitajskich płyniaŭ. Ale režym pastajanna vymahaje ŭnutranaj mabilizacyi i padańnie niejkaha asobnaha hołasu ciapier aŭtamatyčna aznačaje , što nośbit hetaha hołasu budzie aŭtamatyčna vydaleny z šerahaŭ taho, što ciapier nazyvajecca biełaruskaj elitaj».

Drakachrust: «Piotra, Valerka kazaŭ , što mety biełaruskaj uładnaj elity — hrošy, stabilnaść, spakoj. A zaraz skłałasia takaja sytuacyja, što treba zmahacca. Tyja słovy , jakija skazaŭ Łukašenka — «chałodnaja ci haračaja vajna», vajna — heta surjoznaje słova. A jany da hetaha psychalahična nijak nie hatovyja».

Rudkoŭski: «Ja pahadžajusia sa spadarom Iofe, što siarod našaj elity jość prafesijanały, mahčyma, ich davoli šmat. Napeŭna, jość i sumlennyja ludzi. Tym nia mienš, zdajecca, što siarod ich daminuje spažyviecka‑prystasavalnicki typ. Zrešty heta nia vyklučaje taksama byćcia prafesijanałam. Ale hety daminujučy typ z'aryjentavany prykładna na tyja kaštoŭnaści, pra jakija kazaŭ Valer Bułhakaŭ — dabrabyt, materyjalnyja intaresy.

Ale za hetyja mahčymaści treba płacić peŭnuju canu. Heta sytuacyja niestabilnaści, kali nia siońnia dyk zaŭtra možna mieć biespadstaŭnyja narakańni z boku vyšejšych načalnikaŭ ci samaha prezydenta. U strukturach kirujučaj elity niama prazrystych pryncypaŭ funkcyjanavańnia i ludziam ułady davodzicca być pieškami ŭ demanstravańni prezydentam svajoj jednaści z narodam».

Drakachrust: «Voś Piotra skazaŭ pra toje, što «treba płacić». Ja viartajusia ad pytańnia pra elitu da masavych nastrojaŭ. Nakolki ideja, što za niezaležnaść treba płacić, blizkaja biełarusam?

Pierš čym adkazvać na hetaje pytańnie, ja prapanuju vam pasłuchać adkazy, jakija davali minaki na mienskich vulicach na padobnaje pytańnie našaj karespandentki Haliny Abakunčyk – «Kolki i čym Vy hatovyja zapłacić za niezaležnaść Biełarusi?»

Junačka: «Peŭna ŭnutranymi niejkimi jakaściami, a nia toje, što zavodami ci čym inšym. Heta treba, kab usie abjadnalisia, kab patryjatyzm byŭ. A zavody, truby – heta nia vychad sa stanovišča. Heta treba, kab usio išło z hramadzkaha asiarodku».

Spadarynia: «Zapłacić, kab była niezaležnaja kraina? Mnie padajecca, što heta ničym nie zapłacicca. Treba, kab išli da hetaha, a nie płacić za heta».

Spadarynia: «Ja liču, što za niezaležnaść uvohule płacić nielha. Što heta takoje, što my pavinnyja niekamu niešta płacić? U nas sadružnaść. U nas uvohule ahulnyja karani, jak možna płacić? Pavinna być usio pa‑braterski. Ja nia viedaju, ja liču, što ŭ nas, u našaha ŭradu pravilnaja palityka i ja jaje padtrymlivaju.

Karespandentka: «Čym i kolki vy hatovyja zapłacić za niezaležnaść Biełarusi?»

Spadar: «Usim. Ja chaču, kab maje dzieci žyli pa‑čałaviečy i ni ad kaho nie zaležali».

Junačka: «Uvohule, ja liču, nia varta ničym achviaravać. Možna pabudavać adnosiny z Rasiejaj na narmalovych ekanamičnych umovach. Ja maju na ŭvazie, što kali my płacim za resursy, to jany pavinnyja płacić za tranzyt. I nie hulać u hetyja hulni ź luboŭju i družbaj. Nasamreč jany absalutna rytaryčnyja. Maju na ŭvazie, što heta tolki bła‑bła‑bła. A treba pabudavać narmalovyja razumnyja ekanamičnyja adnosiny».

Spadar: «Hatovy zapłacić chałodnymi batarejami. Lepš pieratryvać i atrymać narmalovy demakratyčny ład, sapraŭdnuju niezaležnaść».

Spadar: «Ja, jak hramadzianin? Padčas vialikaj ajčynnaj vajny – zrazumieła, čym ludzi płacili. A zaraz ja nia baču takoj prablemy».

