Biełaruskaja hłybinia. Baciuška Babroŭski
Piša Pavieł Sieviaryniec.
- Isus skazaŭ jamu:
Ja — i šlach, i praŭda, i žyćcio;
nichto nie prychodzić da Ajca,
jak tolki cieraź Mianie.
Jevanhielle ad Jana 14:6
U samym sumiežžy, sutońni dy mižmoŭi biełaruskaje hłybini, u tumannaj smuzie vakolicaŭ Biełaviežskaj puščy kaliści maliŭsia, pramaŭlaŭ i daśpiavaŭ da sustrečy z Boham baciuška biełaruskaha Adradžeńnia, znakamity bahasłoŭ, słavist i znaŭca 17 movaŭ, hreka-katalicki, a potym i pravasłaŭny śviatar ajciec Michaił Babroŭski.
Jahonaje Šarašova na ŭźlesku Puščy, na miažy palešukoŭ ź lićvinami — adno z tych miescaŭ, dzie puls biełaruskaści možna adčuć litaralna adnym dotykam: kranajučy ścieny draŭlanaj Pietrapaŭłaŭskaj carkvy dy zvanicy, zroblenyja biez adzinaha ćvika, pierahortvajučy pažaŭciełyja, cialesnaha koleru, staronki Šarašoŭskaha Jevanhiella, pierapisanaha ad ruki ŭ Załatym vieku XVI st, šapatkija, drohkija staronki kaliści naprastolnaj Knihi ŭ tutejšaj carkvie, a ciapier adnoj ź pierlinaŭ minskaha Mastackaha muzieja, ci, stojačy pierad abrazami, stvoranymi majstrami šarašoŭskaj škoły ŭ 1760—80 h., dzie śviatyja, padobnyja da palešukoŭ, byccam by dychajuć i molacca razam z taboj.
Babroŭski, jaki pražyŭ u Šarašovie druhuju pałovu žyćcia i byŭ tut pachavany, naradziŭsia ŭ Vulcy pad Bielskam — pa toj bok Puščy.Syn hreka-katalickaha śviatara, vychavaniec drahičynskich pijaraŭ, adzin z najlepšych navučencaŭ Vilenskaj duchoŭnaj sieminaryi, brescki kanonik, paśla praciahłych jeŭrapiejskich padarožžaŭ staŭ doktaram teałohii, mahistram fiłasofii, prafiesaram ekzehietyki dy hiermieneŭtyki Vilenskaha ŭniviersiteta. Siabra Archieałahičnaj akademii ŭ Rymie, Paryžskaha i Łondanskaha, azijackich navukovych tavarystvaŭ, Tavarystva historyi i rasiejskich staražytnaściaŭ pry Maskoŭskim univiersitecie, Babroŭski ŭsio svajo žyćcio ciahnuŭ z zabyćcia Biełaruś. Pačynalnik ska-rynaznaŭstva, daślednik dziejnaści Fiedaroviča dy Mścisłaŭca, pierša-adkryvalnik znakamitaha Supraslskaha zbornika, ajciec Michaił Babroŭski ŭ pačatku XIX st. zasnavaŭ u Vilenskim univiersitecie biełaruski hurtok — i, pavodle sučasnaha historyka Aleha Łatyšonka, zrabiŭsia adnym sa stvaralnikaŭ biełaruskaj nacyjanalnaj idei.
Padazravanaha pa spravie fiłaretaŭ i fiłamataŭ Babroŭskaha razam z Daniłovičam dy Lalevielem adchilili ad vykładańnia — i, sasłany ŭ tady jašče bazyljanski manastyr u Žyrovičach, jon zakłaŭ tam znakamituju Litoŭskuju duchoŭnuju sieminaryju.
Cikava, što biełaruskaj movaj prafiesar Babroŭski ličyŭ padlašski dyjalekt biez akańnia, dziekańnia, ciekańnia, ź miakkimi d́ ci ť dy poŭnymi kančatkami infinityvaŭ (naprykład, «choditi»). Paśla paŭstańnia 1830—1831 jaho, adnaho z najbujniejšych u tahačasnaj suśvietnaj navucy słavistaŭ, uładalnika ŭnikalnaj biblijateki ŭ 20 tysiač tamoŭ, sasłali jašče hłybiej na jahonaje ŭlubionaje Padlašša — prychadskim śviatarom u Šarašova.
