Z Traścianca pierad adkryćciom miemaryjała vyvieźli kryžy pamiaci ksiandza Hadleŭskaha i achviaraŭ represij

Try draŭlanyja kryžy pamiaci achviaraŭ represij, jakija ŭ roznyja hady byli ŭstalavanyja na terytoryi Traścianieckaha memaryjału, što pad Mienskam, źnikli niezadoŭha da adkryćcia druhoj čarhi memaryjału na terytoryi byłoha kanclahiera. Adkryćcio adbyłosia 29 červienia z udziełam prezydentaŭ Aŭstryi, Biełarusi i FRH, piša Radyjo Svaboda.

Svaboda vyśviatlała los źnikłych kryžoŭ.

Try draŭlanyja kryžy ŭ Traściancy

Pra źniknieńnie kryžoŭ paviedamiŭ pradstaŭnik mižnarodnaha tavarystva «Memaryjał» u Biełarusi, aktyvist AHP Uładzimier Ramanoŭski. Jon spasłaŭsia na aktyvistak Irynu Kaštalan i Halinu Levinu, jakija nia ŭbačyli kryžoŭ padčas niadaŭniaha naviedvańnia memaryjału. 27 červienia Ramanoŭski daviedaŭsia ad supracoŭnika pradpryjemstva «Hardarbud» Vasila Ibiša, što traścianieckija kryžy nie byli źniščanyja — ich pieradali ŭ Biełaruski kulturny centar duchoŭnaha adradžeńnia, što dziejničaje pry pravasłaŭnaj carkvie na vulicy Kalinoŭskaha ŭ Miensku.

«Niešta stała błaha. Zhadaŭ los kryža, ustalavanaha ŭ 2008 hodzie ŭ vioscy Dražna (u pamiać sialan, jakija zahinuli ad ruk partyzan). Ułady jaho vydrali i pieradali bližejšaj carkvie. Nazad jaho tak i nie atrymali. Z kryžami treba rychtavacca da horšaha», — napisaŭ Uładzimier Ramanoŭski ŭ Fejsbuku.

Traścianiec — nia tolki miesca hibieli achviar Druhoj usiaśvietnaj vajny. Pavodle daśledčykaŭ, na pačatku 1941 hodu va ŭročyščy Błahaŭščyna kala Traścianca savieckich hramadzian rasstrelvali supracoŭniki NKVD. Taksama hitleraŭcy rasstrelvali ŭ Traściancy žycharoŭ Miensku, abvinavačanych u padpolnaj dziejnaści.

Pieršy kryž u Traściancy ŭ 2008 hodzie byŭ ustalavany ŭ pamiać probašča Čyrvonaha kaścioła Vincenta Hadleŭskaha, rasstralanaha tut nacystami padčas vajny. Hetuju akcyju inicyjavaŭ krajaznaŭca i navukoviec Anatol Bieły.

Pavialičyć

Paźniej u pamiać ab achviarach stalinskich represij aktyvisty ŭstalavali ŭ Traściancy jašče dva kryžy. Adzin ź ich byŭ pastaŭleny ŭ 2016 hodzie — z nadpisam «Pamiaci palitviaźniaŭ mienskich turam NKVD, rasstralanych katami NKUS 25 červienia 1941 h.». Da ŭstalavańnia hetaha kryža mieŭ dačynieńnie Ŭładzimier Ramanoŭski, praz «Memaryjał» jon dapamahaŭ sabrać na jaho hrošy.

Na druhim kryžy nie było nadpisu, ale jon taksama byŭ u pamiać achviar stalinskich represij. Jaho ŭ 2013 hodzie pastavili Aleś Makajeŭ, Jaŭhien Batura dy inšyja aktyvisty ruchu salidarnaści «Razam».

Kryžy demantavali budaŭniki-darožniki

Pavodle Vasila Ibiša ź mienskaha «Hardarbudu», 2—3 tydni tamu, kali išli pracy pa ŭparadkavańni terytoryi memaryjału ŭ Traściancy, kryžy demantavali i pieradali inšym arhanizacyjam.

Pavialičyć

Kryž pamiaci palitviaźniaŭ mienskich turmaŭ, rasstralanych NKVD, — u Centar duchoŭnaha adradžeńnia, kryž pamiaci ksiandza Hadleŭskaha — u kaścioł na praspekcie Niezaležnaści.

Što da treciaha kryža, pamiaci achviaraŭ stalinskich represij, dyk paśla ŭdakładnieńnia spadar Ibiš paviedamiŭ, što toj pa-raniejšamu staić na hary ŭ Traściancy.

