Аргазм ёсць, а спермы няма. Што такое рэтраградная эякуляцыя і чым яна небяспечная

Часам мужчына адчувае аргазм, але сперма не выходзіць вонкі, а трапляе ў мачавы пузыр. Чаму гэта адбываецца, чым пагражае здароўю і як аднавіць нармальную эякуляцыю?

Фота: Getty Images

50‑гадовы мужчына трапіў у псіхіятрычную бальніцу ў Дубаі з абвастрэннем біпалярнага разладу і псіхатычнымі сімптомамі. Папярэдняе лячэнне не дало дастатковага эфекту, таму дактары зноў прызначылі яму клазапін — прэпарат, які некалькі гадоў таму ўжо дапамог справіцца з маніякальным эпізодам.

Аднак у мужчыны засталіся непрыемныя ўспаміны пра гэтыя лекі. Раней яны выклікалі ў яго моцную санлівасць і незвычайнае сэксуальнае парушэнне: падчас аргазму сперма перастала выходзіць з пеніса.

Як піша Le Monde, гэтым разам праблема паўтарылася, калі сутачная доза клазапіну перавысіла 150 міліграмаў. Пры гэтым сэксуальнае жаданне і эрэкцыя заставаліся нармальнымі. Абследаванне не выявіла ні дыябету, ні гарманальных парушэнняў, ні ўралагічных захворванняў, якія маглі б растлумачыць тое, што адбывалася.

Калі клазапін адмянілі, ужо праз пяць дзён нармальная эякуляцыя аднавілася. Дактары падабралі іншыя прэпараты, якія дазволілі стабілізаваць псіхічны стан мужчыны без вяртання сэксуальнага парушэння.

Гэты выпадак апісалі псіхіятры з Дубая ў навуковым часопісе Journal of Clinical Psychopharmacology у 2026 годзе. У той жа публікацыі яны расказалі пра 41‑гадовага мужчыну з шызафрэніяй. У яго падобная праблема ўзнікла праз тры тыдні пасля пачатку прыёму клазапіну. Мужчына перажываў, ці не страціў ён здольнасць мець дзяцей. Пасля паступовай адмены прэпарату эякуляцыя аднавілася, а псіхічны стан удалося стабілізаваць іншымі лекамі.

Абодва выпадкі звязваюць з так званай рэтраграднай эякуляцыяй — парушэннем, пры якім сперма замест таго, каб выходзіць вонкі, трапляе ў мачавы пузыр.

Чаму сперма рухаецца ў няправільным кірунку?

Эякуляцыя — складаны працэс, якім кіруе нервовая сістэма. Сігналы ад галаўнога і спіннога мозга забяспечваюць узгодненую працу некалькіх груп мышцаў. Спачатку сперматазоіды змешваюцца з сакрэтамі палавых залоз, утвараючы семявую вадкасць. Яна паступае ў мочапускальны канал, адкуль пад дзеяннем мышачных скарачэнняў выкідваецца вонкі.

Але для гэтага выхад з мачавога пузыра павінен шчыльна закрыцца. За гэта адказвае спецыяльная мышца, якая дзейнічае як клапан. Яе працай кіруе сімпатычная нервовая сістэма — частка нервовай сістэмы, якая рэгулюе многія працэсы ў арганізме без удзелу нашай свядомасці.

Нервовыя сігналы перадаюцца з дапамогай хімічнага рэчыва норадрэналіну. Ён уздзейнічае на спецыяльныя рэцэптары ў мышцы, прымушаючы яе скарачацца і перакрываць шлях у мачавы пузыр.

Калі гэты механізм парушаецца і мышца не закрывае выхад належным чынам, сперма можа рухацца ў адваротным кірунку — у мачавы пузыр. Гэта і называецца рэтраграднай эякуляцыяй. Часам увесь эякулят трапляе ў пузыр, і сперма наогул не выходзіць вонкі. У іншых выпадках яе колькасць толькі меншае. Пры гэтым мужчына звычайна працягвае адчуваць аргазм.

Менавіта тут і праяўляецца ўплыў некаторых антыпсіхатычных прэпаратаў. Яны дзейнічаюць не толькі на мозг, але і на рэцэптары ў іншых частках арганізма. У прыватнасці, клазапін можа блакаваць альфа-1-адрэнарэцэптары, праз якія норадрэналін прымушае мышцу закрываць выхад з мачавога пузыра. У выніку яна не скарачаецца дастаткова моцна, і сперма трапляе ў пузыр замест таго, каб выходзіць вонкі.

Падобны выпадак у 2026 годзе зафіксавалі і турэцкія дактары. У 49‑гадовага мужчыны пасля прыёму іншага антыпсіхатычнага прэпарата — паліперыдону — аргазм перастаў суправаджацца выдзяленнем спермы, а мача пасля яго станавілася мутнай. Пасля замены лекаў праблема паступова знікла. 

