Chutka vam jeści

Šeść hadoŭ tamu ŭ Biełarusi źjaviŭsia pieršy “Makdonaldz”. A pieršy sendvič, kali vieryć amerykanskamu falkloru, zhatavaŭ sabie mitalahičny asiłak-dryvasiek Pol Bańjan. Maci dała jamu ŭ les łustu — bułki dy dobry kavałak miasa. Pol zahladzieŭsia na pryhažunoŭ-łasioŭ dy sam nie zaŭvažyŭ, jak sieŭ na kajstru j raścisnuŭ ssabojku ŭ blin. Ničoha inšaha nie zastałosia, jak ukłaści miasa miž bułak dy hetak spažyć.

Słavuty sendvič bihmak źjaviŭsia ŭ 1968 h. U 1972 h. pačaŭsia sapraŭdny bum: u śviecie štodnia adčyniaŭsia novy “Makdonaldz”. 30 tys. restaracyjaŭ absłuhoŭvajuć štodzionna 46 młn. čałaviek u 121 krainie. Bolš za ŭsio “Makdonaldzaŭ” u Amerycy —13 tys., u Eŭropie ich 5800.

Kormiać rasiejskim

U našaj krainie “Makdonaldz” źjaviŭsia 10 śniežnia 1996 h. Tady adčynili try restaracyi — na praspekcie Skaryny, la płoščy Banhałor dy na skryžavańni praspektu Dziaržynskaha j vulicy Hołubieva. Siońnia ich užo šeść. Novyja restaracyi źjavilisia na płoščy Prytyckaha, la vakzału dy na Niamizie. Samaja vialikaja — na praspekcie Skaryny kala HUMu. Jana raźličanaja na 245 miescaŭ. Praŭda, restaracyju kala vakzału zakanservavali sama mieniej na dva hady praz toje, što BDU buduje pobač novy 12-paviarchovy korpus fakultetu mižnarodnych znosinaŭ. Štodnia ŭ “Makdonaldzie” jaduć 25 tys. biełarusaŭ. Viadoma, pravieryć hetuju infarmacyju mahčymaści niama.

Na adkryćcio kožnaj restaracyi idzie 1,2 młn. dalaraŭ, a ŭvohule za šeść hod pracy ŭ krainie “Makdonaldz” ukłaŭ u spravu ŭžo 14 młn. dalaraŭ. Na dabračynnaść biełaruski “Makdonaldz” vydatkavaŭ kala miljona dalaraŭ.

U šaści mienskich fast-fudach pracujuć 860 čałaviek: 790 — absłuhoŭvajuć, 45 — menedžery i asystenty menedžeraŭ, 25 — administratary. Apošnich školać u zamiežnych “Makdonaldzach”, u pieršuju čarhu ŭ Maskvie, Varšavie dy Prazie.

Biełaruski “Makdonaldz” robić svaje stravy ŭ asnoŭnym z pryvaznych praduktaŭ: 70% paŭfabrykataŭ prychodzić z “Makkompleksu” — charčova-pierapracoŭčaha centru ŭ Maskvie, jaki nabyvaje syravinu ŭ rasiejskich vytvorcaŭ. 18% syraviny dajuć biełaruskija kampanii. Heta sol, cukar, viarški, kava, harbata, survetki j papiarovaja pradukcyja, adnarazovy posud, srodki dla myćcia, uniforma, abutak dy napoi ad “Koka-Koły”.

“Makdonaldz” zakuplaŭ by j bolej ajčynnych praduktaŭ, ale dziela hetaha zamała mieć 6 restaracyjaŭ na krainu. Tak, “ajčynnyja” małočnyja kaktejli akupiacca tolki tady, kali restaracyjaŭ budzie nia mieniej za 20.

