Ciažkaści pierakładu i duchoŭnyja franšyzy: budysty suprać musulman

Usie ŭžo viedajuć pra kanflikt u Mjanmie. Niekatoryja kličuć krainu na kałanijalny kapył Birmaju, što tolki padkreślivaje, jak nam na samaj spravie pofihu, što tam adbyvajecca. Ale robiacca zajavy, łajkajucca pasty, retviciacca tvity, dadajucca detali ŭ mazaiki teoryj suśvietnaj zmovy.

Raspaviadaju karacieńka. U pravincyi Rachajn, jakaja nam viadoma pa kałanijalnaj naźvie Arakan, miascovaja aŭtachtonnaja birmanskaja etničnaja bolšaść vielmi nie lubić miascovuju aryjskuju (ja surjozna, inda-aryjskuju) etničnuju mienšaść. I adzin adnaho bjuć i zabivajuć. Niejkaja rachińja ci rachindža…. A kab jaho chalera. Mnohija zachodnija ŚMI navat nie mohuć pravilna nazvać, jak kaho tam kličuć, tamu prosta kažuć «birmanski ŭrad» pryhniataje niejkuju peŭnuju mienšaść. Bo my zaviom hetuju ziamlu jak Arakan — nam pofih, partuhalcy prydumali, i hodzie — adpaviedna, tamtejšy narod «arakancami». A jany «rachaincy», ci «rachiny», ci «rachińje»… Nie linhvist, tamu mahu błytać, jak tam ich dyftonhi pravilna na movu pieradajucca. Karaciej, jany — «tutejšyja» žychary Rachajna. Kažuć, što taja Rachajna jašče jość u Ramajanie, jak ziamla «čornych ludziej». Voś heta jany. I, adpaviedna, inda-aryjskaja mienšaść kliča sabie «rachindža»… to bok hetymi samymi tutejšymi, ale na svoj aryjski kapył.

A paśla niezaležnaści Mjanmy, ci tady Birmy, miascovyja ŭłady, jak paŭsiul u byłych kałonijach, prypali da hlebavaha trajbalizmu, abvieściŭšy, što, chto tut jak my — karenny narod, — niachaj budzie. A voś tyja, što inšaj formy čerapa, niachaj valać u svaju Indyju albo Banhładeš ci Uschodni Pakistan, da svaich aryjaŭ. Vašyja dziady, z-za nierazborlivaści pryhniatacielaŭ-anhličan, svavolna pierajšli raku Naf i zachapili našuju ziamlu! Mała taho, vy jašče Budzie duchmianych śviečak nie stavicie, a ŭ toj miačet chodzicie i pa-nianašamu niešta tam vam kožny tydzień kažuć! A niekatoryja naohuł la svaich roznakalarovych statuj sa šmatrukimi čarciami skačuć! Hodzie! Birma dla birmancaŭ. Arakan dla arakancaŭ. Pahan dla pahancaŭ.

Kali etničnyja bicharcy i urdu, naščadki rabočych anhlijskich kałanijalnych kampanij, jak i šmat jakich narodaŭ u chodzie padziełu byłoha Radža, sapraŭdy viarnulisia ŭ Indyju, to bolšaść rachindža zastalisia, bo ličyli hetuju ziamlu svaim domam. Maŭlaŭ, tutejšyja. Etničnyja sutyknieńni praciahnulisia, z prymusovym zhonam ź ziamli, zabaronaj u karystańni kałodziežami i inšymi atrybutami hlebavaj «spraviadlivaści». Častkova rachindža paśla čarhovych spałochaŭ mihryravali, ale ž da hetaha času tam ich šmat. Pad miljon.

Dalej bolej. Pakolki etničnyja sutyknieńni byli nie tolki ŭ Arakanie, ale i na poŭnačy, i na ŭschodzie krainy, zakon ab hramadzianstvie 1982 birmanskija hienierały pryniali jak tyja hienierały ŭmiejuć — prosty i žorstki. Chto da 1823 (!) — toj samaj vajny z anhličanami) hoda tut nie žyŭ — nie tutejšy, na hramadzianina nie ciahnie. Hetym samym bolš za 130 narodnaściaŭ, prykładna 1/8 nasielnictva krainy była abvieščana untermienšami. Jany nie tutejšyja — pryjšli z Kitaja, pryjšli ź Indyi, karaciej, panajechali. Hetak zakanadaŭča etnasy byli padzielenyja na «pravilnych tutejšych» i «niapravilnych tutejšych». Kab dzicia atrymała ID, skončyła škołku dy mieła dalej šaniec u žyćci — treba davać chabar čynoŭniku z «pravilnych tutejšych». Sami ŭžo niejak dažyviem.

Kažuć, što refarmatary z uradu pani Aŭn San Su Čžy prapanavali nie rabić na nacyjanalnych dakumientach ni etničnaj, ni relihijnaj paznaki. Ale jak heta? Na heta naš narod pajści nie moža. Jak my budziem vyznačać piatuju kałonu? Stavim i budziem stavić. Vy jašče prapanujcie na roznyja movy dakumienty pierakładać! A hetyja chaj jeduć u Banhładeš. Ich dziady na čoŭnach siudy prypłyli pa asabistym zahadzie impieratara Japonii Chirachita, kab ukaraniać sakretnyja płany Abduł-Aziza ibn Abdurachmana al-Sauda, sam bačyŭ!