Якія яшчэ могуць быць прычыны?

Працу мышцы, што закрывае выхад з мачавога пузыра, могуць парушаць не толькі лекі, але і пашкоджанні нерваў, якія кіруюць ёю. Напрыклад, пры дыябеце працягла павышаны ўзровень цукру ў крыві здольны пашкоджваць нервовыя валокны, у тым ліку тыя, што адказваюць за эякуляцыю. Падобныя парушэнні магчымыя пры траўмах спіннога мозга і рассеяным склерозе.

Рэтраградная эякуляцыя таксама можа ўзнікаць пасля некаторых аперацый на прастаце і іншых органах малога таза. Пры гэтым прычынай бывае як пашкоджанне нерваў, так і змены ў будове выхаду з мачавога пузыра.

Часам адсутнасць спермы падчас аргазму становіцца першай прыкметай сур'ёзнага захворвання. Напрыклад, аўстралійскія дактары апісалі выпадак 19‑гадовага юнака, у якога спачатку паменшала, а затым цалкам знікла выдзяленне спермы. Пры гэтым эрэкцыя і аргазмы заставаліся нармальнымі. У мачы пасля аргазму выявілі сперматазоіды, што пацвердзіла рэтраградную эякуляцыю.

Пазней у хлопца з'явіліся парушэнні адчувальнасці, а абследаванне выявіла дыябет першага тыпу. Такім чынам, сэксуальнае парушэнне аказалася адной з першых праяў хваробы.

Аднак адсутнасць спермы падчас аргазму не заўсёды азначае рэтраградную эякуляцыю. Часам парушаецца сам працэс паступлення семявай вадкасці ў мочапускальны канал. Каб вызначыць прычыну, дактары высвятляюць, калі з'явіліся сімптомы, якія лекі прымае мужчына і якія захворванні або аперацыі ён перанёс.

Для пацвярджэння рэтраграднай эякуляцыі могуць даследаваць мачу, сабраную пасля аргазму, на наяўнасць сперматазоідаў і іншых кампанентаў спермы. Пры гэтым адна толькі наяўнасць сперматазоідаў у мачы яшчэ не заўсёды пацвярджае дыягназ.

Як лечаць рэтраградную эякуляцыю

Спосаб лячэння рэтраграднай эякуляцыі залежыць ад таго, што яе выклікала. Калі прычына ў леках, часам дастаткова зменшыць іх дозу або замяніць прэпарат. Аднак рабіць гэта можна толькі па ўзгадненні з доктарам: самастойная адмена антыпсіхатычных сродкаў можа прывесці да цяжкага абвастрэння псіхічнага захворвання.

У іншых выпадках выкарыстоўваюць прэпараты, якія дапамагаюць закрывацца выхаду з мачавога пузыра. Праўда, эфектыўнасць такога лячэння абмежаваная, а пабочныя эфекты могуць уключаць павышэнне артэрыяльнага ціску і пачашчэнне сэрцабіцця.

Асобнае пытанне — здольнасць мець дзяцей. Сама па сабе рэтраградная эякуляцыя не абавязкова азначае, што мужчына бясплодны. Сперматазоіды працягваюць выпрацоўвацца, але не трапляюць туды, куды трэба для натуральнага апладнення.

Калі аднавіць нармальную эякуляцыю не ўдаецца, сперматазоіды можна атрымаць з мачы пасля аргазму, апрацаваць у лабараторыі і выкарыстаць для штучнага апладнення. Існуе і іншы спосаб: перад эякуляцыяй мачавы пузыр ачышчаюць і запаўняюць спецыяльным растворам, які абараняе сперматазоіды ад пашкоджання. Гэта важна, бо звычайная мача можа зніжаць іх рухомасць і жыццяздольнасць.

У 2011 годзе французскія даследчыкі апісалі прымяненне такой методыкі ў васьмі мужчын. У чатырох выпадках атрыманыя сперматазоіды выкарысталі для экстракарпаральнага апладнення. У трох пар атрымалася дасягнуць цяжарнасці, а ў выніку нарадзіліся пяцёра дзяцей.

Калі і гэтыя спосабы не падыходзяць, сперматазоіды можна атрымаць непасрэдна з яечка. Аднак гэта ўжо інвазіўная працэдура, таму да яе звяртаюцца не ва ўсіх выпадках.

Такім чынам, рэтраградная эякуляцыя не заўсёды перашкаджае мужчыну стаць бацькам. Але нават калі пытанне дзяцей не стаіць, парушэнне можа выклікаць моцны псіхалагічны дыскамфорт. Таму пры з'яўленні такіх сімптомаў варта звярнуцца да доктара.

Каментары да артыкула