Nafta i Niezaležnaść
Vajna ŭ Iraku budzie imklivaj i skončycca pieramohaj ZŠA i sajuźnikaŭ. Adnym z vynikaŭ padzieńnia Chusejna budzie źmiena koštaŭ na naftu, jakija istotna vyznačajuć ekanamičnuju sytuacyju ŭ śviecie. Na pieršy pohlad, pry izalavanaści biełaruskaj ekanomiki indeksy biržaŭ Ńju-Jorku, Londanu i Tokijo ŭpłyvajuć na jaje nia bolš, čym vyniki premii «Hremi» na los viaskovaha harmanista. Adnak jość adzin faktar, jaki istotna zaležyć ad suśvietnych indeksaŭ. Jon nie razhladaŭsia b nadta surjozna ŭ Litvie, Łatvii, navat va Ŭkrainie. Dla losu ž biełaruskj dziaržaŭnaści jon moža być vyznačalnym. Heta — rasiejskaja ekanomika.
Padvyšeńnie cany nafty na adzin dalar za barel daje prybytak u biudžet Rasiei ŭ 100 młn. dalaraŭ štomiesiac. Biudžet ža na 2003 h. vyznačany z raźliku 21,5 dalara za barel. Zapomnim hetyja ličby.
Cana nafty za barel na suśvietnym rynku ŭ aŭtorak 25 lutaha dasiahnuła 36 dalaraŭ. Heta značyć, rasiejski biudžet dadatkova atrymlivaje bolš jak paŭtara miljarda dalaraŭ štomiesiac. Heta — značna bolš za štomiesiačny vajskovy biudžet Rasiei. Rasiejskija niezaležnyja eksperty zaŭvažajuć, što «naftavyja dalary» iduć nie na madernizacyju vytvorčaści dy stvareńnie novych pracoŭnych miescaŭ, a na ŭmacavańnie taho samaha vojska i specsłužbaŭ.
«Naftavy» prybytak dazvoliŭ niadaŭna Maskvie vydatkavać 30-miljonny kredyt na padtrymku biełaruskaha rubla («u ramkach padrychtoŭki da abjadnańnia hrašovych systemaŭ») — samy vialiki maskoŭski kredyt Miensku za apošnija dva hady.
Z pačatkam vajskovaj aperacyi cana nafty moža dasiahnuć 40—45 dalaraŭ. Patencyjna heta dadatkovyja intehracyjnyja prajekty. Prablema, adnak, u tym, što źmianšeńnie «naftavaha» dachodu Rasiei dla biełaruskaj niezaležnaści jašče bolš niebiaśpiečnaje.
Paśla padzieńnia Chusejna cana pačnie pastupova źnižacca. Pryčyna nia tolki ŭ vyplesku na rynak irackaj nafty, ale i ŭ likvidacyi «syndromu vajny», jaki j padkruciŭ ciapierašnija ceny. Niekatoryja admysłoŭcy nazyvajuć 10 dalaraŭ za barel, ale bolš realnymi vyhladajuć 14—15 dalaraŭ. Aptymalnaja cana dla Maskvy — 19 dalaraŭ, a padzieńnie nižej za 16 pryviadzie rasiejskuju ekanomiku da krachu.
Mienavita heta i maje na ŭvazie Maskva pad ŭłasnym «interasam u Iraku». Mahčyma, kali b Kreml adnaznačna padtrymaŭ ZŠA — jaho intaresy i byli b uličany. Pry ciapierašniaj pazycyi Rasiei rabić heta niama asablivaha sensu, tym bolš što, akramia mižnarodnych prablemaŭ, pierad Bušam stajać i ŭnutranyja. U jaho, jak i ŭ Pucina, napieradzie vybary.
Źjedlivyja kamentary da padzieńnia rejtynhu Buša ŭ ZŠA — nia bolš čym hiperbała: rejtynh sapraŭdy mienšy, čym hod tamu, ale značna bolšy, čym u Klintana ŭ najlepšyja jahonyja časy. I paśla vajny ź Irakam, navat z ulikam niepaźbiežnych achviaraŭ, jon nia nadta źnizicca.
Amerykancy vysoka staviać svabodu, jany hatovyja achviaravać žyćciom za demakratyju, i historyja Ameryki heta nieadnarazova paćviardžała. Ale, akramia palityčnaha i humanitarnaha, Buš pavinien budzie pakazać i niejki ekanamičny vynik.
