Kurorty dla arystakrataŭ, šakaład, Ulenšpihiel, Dour Festival: hid pa Bielhii
Stalica Niamieččyny — Bierlin. Stalica Francyi — Paryž. Stalica Jeŭrasajuza — i na hetym pytańni mnohija «visnuć».

Miž tym stalica sajuzu dvaccaci vaśmi jeŭrapiejskich dziaržaŭ mieścicca nie ŭ Hiermanii, nie ŭ Francyi i tym bolš nie ŭ Vielikabrytanii, a ŭ Bielhii.
Što my viedajem pra Bielhiju?
Farmalna heta karaleŭstva — kanstytucyjnaja manarchija — płoščaj u siem razoŭ mienšaje za Biełaruś. U im 11 miljonaŭ žycharoŭ. Padzialajecca Bielhija na dźvie vyraznyja pravincyi: Fłandryju i Vałoniju. Pieršaja bližej da Niderłandaŭ, druhaja — da Francyi.
Utvaryłasia Bielhija ŭ 1830-ja, a imia sabie ŭziała ad kielckaha plemieni, pra jakoje zhadvaŭ jašče Julij Cezar u svaich natatkach. Stalica Bielhii — a ciapier jašče i ŭsioj abjadnanaj Jeŭropy — heta Brusel.
Jaki sens mieć Šenhienskuju vizu i nie naviedać serca Jeŭrasajuzu? Tym bolš, tam jość što pahladzieć.

Jeŭraparłamient
Hety vieličny budynak bačny ź luboha punktu Brusela. Dziakujučy lustrana-šklanomu azdableńniu, hmach Jeŭraparłamienta zdolny mianiać koler u zaležnaści ad nadvorja — ad hłyboka-błakitnaha i soniečna-bliskučaha da śvincova-šeraha. Pierad budynkam staić 12-mietrovaja skulptura «Serca Jeŭropy».
Uvachod u Jeŭraparłamient volny — možna trapić navat na pasiadžeńnie i pabačyć, jak vyrašajucca istotnyja dla losu cełaj Jeŭropy pytańni.

Chłopčyk, jaki sikaje
Heta maleńkaja skulpturka, vyšynioj usiaho ŭ 61 sm, była hałoŭnaj słavutaściu Brusela, pakul nie źjaviŭsia Jeŭraparłamient. Ale i ciapier turystaŭ kala jaho chapaje. Tym časam fantanu ŭ vyhladzie chłopčyka, jaki sikaje ŭ basiejn, jak minimum 400 hadoŭ. Što jon simvalizuje? Bruselcy raskažuć historyju pra hieraičnaha małoha, jaki ŭłasnymi siłami zhasiŭ raskładzieny vorahami pad haradskoj ścianoj ahoń.
Bruselcy lubiać apranać svajho chłopčyka. Kim jon tolki nie byŭ — navat ukrainskim kazakom. U jaho harderobie za 800 ubrańniaŭ. Mianiajuć ich va ŭračystaj abstanoŭcy, z duchavym arkiestram.

Atomium
Chłopčyk, jaki sikaje — nie adzinaja dzivosnaja skulptura, što jość u Bruseli. Stalica Bielhii heta adzinaje miesca ŭ śviecie, dzie staić pomnik kryštalu žaleza. Maštab — 1:165000000000.
Vyšynia kanstrukcyi 102 mietry, vaha — 2400 ton, dyjamietr kožnaj z 9 śfier-atamaŭ — 18 mietraŭ. Na viaršyni Atomiuma znachodzicca restaran i ahladnaja placoŭka. Da jaje možna ŭźniacca liftam.
Atomium byŭ sprajektavany da Suśvietnaj vystavy 1958-ha jak simvał mirnaha vykarystańnia atamnaj enierhii.

