Узбекістан нечакана стаў адным з сусветных лідараў у шахматах

Яшчэ сем гадоў таму ў краіне не было ніводнага гульца, які ўваходзіў у першую сотню па класічных шахматах сярод мужчын. Але цяпер разам вырасла залатое пакаленне. У першую 50‑ку ўвайшлі чацвёра ўзбекаў. Днямі дваццацігадовы гросмайстар Жавахір Сіндараў стаў галоўнай сенсацыяй Турніру прэтэндэнтаў, дзе разыгрываецца права пазмагацца за карону чэмпіёна свету. 

Жавахір Сіндараў. Фота: Gregor Fischer / picture alliance via Getty Images

На мінулым тыдні другі нумар сусветнага рэйтынгу па класічных шахматах, амерыканец Хікару Накамура, падчас партыі з Сіндаравым на Кіпры апынуўся ў поўным тупіку. Накамура, вядомы сваім майстэрствам у хуткіх шахматах, выдаткаваў цэлых 67 хвілін на адзін ход, але так і не знайшоў выйсця. У выніку ён трапіў у пастку, па-майстэрску расстаўленую маладзейшым апанентам.

«Ён проста думаў гадзіну і зрабіў памылковы ход. Пасля гэтага я выкарыстаў сваю перавагу», — пракаментаваў 20‑гадовы вундэркінд з Узбекістана Жавахір Сіндараў сваю перамогу.

Гэты поспех замацаваў за юнаком статус аднаго з галоўных фаварытаў турніру. Паказаўшы неверагодны вынік — 4,5 ачка з 5 магчымых на старце, — ён прымусіў здзівіцца нават самога Магнуса Карлсена. Нарвежскі гросмайстар прызнаў, што ніхто не чакаў ад маладога ўзбека такой ашаламляльнай серыі перамог.

Аднак для тых, хто сачыў за кар'ерай Сіндарава, гэта не стала выпадковасцю: хлопец з Ташкента, якога напачатку трэніраваў дзядуля, стаў адным з пяці самых маладых гросмайстраў у гісторыі, атрымаўшы гэты тытул яшчэ да 13 гадоў.

Феномен Сіндарава — гэта частка маштабнага ўзбекскага прарыву, піша The Wall Street Journal. Гісторыя поспеху пачалася яшчэ ў 2004 годзе, калі Рустам Касімджанаў стаў чэмпіёнам свету па версіі ФІДЭ. Гэта падзея выклікала ў краіне сапраўдны шахматны бум.

Дзяржава пачала актыўна ўкараняць гульню ў школах і спансараваць новыя шахматныя клубы, а ў 2021 годзе прэзідэнт Узбекістана падпісаў спецыяльны ўказ «Аб мерах па далейшым развіцці і папулярызацыі шахмат і ўдасканаленні сістэмы падрыхтоўкі шахматыстаў».

Вынікі не прымусілі сябе чакаць. Сёння немагчыма ігнараваць значную прысутнасць Узбекістана на міжнароднай арэне. Яшчэ сем гадоў таму ў краіне не было ніводнага гульца, які ўваходзіў у першую сотню па класічных шахматах сярод мужчын. Але цяпер разам вырасла залатое пакаленне. У першай пяцідзясятцы сусветнага рэйтынгу ўжо чатыры прадстаўнікі краіны, уключаючы Надзірбека Абдусаторава, які займае чацвёртую пазіцыю.

Разам з Сіндаравым яны ўжо прывялі зборную Узбекістана да перамогі на Сусветнай шахматнай алімпіядзе 2022 года пад кіраўніцтвам усё таго ж Касімджанава. Паводле слоў трэнера, сучаснае пакаленне ўзбекскіх шахматыстаў атрымлівае прафесійную падрыхтоўку ў такім узросце, калі раней многія нават не ведалі значэння слова «гросмайстар».

Цяперашні ўздым маладога пакалення адбываецца ў спрыяльны момант. Пасля сыходу Магнуса Карлсена з чэмпіёнскай гонкі ў 2022 годзе на вяршыні ўтварыўся вакуум, які пачалі запаўняць новыя імёны з Кітая, Індыі і Узбекістана.

Сіндараў дэманструе не проста глыбокія веды тэорыі, але і выключную здольнасць да імправізацыі. У партыі супраць восьмага нумара сусветнага рэйтынгу Вэй І ён здолеў перамагчы чорнымі фігурамі ў складанай дынамічнай пазіцыі, паказаўшы, што інтэлект і інтуіцыя для яго важнейшыя за завучаныя камбінацыі.

Такім чынам, узбекская школа шахмат ужо не проста заяўляе пра свае правы на месца ў сусветнай эліце — яна пачынае ўпэўнена дыктаваць ёй уласныя правілы.

Каментары да артыкула