Na pačatak vybarčaj kampanii prypaduć vydatki na adnaŭleńnie irackaj ekanomiki — da 60 młrd. dalaraŭ. Heta nie krytyčnyja hrošy dla ZŠA, ale jany mahli b pakryć častku sacyjalnych prahramaŭ, vakoł jakich zvyčajna i spračajucca kandydaty ŭ prezydenty. A voś što nikoli ŭ ZŠA nie było pradmietam vybarčych debataŭ — dyk heta nizkaja, u paraŭnańni z eŭrapiejskaj, cana na benzyn. U 1996-m dachodziła da 25 centaŭ za litar. Rost pačaŭsia dva hady tamu, i ciapier litar kaštuje 50 centaŭ. Zrazumieła, što aznačaje heta dla amerykancaŭ, pałova žyćcia jakich prachodzić na kołach. Aŭto dla kožnaha, chto pracuje, — nieabchodnaść.
A ŭjavicie, što cana znoŭ upadzie da 25 centaŭ. Voś pryčyna, ź jakoj Vašynhton nia budzie nadta strymlivać padzieńnie cany na naftu.
Vierniemsia da Rasiei, biudžet jakoj na tracinu składajecca z ekspartu nafty. Źnižeńnie cenaŭ navat da zakładzienaha ŭ biudžecie pakaźnika ŭ 21,5 dalara za barel pryviadzie da straty sumy, u paŭtara razu bolšaj za vajskovy biudžet. A padzieńnie budzie bolšym. Mierkavać, što straty kampensujuć skaračeńniem vydatkaŭ na vojski i specsłužby, — naiŭna. (Heta jak u anekdocie, kali syn kaža baćku-alkaholiku: «Tata, tabie źmienšyli zarobak i ciapier ty budzieš mienš pić?» — «Nie, synok, heta ty ciapier budzieš mienš jeści».)
Nia varta aceńvać jakaść žyćcia Rasiei pa Maskvie: 30% rasiejcaŭ isnujuć na miažy biednaści. Jość rehijony, dzie zarobkaŭ nia płaciać miesiacami. Kamunalnyja dramy z marozam u kvaterach viedajuć usie.
U sytuacyi ekanamičnaha spadu, sacyjalnaj napružanaści, parazy ŭ Čačenii j daviadziecca Pucinu vieści vybarčuju kampaniju. Niesumnienna, što Kreml pieraviadzie ŭvahu elektaratu ŭ rečyšča idealahičnaje, syhraje na tradycyjnym imperskim kompleksie.
Ukraina paćvierdziła i na ŭzroŭni ŭłady, i na ŭzroŭni apazycyi imknieńnie da Eŭraźviazu i NATO. Pra NATO zajaviła Hruzija. U inšy ad Maskvy bok iduć i bolšaść byłych respublik SND. Navat lajalnyja da Maskvy Armienija i Małdova nie havorać pra «sajuznuju dziaržavu».
Dałučeńnie Biełarusi — voś što moža dapamahčy Pucinu. Nia budziem absalutyzavać «biełaruski aspekt» u jahonaj PR-kampanii, ale i nia ŭličvać jaho było b pamyłkaj.
Pieraškodzić Kramlu moh by Zachad. Mienavita prychilniki ŭdaru pa Chusejnu — Złučanyja Štaty i Vialikabrytanija — vystupili na pačatku 1990-ch harantam niezaležnaści Biełarusi. Paśla vajny pazycyja hetych krainaŭ uzmocnicca.
Ciapier zachodnija naziralniki bačać dva padychody ŭ biełaruskaj apazycyi. Adzin — «U Eŭropu razam z Rasiejaj». Ci jak pisaŭ karespandent «Narodnaj voli» A.Silič pra adnu kanferencyju: «Usie biez vyklučeńnia ŭdzielniki dyskusijaŭ ź Biełarusi nie zabyvalisia paŭtarać pra svaju prychilnaść idejam sajuzu Biełarusi i Rasiei albo zamoŭčvali hetaje balučaje pytańnie. I nichto anirazu navat nia vymaviŭ takich słoŭ, jak «niezaležnaść i suverenitet Biełarusi» («NV», 15 listapada 2002 h.). Ale z druhoha boku — byli i tyja, chto pikietavaŭ tuju samuju kanferencyju.
U kožnym razie, tolki ad prychilnikaŭ biełaruskaj dziaržaŭnaści budzie zaležać, u jakoj stupieni ŭdasca pierakanać Zachad u svaich pryjarytetach.
Siarhiej Navumčyk, Praha