Pałanski: Słabaść mahutnaha

Kali zorka traplaje ŭ ciažkuju situacyju, heta vyklikaje zachapleńnie natoŭpu. Pra aryšt Ramana Pałanskaha piša Vital Taras.

U armianskaha radyjo zapytvajucca: ci praŭda, što Čajkoŭski byŭ hiej?

Armianskaje radyjo adkazvaje — praŭda, ale my lubim jaho nie tolki za heta.

Stary aniekdot uspomniŭsia ŭ suviazi z aryštam u Šviejcaryi znakamitaha kinarežysiora Ramana Pałanskaha (bolš pravilnaja transkrypcyja — Palanski). Praŭda, historyja heta zusim nie śmiešnaja, asabliva, kali ŭličyć, što režysioru ŭžo 76 hadoŭ.

Tut, vidavočna, jość dva baki, jakija amal nie sudakranajucca i navat piarečać adzin adnamu.

Pieršy bok — jurydyčny. Jak kazali jašče ŭ staražytnaści, dura lex, sed lex — zakon surovy, ale heta zakon. Z hledzišča zakonu, šviejcarskija pravaachoŭnyja orhany zrabili ŭsio słušna. Palanski byŭ u liście asobaŭ, jakich šukaje Interpoł. Akramia taho, u Šviejcaryi jość pahadnieńnie z ZŠA ab vydačy złačyncaŭ. (Nahadaju, što pavodle hetaha zakonu Šviejcaryja niekali vydała Złučanym Štatam inšaha aryštanta — ciapierašniaha sakratara sajuznaj dziaržavy Biełarusi i Rasii Paŭła Baradzina).

Pradstaŭnica Šviejcarskaj Kanfiederacyi maje racyju, kali havoryć u teleintervju, što zakon nie moža dzialić ludziej na viadomych i nieviadomych — pierad im usie roŭnyja.

Da taho ž, zhvałtavańnie niepaŭnahadovych naležyć da katehoryi spraŭ, jakija nie majuć terminu daŭniny. U 1977 hodzie Palanski byŭ abvinavačany ŭ zhvałtavańni 13-hadovaj madeli Samanty Hiejmier (u toj čas viadomaj jak Hiejli) u domie ŭ halivudskaha akciora Džeka Nikałsana ŭ Łos-Andželesie. Režysior pryznaŭsia ŭ sieksualnaj suviazi ź dziaŭčynaj, ale ŭ 1978 h. uciok z ZŠA, a potym, kab paźbiehnuć ekstradycyi, u Francyju. Samanta Hiejmier niadaŭna źviarnułasia ŭ sud z zajavaj, što jana admaŭlajecca ad svaich pretenzijaŭ da Palanskaha. Ale pastanova pra aryšt režysiora nie admienienaja.

Tyja, chto čytaŭ «Łalitu» Nabokava, pamiatajuć, što kali hieroj ramana Humbiert Humbiert sustreŭ svaju byłuju kachanku, joj było ŭžo 14 hadoŭ, i jana padałasia jamu staroj. Sprava nie ŭ tym, ci pavodziła siabie junaja madel jak Łalita ŭ dačynieńni da svajho Humbierta. Litaratura litaraturaj, a žyćcio jość žyćcio. Za svaje ŭčynki ŭ im treba adkazvać poŭnaj mieraj.

Inšaja sprava, što na dolu Palanskaha vypała stolki vyprabavańniaŭ i trahiedyjaŭ, što jaho žyćcio vartaje nie adnaho ramana (prabačcie za hulniu słovaŭ) ci kinafilma. U dziacinstvie jon cudam vyžyŭ u Krakaŭskim hieta. Praz šmat hadoŭ asabisty dośvied Palanskaha dapamoža jamu ŭ zdymkach adnaho z najlepšych jaho filmaŭ «Pijanist» («Załataja palmavaja halina» ŭ Kanach-2002), pavodle aŭtabijahrafii polskaha pijanista Uładzisłava Špilmana, jaki pieražyŭ katastrofu Varšaŭskaha hieta.

Svoj pieršy paŭnamietražny film «Nož u vadzie» Palanski źniaŭ u Polščy. Na radzimie hety film nie nadta acanili, a ŭ ZŠA byŭ naminavany na «Oskara». U 1968 hodzie jon debiutavaŭ u Złučanych Štatach filmam «Dzicia Razmary», jaki zrabiŭ jaho znakamitym. U tym samym hodzie jon ažaniŭsia z kinazorkaj Šaron Tejt. Praz hod jaje, ciažarnuju, a taksama traich jaje siabroŭ zarezali bandyty. Kryvavaja trahiedyja, jakaja ŭzrušyła tady śviet, hłyboka adbiłasia na Ramanie Palanskim i jaho tvorčaści.

Na piać hadoŭ jon źjazdžaje ŭ Jeŭropu, a kali viartajecca, zdymaje «Kitajski kvartał» — adnu z samych viadomych svaich karcin. Paśla ŭciokaŭ z ZŠA jon zdymaŭ filmy pieravažna ŭ Francyi, mnohija ź ich adznačanyja vyšejšymi ŭznaharodami na kinafiestyvalach u Kanach, Vieniecyi, Bierlinie, a taksama premijami «Oskar». Francuzy ličać Palanskaha pradstaŭnikom svajoj kultury. Hanaracca im i palaki. A amierykancy?

I voś tut čas źviarnucca da druhoha boku spravy Palanskaha. Kali zorka (viadomy mastak, režysior, śpiavak abo palityk) traplaje ŭ ciažkuju situacyju, heta zaŭsiody vyklikaje zachapleńnie natoŭpu. Aryšt, skandał, ciažkaja chvaroba, śmierć znakamitaści — usio heta kidaje abyvatala amal što ŭ ekstaz. Uspomnim niadaŭni ekstaz fanaŭ Majkła Džeksana paśla jaho śmierci. I nie tak važna, ci hladzieŭ abyvatal filmy taho ž Palanskaha — važna absmaktać pikantnyja padrabiaznaści jaho žyćcia. I asudzić.

Vielmi daŭno na hetuju temu napisaŭ Puškin u adnym ź listoŭ Viaziemskamu. Apošni pieražyvaŭ z-za dziońnikavych zapisaŭ Bajrana, spalenych adrazu paśla jaho śmierci. «Natoŭp prahna čytaje spoviedzi, zapiski etc, bo ŭ mizernaści svajoj radujecca prynižeńniu vysokaha, słabaściam mahutnaha. Pry adkryćci ŭsialakaha miarzoćcia jon u zachapleńni. Jon mały, jak my, jon miarzotny, jak my! Iłžecie, niahodniki: jon i mały i miarzotny — nie tak, jak vy, inakš»...

Čym by ni skončyŭsia sudovy pieraśled Ramana Palanskaha, jon byŭ i zastaniecca, najpierš, vialikim majstram kino.

The end.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0