Haz i demakratyja: mity i rečaisnaść

Pakul Rasija vystaŭlaje ŭsio bolš žorstkija i prahmatyčnyja patrabavańni Biełarusi, z advarotnaha kanca hazavaj truby ŭsio hučniej čuvać niezadavolenyja hałasy – eŭrapiejcy spadziajucca vyśviatlić adnosiny ź niepradkazalnaj Rasijaj, i na heta varta źviarnuć uvahu. Pavodle niekatorych analitykaŭ, Eŭraźviaz farmuje novuju stratehiju ŭ dačynieńni da Rasii i krain Centralnaj Azii, i hatovy vykarystać usie mahčymyja ryčahi ŭździejańnia, kab prymusić Rasieju stać nadziejnym partneram. Tym časam, što heta značyć dla Biełarusi?

Z artykuła Dźmitryja Vierchaturava na apn.kz:

Pośledstvija nieformalnoho sammita ES v Łachti (Finlandija), na kotorom hłavnoj tiemoj pieriehovorov s priezidientom Rośsii Vładimirom Putinym byli voprosy enierhietičieskoj politiki, dajut o siebie znať v Cientralnoj Azii. Etot sammit ES okazałsia očień značimym dla samich jevropiejskich stran. V Łachti lidiery ES sumieli dostiċ połnoho vzaimoponimanija v voprosach enierhietiki, prieodoleť raznohłasija i vystupiť protiv Rośsii jedinym frontom.

Adziny front – heta pakul što nia bolš za słovy. Ale paśladoŭnaść padziejaŭ pakazvaje na toje, što krainy EZ pačali pracavać nad stvareńniem alternatyvy Rasiei na enerhietyčnym froncie. Rasiei možna było šmat daravać, pakul jana nie pieranosiła svaje impierskija ambicyi na enerhietyku. Adnak zaraz ŭvačavidku paŭstaje pytańnie (i hruzinski incydent spryčyniŭsia nia samym apošnim čynam), jak pracavać z partnioram, jaki maje palityčnyja ambicyi ŭ biznesie?

ES, kak iźviestno, triebujet ot Rośsii prisojediniťsia k Enierhietičieskoj chartii i Tranzitnomu protokołu. Poślednij dokumient priedusmatrivajet triebovanije svobodnoho dostupa k truboprovodnomu transportu dla transportirovki uhlevodorodov iz Cientralnoj Azii v Jevropu. Otzvuk sammita v Łachti prozvučał očień bystro. Priezidient Turkmienistana Saparmurat Nijazov, vystupaja 25 oktiabria 2006 hoda pieried dielehatami XVII Chałk Masłachaty v Ašhabadie, zajavił, čto Turkmienistan v nastojaŝieje vriemia rassmatrivajet čietyrie projekta po dostavkie svojeho prirodnoho haza potiencialnym potriebitielam pomimo suŝiestvujuŝieho hazoprovoda «Sriedniaja Azija – Cientr». Hłavnym projektom on nazvał hazoprovod Turkmienistan – Kitaj, moŝnosťju v 30 młrd. kubomietrov, zatiem on vyskazałsia o projektie Transafhanskoho hazoprovoda i stroitielstva hazoprovoda iz Pakistana v OAE.

Pan Vierchaturaŭ zabyŭsia na faktar času. Afhanski tranzytny kalidor zaraz nia moža znachadzicca navat u stadyi abmierkavańnia. Padčas talibanskaha kantrolu dźvie kampanii, adna amerykanskaja sa značnaj padtrymkaj z boku štataŭskaha ŭradu, i adna arhientynskaja, prykłali ŭsie mahčymyja vysiłki dziela spałučieńnia Turkmienskich hazavych paletkaŭ z Pakistanam i dalej – z portam Karačy (jaki zaraz adziny padkantrolny pakistanskamu ŭradu na poŭdni krainy) i ŭ pierśpiektyvie z asnoŭnaj Indyjaj. Navat tady jany nia zdoleli pryjści da pahadnieńnia, i heta ŭva ŭmovach adzinaha ŭradu. Zaraz Afhanistan frahmientavany, prezydent Karzaj kantraluje vyklučna Kabuł dy Sara-ji-Šamali, dalinu na poŭnač ad stalicy. U takich umovach damaŭlacca niemahčyma – treba damaŭlacca z šeraham palavych kamanderaŭ, jakija čaściakom prosta nieadekvatnyja. Afhanski naftapravod zastajecca pierśpiektyvaj vielmi dalekaj budučyni. Prajekty Turkmienistan-Kitaj, Pakistan-ZAE całkam realistyčnyja – ale na ich pabudovu spatrebicca nia mienš za 10 hod. Heta datyčycca i transbałtyjskaje nitki, dziakujučy jakoj Rasieja spadziajecca pazbavicca zaležnaści ad tranzytu praź Biełaruś dy Ukrainu. Tym časam, Rasieja vykarystaje hety peryjad kab pierajhrać sytuacyju na svaju karyść…