Karaciej, heta kliničny vypadak hlebavaj nianaviści. Ale nie ŭnikalny. Praz mora na Šry-Łancy sinhały (aryi) i tamiły (dravidy) z časoŭ samoj Ramajany vyrašajuć, chto ž tam na vyspu pieršy prypłyŭ, asiadłaŭ słanoŭ i zahnaŭ abaryhienaŭ u džunhli. U karala Tajłanda etničnyja mienšaści zmahajucca za svaju hlebu na poŭnačy i na poŭdni. U Indyi ŭ kožnym štacie jość adpaviednaja historyja, jak moj dzied tut u časy Čandrahupty haniaŭ husiej, kali tvoj dzied jašče z hor nie syšoŭ. Ja ŭžo nie kažu za Blizki Uschod, adkul-taki ŭsio pačałosia! Bolšaść kanfliktaŭ u Azii, jak i ŭ śviecie, hlebavaja. Bo ŭsie ž my nie asabliva syšli ad našych prodkaŭ, tamu ziamla i jaje resursy — heta toje, čamu hrupy ludziej zmahajucca pamiž saboju.

I čym dalej, tym bolej my razumiejem, što raniejšyja vialikija pierasialeńni narodaŭ, źviazanyja ź imi zavajovy, uzvyšeńni dy padzieńni haradoŭ dy impieryj mieli zbolšaha pryrodnuju pryčynu. Kali raptam ježy nie staje, pojdziem vuń tudy, za haroju, dzie reki ciakuć i samo ŭsio raście. A tam užo žyvuć niejkija i ŭ svajho boha vierać. Nie chočuć, kab my pobač sialilisia. Tady nadajem im pa hałavie!

Tamu, jak taja Kasandra, papiaredžvaju, što ŭ bližejšyja dziesiacihodździ sotni miljonaŭ ludziej buduć žyć na terytoryjach, dzie budzie zanadta horača, dzie nie budzie chapać pitnoj vady ci, naadvarot, budzie zanadta zalevaŭ. Što hetyja ludzi buduć rabić? I što buduć rabić ich susiedzi? Ale.

A pryčym tut duchoŭnyja franšyzy? Razumiejecie, voś kali ludzi pratestujuć suprać kapitalizmu, asabliva amierykanskaha, h.zv. «zachodniaha», jany «vynosiać» Makdonalds. Nie fondavuju biržu ci štab-kvateru jakoj karparacyi, a straŭniu z hamahienizavanaj ježaj, dzie pracujuć ich susiedzi za mały zarobak. Bo heta pobač, heta — paŭsiul. Bolš za toje, heta biaśpiečna, bo nas šmat, a ŭ ich šyby biez achovy! I zaźvinieła škło. Heta naša ŭsiopieramožnaja kamianiuka — zbroja praletaryjatu dy pitekantrapaŭ.

Tak i tut. Dziesiacihodździami da tych rachindžaŭ nam nie było spravy. A ciapier źjaviłasia. A jany chto? Treba ž načapić niejkuju birku, teh. Eva… dyk jany ž musulmanie! A chto ich zabivaje? Budysty! Usio, va ŭsiaho vašaha joha-kłasa ŭ frend-stužcy kahnityŭny dysanans. Bo vy ž nie bačyli, jak chłopcy ŭ ružovych nakidkach raspalvajuć natoŭp: pajšli bić vuń tych, jany nie našyja! I kramy ŭ ich bahatyja, i piercu šmat kładuć u kary, i duchmianych śviečak niama dzie pastavić… Ci vy dumali, što jany niejkija inšyja? Relihija miru vs. relihija dabra. Deathmatch. Novaja zabaŭka vam na paŭhadziny. Zaŭtra budzie inšaja.

Jany absalutna takija ž, jak i ŭsie inšyja. I tamu kanflikt typovy. Čamu ž my viešajem na ich relihijnyja franšyzy? Heta vyhadna ŭsim, jak mnie padajecca. Relihijnyja franšyzy zastajucca aktualnymi, bo inakš treba pryznać roŭnaść udzielnikaŭ. A tak majem «Burhier-kinh» nasuprać «KFS». Havarkija hałovy (mnie padabajecca indyjskaje słova pundit, ale ŭ nas šče nie pryžyłosia) adrazu robiać abahulnieńni kaśmičnych pamieraŭ dy epičnaha hłupstva ab cyvilizacyjnym supraćstajańni. A my vieršajem birku na prablemu, kładziom na adpaviednuju paličku dy supakojvajemsia. My — dobryja, a hetyja — vuń jakija dzikuny. Prypłyli na čoŭnach pa zahadzie kajziera dy skrali ŭ nas zołata tamplijeraŭ. Ad taho kryzis dy zachad našaj cyvilizacyi. Moładź nas nie słuchajecca. Žančyny nas nie kachajuć. Što budzie dalej? Amal jak pisali adzin adnamu na tych tabličkach 5000 hod tamu šumiery.

A dalej treba žyć i niejak vučycca na dośviedzie minułaha. Bo inakš usie našyja inavacyi — heta ŭsiaho tolki srodki, jak chutčej dastać banan dy nadavać pa hałavie inšym, chto pa jaho ciahniecca. I ad zabojstva susieda nas adździalaje tolki toje, što krama z bananami adčyniajecca a dziaviataj hadzinie.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0