Швейцарскія ледавікі растаюць, за мінулы год страчаная рэкордная колькасць лёду. Чым гэта пагражае?
Швейцарскія ледавікі, якія цярпяць ад наступстваў змены клімату, за пяць гадоў страцілі амаль 20% сваёй масы, заявілі эксперты, адзначыўшы, што 2026 год стаў другім па маштабах раставання за ўсю гісторыю назіранняў, піша Бі-бі-сі.
Паводле новага даследавання сеткі маніторынгу ледавікоў Швейцарыі (GLAMOS), апублікаванага пасля рэкордна гарачага лета, якому папярэднічала зіма з невялікай колькасцю снегападаў, у гэтым годзе аб'ём швейцарскіх ледавікоў скараціўся на 5,5%. Да нядаўняга часу гляцыёлагі ў Альпах лічылі «экстрэмальнай» страту 2% лёду за адзін год.
Новыя даныя паказваюць, што ў 2026 годзе швейцарскія ледавікі зазналі амаль рэкордныя страты лёду праз летнія хвалі спякоты.
За апошнія 12 месяцаў знікла больш за 5% рэшты ледавіковага лёду краіны, што, паводле слоў навукоўцаў, з'яўляецца надзвычайнай з'явай. Яны папярэджваюць, што такое хуткае раставанне ўжо не з'яўляецца нечаканасцю, улічваючы тэмпы змены клімату, але найбліжэйшыя дзесяцігоддзі яно можа паставіць пад пагрозу водазабеспячэнне для сельскай гаспадаркі, гідраэнергетыкі і транспарту.
Страта ледавіковага лёду таксама можа дэстабілізаваць горныя схілы і павысіць рызыку абвалаў у некаторых месцах — што ў крайніх выпадках можа прывесці да раптоўных паводак, як гэта адбылося ў Непале ў жніўні.
У гэтай падзеі, выкліканай абрынаннем вялікай глыбы карэнных горных парод і ледавіковага лёду, адыграла ролю мноства фактараў. Аднак навукоўцы адзначаюць, што доўгатэрміновае вытанчэнне ледавікоў і адтайванне мёрзлага грунту, верагодна, павысілі рызыкі.
Найважнейшая выснова гэтай справаздачы — не столькі ў тым, што швейцарскія ледавікі скарачаюцца — што і варта было чакаць ва ўмовах пацяплення клімату, выкліканага ў першую чаргу выкідамі ад спальвання выкапнёвага паліва, — колькі ў тым, наколькі імкліва адбываецца раставанне.
Хоць швейцарскія ледавікі скарачаюцца ўжо даўно, апошнім часам іх раставанне рэзка паскорылася. Паводле справаздачы, калі ў перыяд з 1990 да 2000 года аб'ём лёду ў Швейцарыі скараціўся на 10%, то за апошнія 10 гадоў страты склалі 27%.
GLAMOS рабіла свае высновы на выніках шырокіх вымярэнняў, праведзеных у верасні на 23 эталонных ледавіках, якія былі экстрапаляваныя на амаль 1 300 ледавіковых утварэнняў, якія ўсё яшчэ існуюць у Швейцарыі.
«Шанцаў на выжыванне няма»
Паводле даных Швейцарскага федэральнага ўпраўлення метэаралогіі і кліматалогіі, мінулае лета стала самым гарачым за ўсю гісторыю назіранняў у гэтай краіне, пачынаючы з 1864 года.
У гэтым годзе ахоўнае снежнае покрыва на ледавіках часткова знікла ўжо падчас чэрвеньскіх хваль спякоты, а да верасня знікла і цалкам, нават на вялікіх вышынях, паведаміла GLAMOS.
«У такіх умовах у альпійскіх ледавікоў у доўгатэрміновай перспектыве шанцаў на выжыванне няма», — гаворыцца ў заяве GLAMOS.
Праз значнае раставанне ў гэтым годзе даследчыкам нават прыйшлося перамясціць вымяральныя прыборы — у тым ліку на самых высакагорных ледавіках — вышэй па схіле: на ранейшых месцах лёд растаў.
Сярэдняя таўшчыня лёду на некаторых ледавіках паменшылася на 2,5—4 метры, у той час як на больш адкрытых языках ледавікоў за лета таўшчыня скарацілася на 10 метраў.
Лета для швейцарскіх ледавікоў пачалося няпроста: пасля мяккай зімы яны былі пакрытыя меншай колькасцю снегу, чым звычайна. Большая частка гэтага снегу хутка знікла падчас ранніх і інтэнсіўных хваль спякоты ў маі і чэрвені, агаліўшы ледавіковы лёд пад ім.
Аголены лёд цямнейшы і менш адбівае святло, чым свежы снег, таму паглынае больш сонечнай энергіі. І падчас наступных перыядаў моцнай спякоты ледавікі раставалі яшчэ хутчэй.