No samoje hłavnoje, o čiem skazał Turkmienbaši, eto projekt hazoprovoda v Jevropu vdol vostočnoho i sieviernoho bierieha Kaśpija, čieriez tierritorii Kazachstana, Rośsii i Ukrainy. Turkmienbaši nie lišien čuťja političieskoho momienta, poskolku objavił o novom projektie tohda, kohda Jevropiejskij sojuz tvierdo riešił daviť na Rośsiju s cielju prinudiť k jevropiejskim usłovijam enierhietičieskoho rynka. On priekrasno ponimajet, čto v ramkach takoj politiki ES priznajet jeho vłasť, pomožiet stroitielstvu hazoprovoda i obieśpiečit ustojčivyj rynok sbyta dla turkmienskoho haza. Nado połahať, čto Turkmienistan zaranieje hotoviłsia k takomu povorotu dieł. V Ašhabadie była otkryta Hosudarstviennaja tovarno-syŕjevaja birža Turkmienistana, na kotoroj prodajetsia syŕje i toplivo, proizvodiaŝiejesia v stranie. Siejčas prodajutsia, v osnovnom, niefť, nieftieprodukty, chłopok i šiersť, no ničto nie miešajet torhovať na biržie hazom s pośledujuŝiej transportirovkoj jeho po hazoprovodam v ramkach Transportnoho protokoła. Turkmienskaja birža priekrasno vpisyvajetsia v jevropiejskuju enierhopolitiku, a vot «Hazprom» – nie očień. Voobŝie, odnim iz itohov sammita ES v Łachti było to, čto Jevrosojuz prišieł k okončatielnomu riešieniju, čto s partnierstvom s Rośsijej nado zaviazyvať i pieriejti k sotrudničiestvu s boleje poniatnymi i udobnymi partnierami, sposobnymi k prahmatičieskomu biźniesu i lišiennymi raznoobraznych «impierskich sindromov». Eto tri strany Cientralnoj Azii: Kazachstan, Uźbiekistan i Turkmienistan. O tom, čto ES načał aktivno stroiť novuju sistiemu enierhietičieskoho partnierstva, hovorit načavšijsia vizit ministra inostrannych dieł FRH Franka-Valtiera Štajnmalera v Cientralnuju Aziju. Za niedielu on posietit vsie piať stran Cientralnoj Azii. Poniatno, čto srazu pośle sammita v Łachti i v usłovijach napriažiennych otnošienij mieždu ES i Rośsijej, hłavnoj tiemoj pieriehovorov budiet enierhopolitika. Po itoham etich pieriehovorov, vidimo, staniet stroiťsia politika ES v otnošienii stran Cientralnoj Azii i sotrudničiestva s nimi v enierhietičieskoj śfierie. Jevrosojuz hotov prostiť svoim novym enierhopartnieram vieśma mnohoje. Naprimier, Turkmienistanu budut proŝieny mnohočiślennyje narušienija prav čiełovieka i upornoje niežiełanije rukovodstva strany proviesti privatizaciju nieftiehazovoj otraśli. Jeśli Turkmienistan hotov poddieržať ES v sozdanii novoho Jevrazijskoho enierhorynka i hotov prodavať riesursy po praviłam rynka, to nie vsie li ravno, kakije priedprijatija budut viesti dobyču? Anałohičnym obrazom ES hotovo sdiełať sieŕjeznyje priedłožienija Uźbiekistanu, takžie v obłasti śniatija sankcij, proŝienija «hriechov» v obłasti prav čiełovieka i tak daleje. Hiermanii lehčie vsieho dohovoriťsia s Uźbiekistanom, poskolku otnošienija mieždu stranami, niesmotria na vsie izhiby cientralnoaziatskoj politiki, byli tradicionno tiepłymi.

Z punktu hledžańnia Eŭropy, ciažka skazać, chto lepšy ŭ maralnym sensie – Rasieja, jakaja pastupova pieraŭtvarajecca ŭ dyktaturu, abo Turkmienistan, Uźbiekistan ci navat Kazachstan, jakija daŭno takimi stali. Ja padkreślivaju, što nijakija demakratyčnyja lozunhi, pamknieńni dy vymohi nia vytrymlivajuć, kali pytańni datyčacca haza dy nafty. Turkmienistanu hatovyja prabačyć parušieńni pravoŭ čałavieka, i navat toje, što Saparmurat vymieŭ pahanaj miatłoj z krainy rasiejcaŭ i žycharoŭ z dvajnym hramadzianstvam niekalki hod tamu, daŭšy na likvidacyju nieruchomaści 24 hadziny. Całkam mahčyma, što EZ i da Biełarusi budzie stavicca hetkim ža čynam. Demakratyja prydatnaja tolki dla svaich. Hramadzianie Turkmienistana jaje nie zasłuhoŭvajuć. Hramadzianie Biełarusi – taksama. Z hetaha tolki adna vysnova – budučynia Biełarusi moža i budzie vyrašanaja tolki ŭ Biełarusi.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0