Kultura
№ 30 (239), 23 lipienia 2001 h.
Kultura
Paleśsie: pohlady z roznych bakoŭ
Zaharodździe-3: Materyjały navuk.-krajaznaŭč. kanf. “Paleśsie ŭ XX st.”, 1—4 červienia 2000 h., Biełastok/ Układ. i ahuln. red. F.Klimčuka, A.Enhielkinh, V.Łabačeŭskaj. – Miensk: Technalohija, 2001. – 320 s. ISBN 985-458-034-2
Siarod tuzinu krajaznaŭčych vydańniaŭ pinska-bieraściejska-mienskaje “Zaharodździe” — najbolš źmiastoŭnaje, pieraŭzychodzić navat viciebski “Sšytak”. Hetym razam “Zaharodździe” vyjšła pamieram bolš za 300 staronak. Admietnaść treciaha hadavika ŭ tym, što tut pieradrukavanyja nia tolki dakłady z kanferencyi, ale j niekatoryja dyskusii, što dapamahaje zrazumieć, jakija temy z zachodniepaleskaje dzialanki (dakładniej, kantynentu — u cyvilizacyjnym vymiareńni) na siońnia cikavyja j aktualnyja. Udzielnikaŭ biełastockaha forumu zacikavili daśledavańni E.Smułkovaj (eks-pasoł Polščy ŭ Biełarusi) z movy palešukoŭ; F.Klimčuka (staršynia tavarystva “Zaharodździe” i redaktar jahonych hadavikoŭ), jaki pasprabavaŭ na padstavie statystyčnych źviestak vyśvietlić etničny skład Zachodniaha Paleśsia ŭ XIX—XX st. i moŭnuju sytuacyju ŭ hetym rehijonie; V.Davydziuka — pra ślady staražytnaj žyviołahadoŭli ŭ duchoŭnaj kultury palešukoŭ; H.Kutyrovaj-Čubali — pra žniŭnyja napievy paŭdniovaj Biełarusi. Šmat pytańniaŭ vyklikaŭ dakład Ju.Turonka pra ŭnijackuju akcyju na Paleśsi ŭ 1925—1942 h. (h.zv. neaunija, zadumanaja Katalickim kaściołam) i dakład V.Kalinoŭskaha pra sučasnaje paleskaje pratestanctva. Zacikavilisia navukoŭcy źviestkami A.Kištymava pra ekanamičny ŭzdym na Paleśsi ŭ pačatku XX st., dakładam V.Švajka pra rasiejskuju kulturu ŭ Paleskim vajavodztvie ŭ 1921—1939 h., spynilisia na prablemach, uźniatych E.Maźkom u dakładzie “Paleśsie ŭ kancepcyjach biełaruskich palityčnych partyjaŭ Zachodniaj Biełarusi”. Vielmi šmat pytańniaŭ było da I.Jalenskaj, jakaja akreślivała niamieckuju palityku ŭkrainizacyi Biełaruskaha Paleśsia ŭ 1941—1944 h. Vyklikaŭ cikavaść zachodniepaleski nacyjatvorčy prajekt u 1980—1990-ch h. Vystupoŭcy byli adzinadušnymi: “iaćviaski” prajekt žyviŭsia kamunistyčnymi ŭładami jak mina, zakładzienaja ŭ padmurak BNF i niezaležnaj Biełarusi. Tamu ŭźlot i spad “paleskaha” ruchu supaŭ nia tolki z adradžeńniem, ale i z zaniapadam (na aficyjnym uzroŭni) biełaruskaj idei. Byli zakranutyja ŭ dyskusii paviedamleńni H.Pachilevič pra piesienny falklor sučasnych ukraincaŭ Paŭnočnaha Padlašša j Zachodniaj Bieraściejščyny, Ju.Barysiuka pra navasiołkaŭskaje ŭzbrojenaje vystupleńnie sialanaŭ u 1933 h., M.Pakropeka pra vyvučeńnie draŭlanaj architektury Paleśsia ŭ mižvajennaj Polščy, I.Łaŭroŭskaj pra los sakralnych zbudavańniaŭ Bieraścia ŭ XX st., H.Majeckaha ab prablemie etničnaha samavyznačeńnia palešukoŭ pamiž dźviuma suśvietnymi vojnami.
Zastajecca adznačyć dva dakłady, nie kranutyja ŭ nadrukavanaj dyskusii, ale vielmi važnyja dla amataraŭ i specyjalistaŭ pa biełaruskaj historyi. Heta materyjał A.Hardzijenki pra relihijnuju apazycyju na Biełaruskim Paleśsi ŭ 1960—80-ch i daśledavańnie V.Illankova pra abstaviny trahičnaj śmierci Ramana Skirmunta ŭ 1930 h. Jano admietnaje tym, što pravodziłasia “ŭ poli”, šlacham apytańnia śviedkaŭ.
