Сусветныя вайсковыя выдаткі пабілі новы рэкорд. У асноўным за кошт актывізацыі Еўропы

Сусветныя вайсковыя выдаткі ў 2025 годзе выраслі на 2,9% і дасягнулі 2,88 трыльёна даляраў, што засведчыла іх рост 11‑ты год запар, гаворыцца ў дакладзе Стакгольмскага міжнароднага інстытута даследавання праблем міру (SIPRI), апублікаваным 27 красавіка. Пра гэта піша Deutsche Welle.

Здымак ілюстрацыйны. Фота: Rolf Vennenbernd/picture alliance via Getty Images

Усе краіны свету за год выдаткавалі на ўзбраенне 2,5% сусветнага ВУП, што стала самым высокім паказчыкам з 2009 года. Пры гэтым за мінулы год тэмпы росту выдаткаў скараціліся ў параўнанні з 2024-м, калі яны дасягнулі амаль 10%. Прычына — у зніжэнні вайсковых выдаткаў ЗША. Без уліку ЗША сукупныя сусветныя выдаткі павялічыліся на 9,2%.

«Сусветныя вайсковыя выдаткі зноў выраслі ў 2025 годзе, паколькі дзяржавы адрэагавалі на яшчэ адзін год войнаў, няпэўнасці і геапалітычных узрушэнняў маштабнымі праграмамі ўзбраення. Улічваючы спектр бягучых крызісаў, а таксама доўгатэрміновыя мэты многіх дзяржаў па вайсковых выдатках, гэты рост, верагодна, працягнецца ў 2026 годзе і далей», — прадказвае суаўтар даклада, навуковы супрацоўнік праграмы SIPRI па вайсковых выдатках і вытворчасці ўзбраенняў Сяо Лян.

Расія ў вайне на знясіленне кампенсуе страты

Паводле падлікаў SIPRI, Расія за год павялічыла свае вайсковыя выдаткі на 5,9% — да 190 мільярдаў даляраў (7,5% ВУП). Па гэтым паказчыку яна засталася на трэцім месцы пасля ЗША (954 мільярдаў) і Кітая (336 мільярдаў). Як адзначаюць даследчыкі, тэмпы росту вайсковых выдаткаў у Расіі сталі самымі павольнымі з пачатку ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе. Нягледзячы на гэта, іх доля ў дзяржаўных выдатках дасягнула 20% — самага высокага ўзроўню, калі-небудзь зафіксаванага SIPRI ў Расіі.

Нягледзячы на працяглы эканамічны ціск і санкцыі, Расія па-ранейшаму ўдаецца нарошчваць свае вайсковыя выдаткі з года ў год, змяняючы пры гэтым стратэгію закупак, піша SIPRI.

Паколькі ўварванне ва Украіну ператварылася ў вайну на знясіленне, Масква перайшла да закупкі вялікіх аб’ёмаў больш танных сістэм узбраення ў спробе абмежаваць выдаткі, тлумачаць аўтары даклада. Напрыклад, значна пашырылася выкарыстанне Расіяй беспілотных лятальных апаратаў, што часткова кампенсавала папярэднія страты больш дарагога абсталявання, такога як самалёты і бранятэхніка.

Санкцыі, аднак, дадалі Расіі выдаткаў, вымусіўшы Крэмль шукаць новыя шляхі імпарту кампанентаў падвоенага прызначэння і перадавых тэхналогій. Рэструктурызацыя ланцужкоў паставак прывяла да агульнага павелічэння выдаткаў, піша SIPRI.

Украіна па выніках 2025 года заняла сёмы радок па агульным аб’ёме вайсковых выдаткаў, нарасціўшы іх на 20%. Краіна, якая абараняецца ад расійскага ўварвання, выдаткавала 84,1 мільярда даляраў, што стала гістарычным максімумам, склаўшы 40% ВУП краіны і 63% яе дзяржаўных выдаткаў.