«Uźjadnańnie» hreka-katalictva z rasiejskim pravasłaŭjem ajciec Michaił pieranios pakorliva i hodna. Tak i čuješ siarod hvałtu, zdradaŭ i ŭzajemnych abvinavačvańniaŭ «razboru unii» jahony cichi hołas: «Ci jany, ci my schizmatyki, ab hetym sudzić nie nam, a Bohu».
Babroŭski da skonu chryściŭ, słužyŭ, pryčaščaŭ i vioŭ nabaženstvy pa-biełarusku, i zastavaŭsia sa svaim narodam da samaje śmierci ad chalery padčas epidemii ŭ 1848-m.
Carkva Babroŭskaha, Bieraściejskaja unija, u nietrach jakoj za dva z pałovaj stahodździ i saśpieła najnoŭšaja biełaruskaść, taksama pakutliva pamirała — ale adnačasna, addajučy miljon viernikaŭ Kaściołu, naradžała biełaruskuju płyń u katalictvie, i, prymajučy rasiejskaje pravasłaŭje, pad spudam zachoŭvała duch svabody i cichaj śvietlini.
Asoba Babroŭskaha jadnała toje, što kroili i rezali pa-žyvomu. Krainu. Narod. Carkvu.
I voś ciapier, siońnia, znoŭ prarastaje unija ź biełaruskich hłybiniaŭ dzivosnymi kvietkami — takimi, jak bieraściejskaja supolnaść «Maranata» z adnajmiennym muzyčnym hurtam… Nadzvyčajnaja źjava navat dla sučasnaha hreka-katalictva: maładziovaja charyzmatyčnaja hramada ź biełaruskimi, rasiejskimi, habrejskimi śpieŭnymi malitvami, sa staražytnymi biblejskimi miełodyjami, «tancami pra-słaŭleńnia» va ŭzorystych strojach dy navat vyraznym chryścijanskim repam.
Hałoŭnaja biełaruskaja hreka-katalickaja hazieta, hlancavaja, kalarovaja «Carkva», vychodzić mienavita tut, na radzimie unii.Razmaŭlaješ ź jaje redaktaram — uśmiešlivym, žvavym i poŭnym daścipnaj daśviedčanaści Iharam Baranoŭskim — i razam z suhuččam proźviščaŭ Babroŭski-Baranoŭski, razam ź ciomnymi iskrystymi vačyma paznaješ toj samy adkryty i ščodry typ hłybokaha biełaruskaha viernika sumiežža, jaki tak pryciahvaŭ fiłamataŭ dy fiłaretaŭ u Vilenskim univiersitecie…
A dalokaja svajačka šarašoŭskaha ssylnaha baciuški, Maryna Babroŭskaja ź minskaj supołki «Lehijona Maryi» molicca za Biełaruś la kolišniaha unijackaha kaścioła Śviatoha Jazepa na Płoščy Voli…
Idučy pa śladach Babroŭskaha, zhadžaješsia ź viadomym chryścijanskim vysłoŭjem: «Nacyjanalnaja ideja — heta nie toje, što narod dumaje pra siabie ŭ časie, a toje, što Boh dumaje pra hety narod u viečnaści».
Vyjaŭleńnie Isusa ŭ Biełarusi — u ludziach, pa-dziejach, śviatyniach, uva ŭsioj našaj niepaŭtornaj, śvietłaj, harmaničnaj biełaruskaj formie — i jość sercam biełaruskaści.
Kožnamu biełarusu, jak nazvaŭ nas kaliści Babroŭski, varta hladzieć uhłyb siabie… I tam, u bałaciavinach i huščarach dušy, dzie varušycca i balić zabłytanaje sumleńnie, dzie nyje praha pryhožaha i sapraŭdnaha, dzie tak ciažka vybracca ź pieraplacieńniaŭ stomy i hrechu, u zapuščanaj biełaruskaj Puščy namacvać kryničku śviatła viečnaj niabiesnaj Radzimy.
Usio prosta, paviercie ajcu Michaiłu: Biełaruś žyvie tam, dzie žyvy Chrystos.