Bihmak jak indykatar

Jość zručny sposab vyznačyć, nakolki doraha žyć u toj ci inšaj krainie: dastatkova paraŭnać ceny na bihmak. U ZŠA jon kaštuje 2,44 dalara, u “eŭrazonie” — 2,64 dalara. U nas — 2450 rub., heta prykładna 1,3 dalara. U Biełarusi praca ŭ “Makdonaldzie” ličycca dobrym varyjantam, asabliva dla studenta: stabilny zarobak, akuratnaja ŭniforma, karjernyja perspektyvy. Ale heta ciažki chleb: poŭny pracoŭny dzień, a płaciać kala tysiačy rubloŭ za hadzinu pracy (aficyjna — 1200, ale nasamreč vychodzić mieniej). U Amerycy pracaŭnik nižejšaha źviana atrymlivaje ŭ “Makdonaldzie” mała — kala 6 dalaraŭ za hadzinu (pavodle zakonu, nielha płacić mienš za 5,15 dalara). Kali paraŭnać zarobki supracoŭnikaŭ kampanii ŭ adnosinach da dalara, vychodzić, što amerykancy za hadzinu zarablajuć amal na dva z pałovaju sendvičy, a našym nia chopić i na pałovu.

Stratehija zarobkaŭ i cenaŭ

Raniej fast-fudy śviadoma imknulisia trymać zarobki nizkimi. Aproč ekanomii heta davała vysokuju “biahučaść kadraŭ”: bahata chto chutka hublaŭ žadańnie napružana pracavać za małyja hrošy. Zachodnim pracadaŭcam heta vyhadna: možna ekanomić na peŭnych sacyjalnych adličeńniach, jakija kampanii musiać rabić za stałych pracaŭnikoŭ. U 1994 h. brytanski sud navat pryznaŭ “Makdonaldz” adkaznym za naŭmysnaje zanižeńnie zarobkaŭ, što vyklikała ich ahulnaje źmianšeńnie ŭ sfery hramadzkaha charčavańnia. Ale ciapier taktyka mianiajecca, bo maładych pracaŭnikoŭ na Zachadzie nie staje, dyj navučańnie kaštuje šmat. Fast-fudy navat pačali prapanoŭvać supracoŭnikam sacyjalnyja vyhody. U Amerycy, naprykład, — medyčnuju strachoŭku (ułučna sa strachoŭkaj na lačeńnie zuboŭ) dy charčavańnie ŭ restaracyi sa źnižkaj.

Suprać

“Makdonaldz” lubiać nia ŭsie. Mnohija daktary kažuć, što tamtejšaje charčavańnie škodnaje dla zdaroŭja. Niedahatavanyja stravy z “Makdonaldzu” zrabilisia ŭ 1982 h. u ZŠA dy ŭ 1991 h. u Anhielščynie pryčynaj atručańnia dziasiatkaŭ naviednikaŭ fast-fudu. “Hrynpis” vinavacić kampaniju ŭ tym, što jana škodzić navakollu (tak, u 70-ja “Makdonaldz” u Kosta-Rycy pryznaŭ, što zakuplaŭ miasa karovaŭ, jakich paśvili tam, dzie raniej byli pa-barbarsku źniščanyja trapičnyja lasy). “Makdonaldz” byŭ zamiašany va Ŭoterhiejcki skandał: jon vydatkavaŭ Ryčardu Niksanu 250 tys. dalaraŭ na prezydenckuju kampaniju, naŭzamien damahajučysia admieny padvyšeńnia minimalnaha zarobku.

Najnoŭšy skandał — sudovaja sprava suprać “Makdonaldzu”, jakuju raspačali vosiem dziaciej ź Ńju-Jorku. Jany vinavaciać kampaniju ŭ tym, što jana nie patłumačyła, što systematyčnaje spažyvańnie sendvičaŭ dy čypsaŭ viadzie da atłuścieńnia j dyjabetu. Tak, Hrehary Rajmz, jaki z šaści hadoŭ amal štodnia charčavaŭsia ŭ “Makdonaldzie”, važyć 181 kh dy pakutuje na dyjabet.