«Дзесяць гадоў таму я б не падумаў, што ледавікі можна страціць так хутка, — сказаў доктар Фаб'ен Масьён, гляцыёлаг з Брыстольскага ўніверсітэта, які не ўдзельнічаў у падрыхтоўцы швейцарскай справаздачы. — Тое, што адбылося гэтым летам, выклікае глыбокую трывогу…, але ў той жа час з пункту гледжання кліматолага гэта было чакана».
Талая вада з ледавікоў — важная крыніца для арашэння, гідраэнергетыкі і нават суднаходства ў гарачыя і засушлівыя перыяды.
Паводле ацэнак навукоўцаў, у перыяд з ліпеня да верасня швейцарскія ледавікі выдзелілі 2,2 трыльёна літраў талай вады. Хоць гэта дапамагло змякчыць праблему недахопу вады гэтым летам, запасы лёду хутка скараціліся.
Страта лёду можа стварыць доўгатэрміновыя праблемы, бо больш дробныя ледавікі не здольныя папаўняць узровень вады ў той жа ступені.
«Кожная кропля вады, якая сцякае падчас гэтых хваль спякоты, — гэта, так бы мовіць, старая вада, якая была назапашаная ў лёдзе ледавікоў стагоддзі ці дзесяцігоддзі таму, — кажа дырэктар GLAMOS доктар Маціяс Хус. — Гэта дапамагае нам зараз, але такая сітуацыя няўстойлівая, таму падчас наступнай хвалі спякоты мы не зможам з яе скарыстацца».
Гэтым летам узровень вады ў рацэ Рэйн у некаторых месцах дасягнуў рэкордна нізкіх значэнняў, што паўплывала на суднаходныя маршруты і прывяло да росту транспартных выдаткаў.
Адным з самых трывожных адкрыццяў сталі назіранні даследчыкаў на пунктах вымярэння, размешчаных на самых вялікіх вышынях, дзе тэмпература самая нізкая, а ледавікі, як правіла, круглы год пакрытыя снегам.
Нават на вышыні 3 500 метраў над узроўнем мора да канца лета навукоўцы не знайшлі рэшткаў снегу.
Снег — гэта ежа для ледавікоў, і ў стабільных умовах частка яго ў выніку ўшчыльняецца ў лёд. Але калі снег не захоўваецца летам, ён не можа папоўніць лёд, страчаны ў выніку раставання на больш нізкіх і цёплых вышынях. Ледавік будзе «галадаць», скарачацца і ў выніку знікне.
«На некаторых ледавіках мы зафіксавалі страту чатырох метраў лёду ў самым высокім пункце, дзе ў гэты час года яны павінны быць пакрытыя некалькімі метрамі зімовага снегу», — сказаў Хус.
Нягледзячы на тое, што ў гэтым годзе тэмпературы былі вышэйшымі, страты лёду не перавысілі рэкорд 2022 года, бо на многіх ледавіках перад летнім раставаннем выпала больш снегу, чым чатыры гады таму.
Акрамя таго, у гэтым годзе на ледавікі асядала менш пылу з Сахары, што дазволіла большай колькасці сонечнага святла адбівацца назад у атмасферу, а не паглынацца снегам.
Аднак былі і выключэнні.
У гэтым годзе чатыры буйныя ледавікі перажылі рэкорднае раставанне, у тым ліку знакаміты ледавік Рона і Алеч — самы вялікі ледавік у Альпах.
Навукоўцы сцвярджаюць, што клімат зараз занадта цёплы для таго, каб многія альпійскія ледавікі змаглі выжыць. Некаторыя з іх, такія як Платтальва ва ўсходняй Швейцарыі, ужо зніклі.
Аднак даследчыкі падкрэсліваюць, што рэзкае скарачэнне выкідаў вугляроду ўсё яшчэ можа выратаваць большую частку ледавіковага лёду на планеце. Гэта асабліва актуальна для Гімалаяў і палярных рэгіёнаў, дзе засяроджаная большая частка гэтага лёду.
«Там мы ўсё яшчэ можам унесці значны ўклад у абарону клімату, — сказаў Хус. — Калі ўдасца выратаваць ці стабілізаваць гэтыя ледзяныя масівы, мы зможам абмежаваць павышэнне глабальнага ўзроўню мора… якое можа закрануць мільярды людзей, што жывуць уздоўж узбярэжжа».
Чэрвень і ліпень у Заходняй Еўропе сталі самымі гарачымі за ўсю гісторыю назіранняў
Пацяпленне робіць горы нестабільнымі. Ці пагражаюць абвалы ледавікоў Альпам?
Швейцарскі ледавік аддаў целы альпіністаў, якія загінулі 34 гады таму
Антарктыда растае хутчэй, чым лічылі навукоўцы
Пацяпленне клімату можа кардынальна замарозіць Ісландыю
Цяпер чытаюць
Усіх студэнтак беларускіх ВНУ абавязалі тэрмінова запоўніць анкету з пазначэннем свайго росту35
Каментары