Pieśni słuckich paŭstancaŭ

Pieśnia — jana nia tolki budavać dy žyć dapamahaje. Jana zaŭždy padtrymlivała bajavy duch. I ŭdzielniki Słuckaha paŭstańnia tut nie vyklučeńnie. Što śpiavali žaŭniery pieršaj słuckaj bryhady ŭ dalokim listapadzie 1920 hodu padčas zmahańnia z savieckim vojskam na terytoryi Słuččyny? Surjozna jašče nivodzin daśledčyk nie braŭsia za vyvučeńnie hetaj temy, choć dakładna viadoma, što ŭ tyja časy kožny palityčny lider ci toje ataman u metach choć by papularyzacyi svajoj asoby vyznačaŭsia tym, što pisaŭ vieršy, składaŭ pieśni dy raspaŭsiudžvaŭ ich siarod moładzi.

Ciapier zbolšaha zachavalisia tolki nazvy niekatorych takich piesień udzielnikaŭ antysavieckaha ruchu na Biełarusi, dy i taja infarmacyja nadziejna schavanaja ŭ zasakrečanych archivach. Adzin ź niešmatlikich daśledčykaŭ, chto zdoleŭ trapić u hetyja patajemnyja schoviščy — historyk Nina Stužynskaja. Jana pracavała ŭ adnym z sakretnych archivaŭ, što znachodzicca ŭ składzie dziaržaŭnaha archiva Rasiei i joj ŭdałosia siarod inšaha znajści čarnavik, napisany staršyniom źjezdu Słuččyny Vasilom Rusakom, siarod hetych dakumentaŭ znajšlisia i teksty piesień słuckich paŭstancaŭ.

— Zachavalisia teksty Makara Kraŭcova, bajavyja himny. Naprykład, himnam adździeła hietmana Miefodzija Karatkieviča była «Ad vieku my spali». U dakumentach KDB jakraz i prapisana, što kali jany znachodzilisia pa inšy bok miažy — u Łunincy, to paśla svaich rejdaŭ na biełaruskuju terytoryju, jany ładzili viečaryny, dzie i śpiavaŭsia hety himn.

Ale ž asnoŭnym himnam słuččakoŭ‑paŭstancaŭ ličycca nie biełaruskaja «Marseljeza» — tak jašče nazyvajuć śpieŭ «Ad vieku my spali». Vierš Makara Kraŭcova «My vyjdziem ščylnymi radami» byŭ pakładzieny na muzyku kampazytaram Uładzimieram Teraŭskim i za hod da Słuckaha paŭstańnia aficyjna byŭ pryznany himnam BNR. Cikava, što ŭ vydadzienym u Miensku «Biełaruskim śpieŭniku» tekst himnu byŭ adredahavany nieviadomym cenzaram z kulturna‑aśvietnickaj sekcyi Biełaruskaj vajskovaj kamisii. Słovy «štandar naš bieł‑čyrvona‑bieły» byli zamienienyja na «svabodny ściah, štandar čyrvony». Ale śpiavałasia zaŭždy jana tolki ŭ aryhinale.

Pieśni, što śpiavali ŭdzielniki Słuckaha paŭstańnia možna ŭmoŭna padzialić na dźvie hrupy. Najpierš heta bajavyja maršy — viadomyja raniej staraśvieckija biełaruskija śpievy, a taksama aŭtarskija tvory, napisanyja ŭ hety čas, jak toj ža «Vajacki himn» ci «A chto tam idzie» na vierš Janki Kupały. Druhaja hrupa — heta narodnyja śpievy, jak tradycyjnyja, tak i prydumanyja nieviadomym aŭtaram niepasredna ŭ časy antybalšavickaj partyzanki. «Zapłakała stara maci horkimi ślazami, ubili syna maładoha ŭ bai z maskalami», — piajałasia ŭ adnoj ź ich. Natalla Arsieńnieva natchnionaja ŭčynkam słuččakoŭ napisała šerah vieršaŭ, pryśviečanych biełaruskich zmaharam. Siarod ich tvor pad nazvaj «Za Słuččynu». Praz hady ich pakładzie na muzyku Mikałaj Ščahłoŭ‑Kulikovič — toj samy, jaki stajaŭ la vytokaŭ biełaruskaha opernaha teatru, a potym źjechaŭ za miažu. A jašče praź dziesiaćcihod́dzi hetuju pieśniu apracuje chor «Unija» pad kiraŭnictvam Kiryła Nasajeva. Viadomy chormajstar raspaviadaje, što kali rabiłasia apracoŭka hetaj pieśni, to kab pieradać hetkuju partyzanskuju atmasferu jon zrabiŭ aranžyroŭku pad dva bajany.

«Mnie padałosia, što hety instrument jakraz dobra pieradaść nastroj narodnaści», — kaža Kirył Nasajeŭ.

Adzin z udzielnikaŭ Słuckaha zbrojnaha čynu vyžyŭ paśla tych padziejaŭ, choć i byŭ zatrymany balšavikami ŭ 20‑m dy kinuty ŭ turmu. Praz hod jon adtul uciok i jašče da 1924‑ha hodu dziejničaŭ u składzie adziełaŭ antybalšavickich partyzanaŭ na Słuččynie, potym jon kiravaŭ antybalšavickimi vajskovymi arhanizacyjami na emihracyi. I pseŭdanim u jaho byŭ pakazalny — Aleś Zmahar. Jaho tvorami dy ŭspaminami zacikaviŭsia viadomy biełaruski bard Andrej Mielnikaŭ, jaki ŭ 1990 hodzie zapisaŭ ceły albom, pryśviečany Słuckamu paŭstańniu.

— U asnovie ŭsiaho albomu «Słuckija pałki» lažyć kniha Alesia Zmahara, jakuju jon napisaŭ na emihracyi. Jana mnie dastałasia praź plamieńnika Michasia Tulehi. Ja nia dumaŭ, što budu śpiavać pieśni na čužyja vieršy. Ale kali pačytaŭ ich, adrazu pačułasia melodyja.

Ajčynnyja rok‑muzyki Słuckuju temu pa‑sutnaści nie kranali ŭ svajoj tvorčaści. Tolki voś hurt «Bonda» ŭ 1985 hodzie stvaraje pieśniu sa słovami «Čuješ lazhat zbroi, čuješ varty klič». Pryśviečana jana była Słuckaj bramie, što na vulicy Słuckaj u Niaśvižy pierad ujezdam na Słucki trakt. Mała chto viedaje, što pieršy tekst hetaj pieśni napisaŭ paet Anatol Sys:

«Nad Słuckaj bramaj — biełyja abłoki,
La Słuckaj bramy — ciomnyja mury,
I dzień i noč ja čuju prodkaŭ kroki,
Pakul nia śpiać na varcie vajary»

Ale jak tłumačyć siońnia aŭtar muzyki da «Słuckaj bramy» Ihar Varaškievič hety tekst tady paličyli «dziciačym», a dobraviadomyja słovy napisaŭ bubnač «Bondy» Siaržuk Knyš. Pieśnia nastolki pryžyłasia ŭ repertuary «Bondy», što pierajšła i ŭ repertuar inšaj kamandy Ihara Varaškieviča — «Kramy».

Siarhiej Budkin, «Tuzin Hitoŭ»

• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0