Junačka: «Movaj – nie, bo mova heta svajo. A mahčyma hrašyma».

Junačka: Ja by ŭviała płaciažy ŭ banku na niezaležnaść».

Drakachrust: «Voś tak ludzi havorać. Nu a vy jak miarkujecie, hatovyja biełarusy płacić za niezaležnaść? Valerka Bułhakaŭ, Vam pieršamu pytańnie».

Bułhakaŭ: «Ja dumaju, tolki ŭ imia niejkich nacyjanalnych kaštoŭnaściaŭ, u imia viečnaha byćcia nacyi biełarusy nie hatovyja płacić, maja acenka tut chutčej skieptyčnaja, ale nia viedaju, nakolki realistyčnaja. Toje, što ja baču ŭ Biełarusi na kožnym kroku — heta merkantylnaść, prystasavanstva, adsutnaść žadańnia vieryć u viečnyja nacyjanalnyja pryncypy. Dla niejkaj častki hramadztva heta, pa‑za sumnievam, moža być arhumentam, ale ci prymie hety arhument hramadztva ŭ cełym, balšynia hramadztva, ci možna na hetym budavać palityčny kansensus — dla mianie adkaz na hetaje pytańnie chutčej admoŭny».

Iofe: «Vy pravilna skazali, što zdala sudzić ab hetym ryzykoŭna. Ale ja zhodny z Valerkam, što ideja , što za niezaležnaść treba płacić, u biełaruskaj hramadzkaj śviadomaści prysutničaje niaznačna. ale ŭ tym i znamianalnaść biełaruska‑rasiejskaj handlovaj vajny, što jana padvodzić narod da ŭspryniaćcia mienavita hetaj idei. Bolš taho, kali raniej pra heta kazali pradstaŭniki demakratyčnych siłaŭ, to zaraz hetaja ideja idzie ŭ šyrokija słai.

Ci vytrymajuć narodnyja masy vyprabavańnie płataj za niezaležnaść? Nie ŭpeŭnieny, što vytrymali b, kali b rasiejcy zdoleli nastajać na bolš žorstkich umovach pastavak nafty i hazy. A tak, całkam mahčyma, što pastupovaje vyviadzieńnie z abaračeńnia rasiejskich subsydyj pryvučyć biełarusaŭ da hetaj dumki.

U mianie jość peŭnyja sumnievy na hety kont, jany žyviacca vynikami apytańnia listapada 2003 hoda, kali biełarusy značna vyšej acanili kaštoŭnaść materyjalnych umovaŭ žyćcia ŭ paraŭnańni z kaštoŭnaściu niezaležnaści. Ja tady padumaŭ, što ni ŭ adnoj z susiednich ź Biełaruśsiu krainaŭ sacyjolahi b navat nie sfarmulavali pytańnie takim čynam. Toje, što niezaležnaść, pa mienšaj miery na toj momant, nia stała vyšejšaj kaštoŭnaściu, było vidavočna. Ale mnie padajecca, što praces pajšoŭ. I tut iznoŭ taki Rasieja dapamahaje biez usialakich dvukośsiaŭ. Kali jon pojdzie davoli pavolna, całkam mahčyma, što hramadztva padrychtujecca da hetaha. A zaraz ja zhodny — vidać, jano jašče nie hatovaje płacić za niezaležnaść».

Rudkoŭski: «Ja ŭ pryncypie zhodny z maimi surazmoŭcami ŭ tym, što idejnych niezaležnikaŭ nievialiki adsotak u biełaruskim hramadztvie. Daminuje typ prahmatyčnych niezaležnikaŭ. Dla bolšaści z tych 70% biełarusaŭ, jakija ŭ apytańniach vykazvajucca suprać uvachodžańnia ŭ skład Rasiei, niezaležnaść — prahmatyčnaje paniaćcie. Dla ich niezaležnaść ad Rasiei — bolšaja pradkazalnaść i stabilnaść.

Ja b chacieŭ krychu viarnucca da papiarednich pytańniaŭ. Varta pryznać, što łukašenkaŭskaja idealohija ŭsio ž dobra ŭvabrała ŭ siabie i vykarystoŭvaje peŭnyja niezaležnickija nastroi. Nastroi minimalizavanyja, nie takija dobra aformlenyja, jak u paźniakoŭskaj versii, ale častku niezaležnikaŭ dziaržaŭnaja idealohija zdolnaja ŭsio ž reprezentavać».

Fota NN, Gioffe.asp.radford.edu