Hałoŭnyja kankurenty

Hałoŭny kankurent “Makdonaldzu” — kampanija “Burger King” sa svaimi 11 tys. restaracyjaŭ dy sendvičam Whopper, analaham bihmaku. Krychu inšy kirunak majuć kampanii “Yum”, što vałodaje fast-fudavymi sietkami KFC (stravy sa smažanaha kuraniačaha miasa), “Pizza Hut” (raznastajnyja picy) dy “Taco Bell” (stravy meksykanskaje kuchni). Razam hetyja try hihanty fast-fud-industryi majuć 60 tys. restaracyjaŭ, u jakich pracujuć 3,7 młn. čałaviek. Dosyć papularnyja taksama fast-fudy “Subway” (specyjalizujecca na doŭhich, santymetraŭ pa tryccać, sendvičach z šynkaj) dy “Dunkin' Donuts” (pradajuć sałodkija pončyki). Siarod eŭrapiejskich fast-fudaŭ varta nazvać niamieckuju kampaniju “Nordsee”, jakaja prapanuje sendvičy z rybaj.

Całkam naš fast-fud

Našumiełaja restaracyja “Chutkaje charčavańnie” na praspekcie Mašerava ŭ Miensku, jakaja nahadvała fast-fud, cicha skanała, tak i nia daŭšy pačatku novaj sietcy restaracyjaŭ z nacyjanalnymi stravami. Ale aprača “Makdonaldzu” ŭ Miensku pracujuć TAA “Ekspres-servis” dy kampanija “Ebert-narpit”. Najbližej da statusu fast-fudavaje sietki nabliziŭsia “Ekspres-servis”. Hod tamu jon mieŭ 45 šapikaŭ “Chutka, smačna”, jakija štodnia pradavali 40 tys. hot-dohaŭ, pryčym “Ekspres-servis” nie zakuplaje praduktaŭ, a maje ŭłasnuju vytvorčaść. Hot-dohi ad “Ekspres-servisu” zastajucca samymi tannymi — 710—730 rubloŭ. Hetaja kampanija vynajšła taksama hetkija stravy, jak “hot-doh viaskovy” z tradycyjnaj biełaruskaj kiłbaskaj (1270 r.) dy “pica biełaruskaja” (670 r.). Ale sioleta 15 studzienia Mienharvykankam pryniaŭ pastanovu “Pra ŭładkavańnie raźmiaščeńnia i funkcyjanavańnia razdrobnaha handlu na terytoryi horadu Miensku” dy prymusiŭ prybrać 23 šapiki. Daviałosia zvolnić 300 supracoŭnikaŭ, prodažy ŭpali da 5 tys. hot-dohaŭ u dzień.

Niamiecka-biełaruskaja kampanija “Ebert-narpit” pačała stavić kijoski z nadpisam “Chutka, smačna, pa-biełarusku” ŭ 1992 h. U Miensku ich 11. Tut bolšy vybar hot-dohaŭ, ale j ceny bolšyja (750—1385 rubloŭ). Pradajuć tam i inšyja stravy, najbolš papularnaja ź ich — kiebab (1270 rubloŭ).

Ceny ŭ fast-fudavych šapikach mienšyja, čym u “Makdonaldzie”, — tam sendvič kaštuje 2,5 tys. rubloŭ (praŭda, niadaŭna raspačałasia novaja akcyja: hamburhier za 1000 rubloŭ i čyzburhier za 1100 rubloŭ). Davodzicca, adnak, vybirać: aščadžać hrošy dy jeści stojačy na vulicy ci płacić bolej, ale siadzieć za stolikam u ciaple. A kiroŭcy, jakija žadajuć padjeści, nie vychodziačy z aŭto, uvohule pazbaŭlenyja vybaru: systema Drive-in jość tolki ŭ “Makdonaldzie”.

Aleś Kudrycki

Kamientary da artykuła