Marskija kurorty
70 kiłamietraŭ uźbiarežža Paŭnočnaha mora va Uschodniaj Fłandryi — biezumoŭna, samy arystakratyčny kurort śvietu. Vada tut prachałodnaja, sonca nieharačaje, a kupalny siezon usiaho dva miesiacy — ad siaredziny červienia da siaredziny žniŭnia.
Infrastruktura tut vydatnaja — mnostva hatelaŭ, viłaŭ zamkaŭ, možna i damok źniać. Pamiž De Pane, Nuiportam, Ostende, De Chanam chodzić čyhunka, a tramvaj spyniajecca prosta na plažy.
Bielhijskija karali viedali tołk u plažach: ich letniaja rezidencyja mieściłasia ŭ navakolli Ostende — tut samy drobny piasok. Ciapier u karaleŭskaj vile hatel-restaran.
Ostende ŭvohule słaŭny svaimi restaranami (ceły prybiarežny rajon Visserkaai nazyvajuć «samym doŭhim restaranam Jeŭropy» — tut možna pakaštavać lubyja morapradukty), akijanaryumam z fłoraj i faŭnaj Paŭnočnaha mora, karaleŭskimi parkami, muziejami… Jašče ŭ Ostende jość port, u jaho prychodziać paromy ź Vialikabrytanii, da jakoj adsiul — rukoj padać.
U Bielhii jość svaja «pustynia Sachara» — pryrodny zapaviednik Viestajeek u dziunach, pablizu De Pane. Praŭda, hetuju piasčanuju «pustyniu» ŭ časie prylivaŭ zalivaje mora. U navakolli De Pane najšyrejšyja plažy — padčas adlivaŭ jany zdajucca biaskoncymi. Kali chočacca samoty, možna źniać damok u dziunach.
A voś navakolle Knokie-Chiejsta — dla amataraŭ darahoha adpačynku z kazino, holfam, siorfinham. Dzie hrošy — tam tvory mastactva: u horadzie 70 karcinnych halerej.

Bruhie—Hient—Antvierpien: tur u Siaredniaviečča
A zusim blizka — za 20 kiłamietraŭ — staražytny horad Bruhie. U minułym jon byŭ adnym z centraŭ mahutnaha Hanziejskaha handlovaha sajuza, jaki achoplivaŭ usiu Paŭnočnuju Jeŭropu. Kantora Hanzy była navat u našym Połacku. Ciapier Bruhie nazyvajuć «Paŭnočnaj Vieniecyjaj». Tudy varta zajechać, kab pabačyć siaredniaviečnuju architekturu, kanały, masty, rynkavuju płošču, na jakuju, vidać, nie raz zajazdžali i kupcy ź Vialikaha Kniastva Litoŭskaha.
Kali architektura Bruhie zachapiła vas i chočacca jašče — možna naviedać Hient. Histaryčny centr nie abyjdzieš za try hadziny. Tut mnoha hotyki: siaredniaviečny hrafski zamak, Sabor Śviatoha Bavo, haradskaja vartavaja vieža — možna sabie ŭjavić, jak žyła Jeŭropa 500 hadoŭ nazad.
Jašče dalej na ŭschod lažyć Antvierpien, radzima mastaka Rubiensa. Taksama heta najvialikšy bielhijski i druhi pa vieličyni ŭ Jeŭropie marski port. Tut spadabajecca i amataram kaštoŭnych kamianioŭ: Antvierpien ličycca suśvietnym centram dyjamientaŭ. Tut jość ceły kvartał bucikoŭ z upryhožańniami.

Piačory An-siur-Les
Bielhija — kraina nie hornaja. Bolš za toje: častka jaje terytoryj lažyć nižej za ŭzrovień mora. Ale piačory tam jość. I samaja słavutaja — kala vałonskaj vioski An-siur-Les. Jana ŭtvaryłasia dziakujučy race Les, jakaja stahodździami razmyvała vapniakovuju haru. Daŭžynia zabłytanych tunelaŭ piačory — da 15 kiłamietraŭ, ale turystaŭ puskajuć pa asnoŭnym trochkiłamietrovym maršrucie. Štohod paŭmiljona naviednikaŭ pryjazdžajuć pabačyć padziemnyja zały sa stolaj piacimietrovaj vyšyni, aziory, na jakija nikoli nie padała soniečnaje śviatło, vializnyja stałaktyty… Varta ŭziać z saboju švedar ci bajku — pad ziamloj prachałodna.
Darečy, da samaha ŭvachodu ŭ piačoru — nie była b to Bielhija — chodzić tramvaj.