“Nikoli nia dumaŭ, što na kanferencyi paŭstanuć pytańni pra nastolki niadaŭniuju historyju: i pra mikramovu, i pra abjadnańnie “Poliśsie”, i pra “Sujdińnie”, i pra abjadnańnie “Jetvyź”, — pryznaŭsia ŭ čas dyskusii adzin z ukrainskich daślednikaŭ. Tak, navukoŭcy mieli mahčymaść paspračacca pa mnohich prablemach, u tym liku — čyjo Paleśsie? Prahučała vykazvańnie: “Kalehi, my — navukoŭcy, i interpretacyja palityčnaja tut nie da miesca”. Dumka sprečnaja. Zbornik heta dobra pakazvaje nieadnaznačnaściu svajho źmiestu. Kali niechta z navukoŭcaŭ admaŭlajecca vyrašać hałoŭnyja prablemy, ich vyrašajuć nievuki. Abo tyja, chto ščyra zacikaŭleny ŭ spaznańni svajoj minuŭščyny j sučasnaści. “Zaharodździe” — kaštoŭny materyjał im dla rozdumu.
Valery Paźniakoŭ
Novyja knihi, dasłanyja ŭ redakcyju
S.Barys. Biełaruskija imiony: Dapamožnik dla maładych baćkoŭ. — Miensk: Technalohija, 2001. — 16 s. — Nakład 500 as. ISBN 985-458-044-Ch
Słoŭničak źmiaščaje blizka 650 tradycyjnych imionaŭ, padadzienych kirylicaju j łacinkaju, chryścijanskija j niechryścijanskija, tradycyjnyja dla ziemlaŭ Biełarusi j Litvy: Jaŭnut, Hiedymin i inš.; niekatoryja imiony majuć padvojnuju formu: Aŭhien — Jaŭhien, Ładzimir — Ładymier i h.d.)
Kantakty j dyjalohi: Infarmacyjna-analityčny j kulturalahičny biuleteń. № 6 (65), 2001. — Miensk: HA “Mižnarodnaja asacyjacyja biełarusistaŭ”, HA “Biełaruskaje tavarystva družby j kulturnaje suviazi z zamiežnymi krainami”, 2001. — 56 s.: ił. — Nakład 299 as.
Najcikaviejšyja materyjały vypusku: Ł.Łyč “XX st. i los biełaruskaha narodu”, M.Mickievič “Biełaruskija studenty ŭ Luvenskim universytecie”, S.Košur “Z historyi biełaruskaje dyjaspary ŭ Čechii”. Zvažcie na publikacyju A.Katlerčuka pra polska-carkoŭnasłavianski słoŭnik Simiaona Połackaha. Milicyjant A.Miadzielec nadrukavaŭ paviedamleńnie, ilustravanaje fatazdymkami, pra kaplicu siamji Hustava Svołkienia, byłoha švedzkaha paddanaha, pamierłaha ad ranaŭ paśla rasiejska-tureckaj vajny. Kaplica — dahetul nieapisany pomnik dojlidztva — mieścicca pablizu v.Barani Astravieckaha r-nu, dzie naradziŭsia Kazimir Svajak.
A.Jaskievič. Padźvižniki j ich śviatyni: Duchoŭnaja kultura staražytnaj Biełarusi / Navuk.red. U.Vialička, M.Kaściuk; Mast. afarmleńnie V.Maścieraŭ. — Miensk: Połymia, 2001. — 368 s.: ił. — Nakład 2500 as. ISBN 985-07-0353-9
Kniha A.Jaskievič maje bahata niepaśladoŭnaściaŭ i niedakładnaściaŭ. Prykładam, Koŭna daślednica čamuś nazyvaje “starabiełaruskim”. Kniha vydadzienaja z błasłavieńnia mitrapalita Fiłareta.
M.Bahdanovič. Poŭny zbor tvoraŭ u 3 t. T.2. Mastackaja proza, pierakłady, recenzii, natatki, čarnavyja nakidy/2-je vyd. — Miensk: Biełaruskaja navuka, 2001. — 600 s. — Nakład 1500 as. ISBN 985-08-0447-5
Bahdanovičavy tvory pieravydajucca paśladoŭna: spačatku 3-i, adrazu ž — 2-i, i, mabyć, chutka vyjdzie 1-y tom. Vydaviectva “Biełorusskaja nauka” nie saromiejecca svaje pravincyjnaści j piša siabie ŭ vychodnych źviestkach pa-rasiejsku. Cana 3,3 t.r.
Viktar Muchin
Naviny za tydzień
Prajekty muzeju
U Muzei sučasnaha mastactva, što kala pł.Jakuba Kołasa ŭ Miensku, adčyniłasia vystava dvuch varyjantaŭ prajektu vialikaha Muzeju sučasnaha mastactva, u jaki majuć pierabudavać ciapierašni kinateatar “Biełaruś” na Jubilejnaj pł. Architektary marać pra vielizarny budynak — u 7 razoŭ bolšy za kinateatar. U skvery pobač planujecca stvaryć sad skulpturaŭ pad adkrytym niebam. Praŭda, kiraŭnictva horadu ŭvažaje hety plan za nierealistyčny.
Albom Hryška
Studyja “Bulba records” vypuściła solny albom Valika Hryška, lidera rok-hurtu “Biełaruski klimat”. Pieśni ŭ jaho na trasiancy ź biełaruskich, anhielskich, italijskich i rasiejskich słovaŭ.
Adbudova miačetu
U Miensku na rahu vulicaŭ Tatarskaj i Hrybajedava pačnuć adnaŭlać miačet pavodle archiŭnych vyjavaŭ staroha, zrujnavanaha savietami ŭ 60-ch hadach. Miljon dalaraŭ na budaŭnictva adškaduje Saudaŭskaja Arabija.
Miančuk