«Я эмігравала, калі гэта яшчэ не было мэйнстрымам». Дар’я Ракава напісала кнігу пра беларусаў у эміграцыі
У Варшаве адбылася інтэрактыўная прэзентацыя шчырай кнігі «Я/Мы Эміграцыя», якую напісала 25‑гадовая беларуска, настаўніца польскай мовы Дар’я Ракава, паведамляе Радыё Свабода.
Дар’я Ракава апынулася ў Польшчы ў 2018 годзе — хацела атрымаць еўрапейскую адукацыю. Але ў 11‑м класе яшчэ не вызначылася, чым хоча займацца.
«Я хацела стаць акторкай, але тата мне сказаў, што з такой прафесіяй я буду жыць у скрынцы. Таму мы выбралі тое, пасля чаго людзі не жывуць у скрынцы, — паліталогію… У Беларусі заставацца для мяне — не варыянт. Я разумела, што з маім вострым языком і з тым, пра што я пыталася ў школе, у Беларусі мне будзе не вельмі добра. Бацькі выпхнулі мяне вучыцца ў Еўропу — прывезлі ў Люблін. Так што я эмігравала, калі гэта яшчэ не было мэйнстрымам», — з гумарам апавядае Дар’я.
Але ў сваёй кнізе яна ўдакладняе, што «ехаць кудысці» (як яна з Беларусі ў Польшчу ў 2018-м) і «з’язджаць аднекуль» (як большасць цяперашніх вымушаных эмігрантаў) — гэта розныя рэчы. Такі досвед у кожным разе траўматычны.
Дар’я прыехала ў Польшчу з веданнем польскай мовы на ўзроўні В2 (гэта даволі высокі ўзровень, вышэйшы за сярэдні. — РС). Але, як аказалася, яго было недастаткова для паўнавартаснай камунікацыі. А мова дае свабоду, сцвярджае Дар’я.
«У новай краіне жыхарства доўга маўчыш. Спачатку табе бракуе слоў. І часта чуеш ад самых розных людзей, куды табе трэба ехаць, які ты «не такі» і які ты недарэчны, калі ўсё ж вырашаеш адкрыць рот. Дыскрымінацыя становіцца настолькі звыклай часткай жыцця, што да таго моманту, калі мовы ўжо хапае, каб адказаць усім, працягваеш маўчаць, паверыўшы ў сваю непаўнавартаснасць. Плаціш падаткі, робіш карысную працу, як мясцовыя, маеш добры досвед і некалькі моў у галаве, але ўсё роўна ты «лішні» і жывеш з гэтым, сарамліва закрыўшы рот», — піша аўтарка кнігі «Я/Мы Эміграцыя».
«Накапілася і назбіралася»
Чаму з’явілася гэтая кніга? Калі Дар’я пачала працаваць настаўніцай польскай мовы, навучэнцы расказвалі ёй пра свае прыгоды ў чужой краіне. Яна збірала гэтыя эмігранцкія гісторыі. Паколькі была настаўніцай, усё аналізавала, раскладвала па палічках. Ды і сваіх прыгод і назіранняў у яе хапала.
Апошняй кропляй стаў для Дар’і паход у мясцовую адміністрацыю (urząd).
«Мне тады здавалася, што я даволі добра размаўляю па-польску, у мяне не павінна быць праблем. Але пан ва ўжондзе палічыў, што я не надта яго разумею, і пачаў перакладаць некаторыя словы на рускую. Мне гэта не спадабалася, і я вырашыла ўзяцца за напісанне кнігі пра цяжкасці эміграцыі. Напісала яе даволі хутка, праз некалькі месяцаў у мяне ўжо быў тэкст. Так што накапілася і назбіралася», — расказвае аўтарка.
Кнігу яна пісала па-руску, хоць дасканала валодае і беларускай мовай, — каб яна была карысная і рускамоўным, і тым, хто ведае рускую.
У новым выдавецтве RozUM Media, якое ў маі 2025 года заснаваў беларус Павал Лягчылаў, кніга выйшла ў двух варыянтах. У лютым яна выйдзе таксама па-польску.
Ад разгубленасці да ўпэўненасці
Прэзентацыю выдання правялі інтэрактыўна. Дар’я задала публіцы пытанне, што для кожнага азначае эміграцыя — адным-двума словамі. Адказы былі самыя розныя: «выпрабаванне», «шаленства 24 гадзіны на дзень», «новыя магчымасці і перспектывы», «адстой», «да і пасля», «актывізацыя страхаў», «змены і новае жыццё», «самастойнасць», «барацьба і складанасці», «перазагрузка сябе нанова», «жопа», «крызіс», «дзіва дзіўнае», «новы галаўны боль», «вымушаная мера»…
Аўтарка выслухала ўсе варыянты і падсумавала:
«Эксперымент удаўся. Можаце кніжку купляць — там пра вас будзе дакладна!»
