У некалькіх краінах успышкі віруса Чыкунгунья. Што гэта такое і ці баяцца беларусам?
Раней Мінздароўя Беларусі выказвала асцярогі, што пакістанцы, якіх хоча запрасіць у краіну Лукашэнка, прывязуць у Беларусь гэту інфекцыю.
Па даных Сусветнай арганізацыі аховы здароўя, вірусная інфекцыя Чыкунгунья ўжо выяўлена ў 119 краінах. Успышка назіраецца ў Кітаі, а ў Еўропе асобныя лакальныя выпадкі зарэгістраваны ў Іспаніі, на поўдні Францыі і ў Італіі. Пры гэтым абвяшчаць надзвычайную сітуацыю не плануецца.
Што такое Чыкунгунья
Чыкунгунья — гэта вострая вірусная інфекцыя, якая перадаецца праз укусы заражаных камароў некалькіх відаў роду Aedes (адрозніваюцца чорна-белымі меткамі на лапках, насяляюць пераважна тропікі і субтропікі). Гэтыя насякомыя найбольш актыўныя на світанку і перад змярканнем, а ноччу звычайна не нападаюць.
Назва хваробы паходзіць з мовы народа макондэ (Танзанія) і азначае «той, хто сагнуўся» — праз характэрную згорбленасць паставы, якая з’яўляецца вынікам моцных боляў у суставах. Першая вядомая ўспышка была зафіксавана каля 80 гадоў таму ў Танзаніі.
Як працякае хвароба і якія сімптомы
Пасля ўкусу заражанага камара інкубацыйны перыяд складае ад 4 да 8 дзён. Пасля ў чалавека раптоўна павышаецца тэмпература да 39—40 °C, пачынаюцца моцныя болі ў суставах, якія часта суправаджаюцца ацёкамі. Дадатковыя сімптомы могуць уключаць сып на скуры падобны да алергічнага, галаўны боль, болі ў цягліцах, агульную слабасць, млоснасць.
Сімптомы Чыкунгуньі падобныя да ліхаманак дэнге і Зіка, што ўскладняе дыягностыку. Хвароба рэдка прыводзіць да смерці (па даных СААЗ смяротнасць меншая за 0,1%). Цяжкія выпадкі часцей за ўсё назіраюцца ў немаўлятаў, пажылых людзей і тых, хто мае сур’ёзныя хранічныя захворванні. Асноўная непрыемнасць — гэта працяглыя болі ў суставах, якія могуць захоўвацца месяцамі, а ў рэдкіх выпадках — нават гадамі.
Лячэнне і вакцынацыя
Спецыфічнага лячэння ад Чыкунгуньі няма. Антыбіётыкі не дапамагаюць, бо інфекцыю выклікае вірус. Тэрапія сімптаматычная: зніжэнне тэмпературы, супрацьзапаленчыя прэпараты для палягчэння болю, адпачынак і падтрымка воднага балансу.
Вакцына ад хваробы распрацавана, але яе даступнасць абмежаваная. Праблема ў тым, што Чыкунгунья найбольш пашырана ў бедных рэгіёнах, дзе няма вялікага камерцыйнага рынку для вытворцаў. Рынак у развітых краінах занадта малы, каб прыцягнуць значныя інвестыцыі. Толькі ў апошнія гады з’явілася некалькі зарэгістраваных вакцын, але яны пакуль не выкарыстоўваюцца масава.
Геаграфія і пераносчыкі
Як адзначаюць спецыялісты, у эндэмічных рэгіёнах многія ўжо перахварэлі і маюць пажыццёвы імунітэт, але хвароба працягвае распаўсюджвацца ў іншых краінах, бо вірус могуць завезці турысты, а камары роду Aedes сустракаюцца ў многіх рэгіёнах.
Пашырэнне арэала віруса звязана з глабальным пацяпленнем і адаптацыяй камароў да новых умоў. Асноўным пераносчыкам у Еўропе з’яўляецца азіяцкі тыгровы камар (Aedes albopictus). Гэты від паходзіць з Паўднёва-Усходняй Азіі, але цяпер прыжыўся ў многіх краінах ЕС.
У Беларусі пастаянных папуляцый гэтых камароў няма. У суседняй Украіне іх эпізадычна знаходзілі ў Крыме, але яны не змаглі замацавацца праз кліматычныя абмежаванні.
Рызыкі для Беларусі
Па меркаванні спецыялістаў, выпадкі заражэння ў нашай краіне могуць быць толькі завознымі, паколькі камары-пераносчыкі не здольныя перазімаваць у нашым рэгіёне.
Яйкі тыгровага камара могуць захоўваць жыццяздольнасць некалькі гадоў і трапляць у іншыя краіны разам з таварамі. Напрыклад, з патрыманымі аўтамабільнымі шынамі, у якіх назапашваецца вада, што стварае ідэальныя ўмовы для размнажэння камароў. Іншы шлях — вазоны з дэкаратыўнымі раслінамі: у вільготным асяроддзі могуць заставацца яйкі, з якіх пазней, ужо ў новай краіне, выводзяцца дарослыя камары.
Так тыгровыя камары ў мінулым захапілі тэрыторыі Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі, а таксама поўдзень Еўропы.
Як засцерагчыся
Тым, хто цяпер падарожнічае ў зоны рызыкі (Афрыка, Індыйскі акіян, Паўднёвы Кітай) рэкамендуецца выкарыстоўваць рэпеленты, насіць закрытае адзенне, а таксама пажадана знаходзіцца ў памяшканнях, дзверы і вокны якіх абсталяваны маскітнымі сеткамі.
Калі ж пасля вяртання ўзнікнуць апісаныя вышэй сімптомы — звярнуцца да доктара і паведаміць, у якой краіне адбылося заражэнне.
Паводле Кітайскага цэнтру па кантролі і прафілактыцы захворванняў, вірус не перадаецца пры кашлі, чханні або праз звычайны кантакт. Панаамерыканская арганізацыя аховы здароўя таксама падкрэслівае, што абдымкі, пацалункі, агульны посуд ці паветра не з’яўляюцца шляхамі перадачы.
Пераносчыкамі выступаюць толькі камары. Самае галоўнае — кантраляваць гэты вектар: чым менш камароў, тым меншая рызыка перадачы віруса.
Каментары