«У 2025 годзе вайсковыя выдаткі як доля дзяржвыдаткаў дасягнулі самага высокага ўзроўню за ўсю гісторыю назіранняў як у Расіі, так і ва Украіне. Іх выдаткі, верагодна, працягнуць расці ў 2026 годзе, калі вайна працягнецца, пры павелічэнні даходаў Расіі ад продажу нафты і чаканым буйным крэдыце Еўрапейскага Саюза для Украіны», — кажа даследчык SIPRI Ларэнца Скарацата.

Германія ў сусветных лідарах вайсковых выдаткаў

Германія па выніках года паднялася на адзін радок і заняла 4‑е месца ў свеце па агульным аб’ёме вайсковых выдаткаў. Нарасціўшы іх на 24%, Берлін давёў выдаткі да 114 мільярдаў даляраў. Упершыню з 1990 года Германія траціць на ўзбраенне больш за два працэнты ВУП — 2,3%. Пры гэтым Берлін абавязаўся давесці гэты паказчык да 3,5% да 2029 года, нагадвае SIPRI.

Для кампенсацыі вайсковых выдаткаў нямецкі ўрад пашырыў выкарыстанне пазабюджэтных механізмаў, каб абысці абмежаванні дзяржаўнай запазычанасці і дэфіцыту ў межах сваёй палітыкі фінансавай эканоміі. Найбольш значнай стала рэформа, якая дазволіла вывесці вайсковыя выдаткі звыш аднаго працэнта ВУП з-пад механізму «даўгавога тормазу», які абмяжоўвае дэфіцыт бюджэту 0,35% ВУП, піша SIPRI. Гэта дазваляе нямецкаму ўраду фінансаваць вайсковыя выдаткі за кошт запазычанняў. Германія — лідар па вайсковых выдатках сярод еўрапейскіх краін — членаў НАТА.

«Я не думаю, што вайсковы патэнцыял Германіі расце так хутка, як паказваюць даныя пра выдаткі. Але я лічу, што ў доўгатэрміновай перспектыве Германія становіцца больш магутнай і больш незалежнай у вайсковым плане», — ацэньвае Сяо Лян з SIPRI.

Пераўзбраенне Еўропы працягваецца

Агульныя вайсковыя выдаткі ў Еўропе дасягнулі ў 2025 годзе 864 мільярды даляраў (рост на 14%), што стала самым высокім узроўнем, калі-небудзь зафіксаваным SIPRI.

Менавіта Еўропа ўнесла асноўны ўклад у глабальны рост вайсковых выдаткаў за год.

Агулам за 10 гадоў з 2016 года вайсковыя выдаткі краін кантынента падвоіліся. Гэта адлюстроўвае рост геапалітычнай нестабільнасці ў рэгіёне, у асноўным звязаны з вайной ва Украіне і няпэўнасцю адносна гарантый бяспекі ЗША для еўрапейскіх краін — членаў НАТА, тлумачыць SIPRI.

На фоне іншых еўрапейскіх краін вылучаецца Вялікабрытанія, дзе вайсковыя выдаткі, наадварот, скараціліся на 2%. Лондан выдзеліў на вайсковыя патрэбы 2,4% ВУП, што трохі менш за ўсталяваны на 2027 год мэтавы паказчык 2,5%. Вялікабрытанія пры гэтым не разглядае запазычанні ў якасці ўстойлівага шляху да 3%, а значыць, для фінансавання гэтай мэты, верагодна, спатрэбяцца будучыя павышэнні падаткаў або скарачэнні ў іншых галінах бюджэту, папярэджвае SIPRI.

Пераўзбройваюцца і іншыя буйныя еўрапейскія эканомікі. У Францыі, хоць рост вайсковых выдаткаў і склаў усяго 1,5% (да 68 мільярдаў даляраў), на 11% выраслі выдаткі на ўзбраенне войска — у асноўным за кошт уласнай прамысловасці. У Нацыянальным стратэгічным аглядзе, апублікаваным у 2025 годзе, Парыж ставіць мэту ўмацаваць вайсковую прамысловасць для задавальнення патрэб узброеных сіл і пабудаваць эканоміку, гатовую да вайны да 2030 года, адзначае SIPRI.