Дар’я апісала не толькі сваю гісторыю эміграцыі, хоць і яна ў кнізе ёсць. У новым выданні больш гісторый і досведу іншых — вучняў, сяброў, суседзяў.
«Нас, такіх разгубленых, на чужыне вельмі шмат, і гэта не залежыць ні ад статусу, ні ад узросту. Я паказваю шлях ад разгубленасці першых дзён да ўпэўненасці, якая з’явілася прынамсі ў мяне, і, думаю, з’явіцца ва ўсіх.
У кнізе шмат смешных сітуацый, я вельмі багата іранізую. Мне хацелася, каб вы смяяліся — каб думалі, што ўсё не так страшна», — запэўнівае аўтарка.
У творы Дар’і 6 раздзелаў, 33 ілюстраваныя гісторыі пра новае жыццё ў эміграцыі і пра тое, як даваць рады складанасцям. Ёсць сур’ёзныя эсэ: пра польскую паліцыю, бюракратычнае пекла, дэпартацыю, законы, якія хутка змяняюцца. Ёсць кранальныя тэксты пра дом і сям’ю, мову, сяброўства на эміграцыі, пра дзяцей-білінгваў і падлеткаў.
«Я напісала нават пра свае рамантычныя спатканні на польскай мове, пра пачатак вайны, пра сумныя святы не з блізкімі, пра тых, хто вяртаецца, і пра тое, што «стары свет разваліўся, а новы яшчэ не падвезлі»», — кажа Дар’я.
Аўтарка абяцае: калі чагосьці ў першай кнізе нехта не знойдзе — будзе другая.
«Не жыць адкладзеным жыццём»
На прэзентацыі Дар’я прачытала фрагмент эсэ «Больш не хачу жыць на чамаданах», які, на яе думку, дае надзею.
«Я не з'язджала з Беларусі. Я ехала ў Польшчу. Як ні круці, гэта вялікая розніца, але бытавы крызіс эмігранткі я пражывала гэтаксама цяжка, як і тыя, хто з'ехаў, уцякаючы ад рэпрэсій і вайны…
Навошта табе твае кнігі? Ты жывеш у інтэрнаце. Можа, табе яшчэ і кіборд прывезці? — гэта мая мама.
Яна не разумее, чаму я прашу прывезці рэчы, якія буду з вялікай цяжкасцю цягаць на сабе пры кожным новым пераездзе. Я проста хачу, каб мае рэчы былі са мной. І каб было што паставіць на паліцу. Шмат гадоў, акрамя гэтых кніжак і кіборда, у мяне нічога не было.
Я ела з самых танных ікейскіх талерак і карысталася пасцельнай бялізнай з інтэрнату, а пасля падушкамі і коўдрамі арэндаванага жытла.
Праз пяць гадоў я купіла сабе ўласную коўдру, падушку, а яшчэ вялікі жоўты фатэль, дыван, двухметровае люстэрка, пісьмовы стол і шмат лямпаў.
Мае сябры былі ў шоку — не толькі таму, што я пераязджала прыкладна раз на паўгода, але яшчэ і таму, што мне маглі банальна не падоўжыць ДНЖ і прыйшлося б з’язджаць назаўсёды. Навошта гэтыя рэчы? Такое марнатраўства…
Першы раз з усім гэтым наборам мэблі я пераехала ўжо праз тры месяцы. Мне давялося шукаць бусік і плаціць за пераезд.
Затое на новым месцы, калі я расставіла мэблю, адразу апынулася дома. Ужо ў першы дзень. Абвыкацца не прыйшлося, бо са мной былі мая мэбля і мая бялізна. Любімая, утульная, мной абраная і складзеная маімі рукамі.
Я так усцешылася, што на наступны дзень купіла сабе шмат прыгожага посуду: келіхі для віна — шырокія, але на вельмі тоненькай ножцы, кубкі для кавы з падвойным шклом, прыгожыя шклянкі для напояў, дзве вазы для кветак, керамічныя талеркі ручной работы.
Калі мне наканавана будзе калі-небудзь з'ехаць, я проста раздам гэта ўсё.
Я ведала, што больш не хачу пазбаўляць сябе гэтай бытавой раскошы і жыць там, куды нават не хочацца вяртацца з працы толькі таму, што мне могуць не падоўжыць гэты дурны ДНЖ.
А калі ў мяне ніколі не будзе грамадзянства? Ці сваёй кватэры? Памру, так і не выпіўшы віна з сваіх прыгожых келіхаў? У мяне няма грошай на сваё жытло і слабыя шанцы атрымаць пашпарт, але пяцьдзясят злотых на келіх у мяне ёсць.
І яшчэ ёсць вялікае жаданне не жыць адкладзеным жыццём», — піша аўтарка кнігі «Я/Мы Эміграцыя» Дар’я Ракава.
Цяпер чытаюць
«Галандскі архітэктар», які адбудаваў Вострую браму і паставіў сабе дом-крэпасць у Гайцюнішках, аказаўся ніякім не галандцам. Але яго спадчына захапляе1010
Каментары