«Jon zaros chmyźniakom, tamu jaho nia bačna. Heta infarmacyja pradpryjemstva «Ekares», jakoje rasparadžajecca toj terytoryjaj», — skazaŭ Vasil Ibiš karespandentu Svabody.

Miž tym aktyvist Jaŭhien Batura, jaki siońnia ŭviečary pabyvaŭ u Traściancy, hetaha kryža nie znajšoŭ.

«Niama na byłym miescy hetaha kryža, niama i nijakich chmyźniakoŭ — usio pačyścili», — skazaŭ jon karespandentu Svabody.

Pavialičyć

U dziaržaŭnym pradpryjemstvie «Biełaruski kulturny centar duchoŭnaha adradžeńnia», jakoje padparadkoŭvajecca Mienharvykankamu, paćvierdzili, što tudy byŭ pieradadzieny adzin z kryžoŭ, jakija raniej stajali ŭ Traściancy.

«Jaho adramantujuć, pakryjuć prapitkaj i pafarbujuć. Ciaham hodu ŭsio zrobim. A dzie jaho znoŭ pastaviać, heta vyrašać ułady horadu», — skazaŭ dyrektar Centru Alaksandar Hościeŭ.

Kryž Hadleŭskamu pieradali ŭ kaścioł

Pavodle spadara Hościeva, druhi kryž — pamiaci ksiandza Hadleŭskaha — byŭ pieradadzieny katalickamu kaściołu.

Ciapier jon u kaściole Śviatoha Rocha na Załatoj horcy ŭ Miensku, što pobač z praspektam Niezaležnaści. Heta Svabodzie paćvierdziŭ probašč kaścioła, ajciec Jury Sańko.

Pavialičyć

«Kryž znachodzicca ŭ nas, jon budzie ŭstalavany ŭ pačesnym miescy, jaho pabačyć kožny, chto budzie prychodzić u kaścioł. Ciapier jon unutry kala statui śviatoha Rocha. Jaho treba krychu začyścić, padfarbavać lakam, i jon budzie ŭstalavany. Mnie mitrapalit patelefanavaŭ i spytaŭ, ci mahu ŭziać. Ja skazaŭ, što tak», — skazaŭ ajciec Jury.

Na pytańnie, ci nia ličyć ajciec Jury, što z kryžam zrabili niešta nia tak, śviatar adkazaŭ:

«Rady, što kryž uratavany i budzie znachodzicca ŭ hodnym miescy, a pamiać pra ajca Hadleŭskaha budzie zachavanaja».

Ci viernucca kryžy achviaram stalinizmu na miesca, nieviadoma

Miž tym aktyvist Jaŭhien Batura, jaki ŭ 2014 hodzie ŭdzielničaŭ va ŭstalavańni adnaho z kryžoŭ u Traściancy, kaža, što ŭ minułuju subotu, naviedaŭšy memaryjał, nie pabačyŭ tam nivodnaha draŭlanaha kryža. Jaŭhien Batura spadziajecca, što kryžam u pamiać ab achviarach stalinskich represij usio ž znojdziecca miesca na memaryjale ŭ Traściancy.

Hałoŭny architektar prajektu memaryjalnaha kompleksu «Traścianiec» Hanna Aksionava ź instytutu «Mienskhrada» nie harantavała viartańnia kryžoŭ na raniejšyja miescy.

Pavialičyć

«Dajcie nam adkryć memaryjał, a potym budziem vyrašać usie inšyja pytańni, praciahvać pracu na perspektyvu. My budziem zamaŭlać na ich kompleksnaje navukovaje daśledavańnie, kali jany ŭźnikli, čamu, jakaja za imi historyja. Ci varta pieraŭstalavańnia toje, što tam było ŭstalavana niesankcyjanavana.

Na dadzieny momant u nas staić memaryjalny znak, dzie dadzienaja ŭsia infarmacyja. Kali tam niejkaja inšaja historyja, dyk heta my budziem razhladać dadatkova. Heta nia prosta vyrašajecca, uzhadniajecca z usimi instancyjami. To bok praca pa memaryjalnym kompleksie «Traścianiec» budzie praciahnutaja. Jašče šmat čaho nie realizavana i pavodle prajektu. A ŭsie histaryčnyja pytańni, jakija ŭźnikajuć, buduć razhladacca dadatkova, u tym liku z udziełam historykaŭ», — skazała Hanna Aksionava.

Pavodle spadaryni Aksionavaj, na terytoryi memaryjału nie vyklučajucca i novyja raskopki.

«Jašče buduć dadatkova źbiracca i śpisy ŭsich, chto tam byŭ źniščany, jašče napieradzie šmat pracy», — zapeŭniła hałoŭny architektar prajektu memaryjalnaha kompleksu «Traścianiec».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0