Іспанія ў паўтара разы павялічыла свае вайсковыя выдаткі, давёўшы іх да 2,1% ВУП упершыню з моманту ўзгаднення мэтавага паказчыка выдаткаў НАТА ў 2014 годзе. Сярод усіх членаў альянсу самую вялікую адносную вайсковую нагрузку нясе Польшча, выдзяляючы на вайсковыя патрэбы 4,5% свайго ВУП. Латвія заняла другое месца з паказчыкам 3,6%.

«У 2025 годзе вайсковыя выдаткі еўрапейскіх членаў НАТА раслі хутчэй, чым калі-небудзь з 1953 года, што адлюстроўвае працяглае імкненне Еўропы да самастойнасці разам з ростам ціску з боку ЗША па размеркаванні нагрузкі ўнутры альянсу», — лічыць сааўтар даклада SIPRI Джэйд Гіберта Рыкар.

Паводле яго слоў, на фоне імкнення дзяржаў дасягнуць новых мэтавых паказчыкаў па выдатках НАТА існуе рызыка, што межы паміж вайсковымі і іншымі «выдаткамі, звязанымі з абаронай і бяспекай», размываюцца. Гэта зніжае празрыстасць і яшчэ больш ускладняе ацэнку вайсковых магчымасцяў, канстатуе Рыкар.

Прыярытэт ЗША — у Інда-Ціхаакіянскім рэгіёне

ЗША застаюцца абсалютным сусветным лідарам вайсковых выдаткаў, нягледзячы на іх няўхільнае зніжэнне з 2020 года. У 2025‑м гэтыя выдаткі скараціліся яшчэ на 7,5% да 954 мільярдаў даляраў, але Вашынгтон па-ранейшаму траціць на вайсковыя мэты ў 2,8 разы больш, чым Кітай, які займае другі радок (336 мільярдаў даляраў і рост на 7,4%).

Галоўнай прычынай зніжэння вайсковых выдаткаў ЗША стала рашэнне не ўхваляць новую дапамогу Украіне, што рэзка кантраставала з папярэднімі трыма гадамі, калі на гэта было ў агульнай колькасці ўхвалена 127 мільярдаў даляраў, піша SIPRI. Аднак ЗША павялічылі інвестыцыі ў свае як ядзерныя, так і звычайныя вайсковыя магчымасці, каб захаваць дамінаванне ў Заходнім паўшар’і і стрымліваць Кітай у Інда-Ціхаакіянскім рэгіёне, што лічыцца ключавымі мэтамі ў новай Стратэгіі нацыянальнай бяспекі Вашынгтона, піша SIPRI.

«Зніжэнне вайсковых выдаткаў ЗША ў 2025 годзе, верагодна, будзе кароткачасовым. Выдаткі, ухваленыя Кангрэсам ЗША на 2026 год, ужо перавысілі 1 трыльён даляраў, што з’яўляецца істотным павелічэннем у параўнанні з 2025 годам, і яны могуць вырасці яшчэ да 1,5 трыльёна даляраў у 2027 годзе, калі апошняя бюджэтная прапанова прэзідэнта Трампа будзе прынятая», — кажа дырэктар праграмы SIPRI па вайсковых выдатках і вытворчасці ўзбраенняў Нан Цянь.

Агульная тэндэнцыя росту вайсковых выдаткаў у свеце ў апошнія гады азначае, што ўрады не толькі трацяць больш у абсалютным вымярэнні, але і выдзяляюць большую долю сваіх бюджэтаў на вайсковыя патрэбы. Гэты зрух мае наступствы, якія выходзяць за межы палітыкі бяспекі, папярэджвае SIPRI.

«Гэта паўплывае на іншыя галіны дзяржаўных выдаткаў. Урады могуць скараціць сацыяльныя паслугі або інвестыцыі ў развіццё. Такім чынам, гэта тычыцца не толькі войнаў і зброі — гэта будзе мець глыбокае ўздзеянне на ўсе грамадствы», — лічыць суаўтар даклада Сяо Лян.

Каментары да артыкула