Dam — radzima Ulenšpihiela
Čytali «Chrystos pryziamliŭsia ŭ Harodni» Karatkieviča? Jość nahoda naviedać bielhijski horad Dam — u im naradziŭsia toj, biez kaho b hetaha ramana nie było. Nu, jak naradziŭsia: piśmieńnik Šarl de Kaster «pasialiŭ» tam svajho hieroja Tyla Ulenšpihiela, jaho baćku Kłaasa, siabra Łamie Hudzaka, kachanuju Niele… Raman de Kastera apaviadaje pra časy, kali Fłandryja zmahałasia suprać ispanskich zachopnikaŭ. Vajna za niezaležnaść doŭžyłasia vosiemdziesiat hadoŭ. Karatkievič pryznavaŭsia, što «Lehienda pra Ulenšpihiela» zrabiła na jaho vialikaje ŭražańnie.
U minułym Dam stajaŭ na bierazie mora, i karabli hiozaŭ — marskich partyzanaŭ časoŭ Vaśmidziesiacihadovaj vajny — padychodzili prosta da jaho ścien. Z tych časoŭ uzrovień vady Suśvietnaha akijana ŭpaŭ, da mora šasnaccać kiłamietraŭ.

Šakaład
Nu jak my mahli zabycca pra bielhijski šakaład! Dvanaccać šakaładnych fabryk krainy štohod vyrablajuć 170 tysiač ton sałodkaj pradukcyi — pa 15 ton na kožnaha žychara! Jość navat śpiecyjalnaja nazva prafiesii dla pracaŭnika šakaładnaj industryi — šakałaćje.
Šakaładnym tradycyjam Bielhii ŭžo bolš jak 250 hadoŭ. Spačatku šakaład byŭ zusim horkim, mužčyny-vajary pili jaho jak tanizujučy napoj. Ź ciaham času ŭ šakaład pačali dadavać śpiecyi, cukar, i heta značna pašyryła koła jaho spažyŭcoŭ.
U Bielhii jość try žaleznyja praviły vytvorčaści šakaładu: tolki śpiełyja i jakasnyja kakava-baby; nijakich štučnych dadatkaŭ; nijakich kansiervantaŭ. Ad hetaha bielhijski šakaład maje niepaŭtorny smak, ale niadoŭha zachoŭvajecca — pra heta treba pamiatać, nabyvajučy suvieniry z pajezdki.
Najbolšy muziej šakałada znachodzicca ŭ Bruhie. Jasnaja sprava, tam na jaho možna nie tolki hladzieć.

Dour Festival
A kali kamuści dla padarožža ŭ Bielhiju treba nahoda — dyk voś i jana. Sioleta śviatkuje tryccacihodździe adzin z najbolšych muzyčnych fiestyvalaŭ Dour Festival. Jon projdzie 11—15 lipienia ŭ vałonskaj kamunie Dur pry samaj francuzskaj miažy. Fiestyval źbiraje štohod dźvie sotni vykanaŭcaŭ i niekalki sot tysiač hledačoŭ. Rok, pop, chip-chop, elektronnaja muzyka — kala dzieviaci scenaŭ fiestyvalu znojdziecca miesca prychilnikam luboha muzyčnaha kirunku. Sioleta buduć, naprykład słavutyja elektronščyki The Chemical Brothers, amierykanskija mietalisty Ministry i mnohija-mnohija inšyja. Arhanizatary abiacajuć hrandyjoznaje šou z nahody kruhłaj daty.
Kvitok na ŭsie piać dzion Dour Festival kaštuje €170, za adzin dzień — €75. U canu kvitka ŭvachodzić, aproč dostupu da muzyčnych scenaŭ, mahčymaść abstalavacca ŭ kempinhu, jeździć śpiecyjalnym aŭtobusam da bližejšaha miastečka i zaparkavacca na fiestyvalnaj parkoŭcy.
Inšymi słovami, kali letnija płany jašče nie sfarmavanyja, a duša prahnie novych uražańniaŭ — Bielhija maje što prapanavać.

Ciapier čytajuć
Biełarus-vachtavik na Jamale stvaraje pieśni na biełaruskaj movie z dapamohaj ŠI. «Raniej muzyka była zakrytym kłubam. Niejrasietki adčynili hetyja dźviery z nahi»
Kamientary