14 miescaŭ u novym składzie słavackaha parłamienta zojmuć deputaty partyi, jakuju mnohija ahladalniki charaktaryzujuć jak nieanacysckuju. Karespandent Bi-bi-si Rob Kemeran paviedamlaje z Bracisłavy pra vyniki parłamienckich vybaraŭ.
Z adnaho boku, parłamienckija vybary, jakija prajšli ŭ subotu ŭ Słavakii, zaviaršylisia pradkazalna. Premjer-ministr Robiert Fica prystupaje da składanaj zadačy farmavańnia novaj kirujučaj kaalicyi. Ale tym nie mienš, ich vyniki vyklikali sapraŭdny šok. Pryčyna — pośpiech ultranacyjanalistaŭ Maryjana Kotleby i jaho Narodnaj partyi «Naša Słavakija».
Maryjan Kotleba prymusiŭ pra siabie zahavaryć ŭ 2013 hodzie, kali jon vyjhraŭ vybary ŭ Banska-Bystryckim krai i staŭ jaho hubiernataram.
A na sioletnich vybarach u parłamient jaho partyja atrymała 8% hałasoŭ i budzie mieć 14 deputataŭ.
Termin «nieanacyscki» časta vielmi volna ŭžyvajecca dla apisańnia tych palitykaŭ, čyje pohlady vyhladajuć praviej za pazycyju Maryn Lo Pen, lidara Nacyjanalnaha frontu ŭ Francyi.
Ale Maryjan Kotleba sapraŭdy da niadaŭnich časoŭ byŭ nieanacystam. Jon lubiŭ źjaŭlacca na publicy va ŭbory, jaki nahadvaje formu fašysckich apałčencaŭ z arhanizacyi «Hlinkava hvardyja», jakaja isnavała ŭ Słavakii ŭ hady Druhoj suśvietnaj vajny.
500 rejchsmarak za kožnaha jaŭreja
Jon i jaho paśladoŭniki ŭziali na ŭzbrajeńnie ŭsiu simvoliku i rytoryku «Hlinkavaj hvardyi». Jany ličać siabie naščadkami Pieršaj Słavackaj respubliki, pieršaha ekśpierymientu sa słavackim suvierenitetam, jaki realizavaŭsia ŭ hady vajny pry padtrymcy nacysckaj Hiermanii.
Nie treba mieć nijakich iluzij. Słavackaja dziaržava była klerykalnaj-fašysckim režymam, stvoranym na ŭzor nacysckaj Hiermanii. «Hlinkava hvardyja» zaŭziata pieraśledavała vorahaŭ režymu, pierš za ŭsio jaŭrejaŭ.
U 1941 hodzie było zaklučana biesprecedentnaje pa svaim cyniźmie i žorstkaści pahadnieńnie ź Niamieččynaj ab departacyi jaŭrejaŭ. Słavakija prapanavała tady płacić pa 500 rejchsmarak za kožnaha jaŭreja, departavanaha ŭ ramkach svaich abaviazańniaŭ pa adpraŭcy ŭ Niamieččynu 120 tysiač pracoŭnych — pry ŭmovie, što hetyja jaŭrei nikoli nie viernucca ŭ krainu.
I jany nie viarnulisia.
U vyniku kala 75 tysiač słavackich jaŭrejaŭ, 83% ad kolkaści jaŭrejskaj hramady Słavakii ŭ pieradvajenny peryjad, zahinuli ŭ nacysckich łahierach śmierci — navat paśla taho, jak słavacki dyktatar Jozef Cisa na patrabavańnie Vatykana nieachvotna spyniŭ departacyi.
I voś hetym režymam zachaplajucca Maryjan Kotleba i 13 novych deputataŭ parłamienta ad Narodnaj partyi «Naša Słavakija». Pra hety režym Kotleba skazaŭ adnojčy, što tady było «rajskaje žyćcio».
U 2014 hodzie, kali adznačałasia 75-hodździe zasnavańnia Słavackaj dziaržavy, miascovaja hazieta ŭ horadzie Banska-Bystryca abviaściła, što hubiernatar Kotleba «vyzvaliŭ» haradskuju ratušu, źniaŭšy ź jaje ściah Jeŭrasajuza. Kotleba nienavidzić i ES, i NATA, nazyvajučy apošniuju arhanizacyju terarystyčnaj.
«Momant vialikaj hańby»
Z taho času, jak Maryjan Kotleba staŭ hubiernataram, jon źmianiŭ formu ŭ styli «Hlinkavaj hvardyi» na pinžaki z toŭstaha karyčnievaha vielvietu.
Ale jak adznačajuć słavackija kamientatary, źmiena ŭniformy nie pryviała za saboj źmienu pohladaŭ.
Antyimihranckaja prahrama Kotleby i jaho partyi vidavočna pryciahnuła niamała maładych vybarcaŭ u tych rajonach Słavakii, jakija pakutujuć ad biednaści i sacyjalnaha rassłajeńnia.
Maryjan Kotleba nazvaŭ zdradnikami tych słavackich deputataŭ Jeŭrapiejskaha parłamienta, jakija prahałasavali za ŭviadzieńnie ŭ ES sistemy kvot na pryjom mihrantaŭ.
«Słavakija pieražyvaje momant vialikaj hańby», — kaža Tom Nikałsan, brytanska-kanadski žurnalist haziety SME, jaki pražyŭ u krainie 23 hady.
«Partyja Kotleby nie padobnaja da francuzskaha Nacyjanalnaha frontu, jaki možna nazvać vielmi pravaj partyjaj. Heta — nacysty», — ličyć Nikałsan.
«U jaje šerahach — skinchedy, jany pryludna zihujuć adzin adnamu i pravodziać schodki ŭ Bracisłavie, na jakija źbirajecca da 2 tysiač čałaviek. Tam jany vykrykvajuć abrazy na adras uciekačoŭ i mihrantaŭ ź Bliskaha Uschodu», — raspavioŭ jon u interviju Bi-bi-si.
Vyniki tolki što praviedzienych u Słavaččynie parłamienckich vybaraŭ musiać stać navukaj dla Centralnaj Jeŭropy i ŭsiaho kantynientu.
Mnohija partyi, pradstaŭlenyja ŭ słavackim parłamiencie — u tym liku pamiarkoŭnyja siły, takija jak levacentrysckaja partyja premjer-ministra «Kurs — sacyjalnaja demakratyja», — padčas pieradvybarčaj kampanii vystupali z padobnymi zaściarohami ab «musulmanskim našeści», jakoje pahražaje «zachlisnuć» hetuju nievialikuju chryścijanskuju nacyju z nasielnictvam usiaho 5 miljonaŭ čałaviek.
Naziralniki papiaredžvali, što vykarystańnie nacyjanalistyčnych łozunhaŭ razachvocić demanaŭ Centralnaj Jeŭropy i vypuścić z butelki džyna jeŭrapiejskaha nacyjanalizmu.
Na žal, adznačajuć jany, mienavita heta i adbyłosia.
Kamientary