Połaz

Tolki letam 1945-ha hodu laśničy z susiedniaj vioski, idučy z kasoju na sienažać, zahlanuŭ u bližejšy les — pašukać hryboŭ. I ŭbačyŭ u huščary na halinistym klonie budan z sałamianym dacham, adkul złaziŭ Zachar. Laśničy paznaŭ Zachara i zahadaŭ iści ŭ viosku, choć toj i prasiŭ nie vydavać jaho.

Da vajny mianuški ŭ našaj vioscy davali časta, zvyčajna mužčynam z peŭnymi rysami charataru, hamonki, uzrostavych «pierakosaŭ» u pachodcy. Adnamu dali mianušku «Voŭk», druhomu, užo niemaładomu, toŭścienkamu i rostu nievysokaha, — «Špunt». Chłapcu, jaki mieŭ traŭmu hałavy, atrymanuju ŭ dziacinstvie ad padzieńnia ź piečy, prylapili mianušku «Tarkovanka», bo jon zaikaŭsia i z praciaham vymaŭlaŭ litaru «r». Byŭ u vioscy i nośbit mianuški pa naźvie habrejskaha śviatara — «Rebe» — za ryžyja vałasy i nos z harbinkaj.

A voś Zacharu Maškieviču, cybatamu, z zahnutaj duhoj da šyi śpinaj, dali davoli trapnuju, na dumku viaskovych vastrasłovaŭ, mianušku — «Połaz». Pavodle padabienstva z sannym połazam. A moža, i tamu, što Zachar byŭ čałaviek nieludzimy. Uchilaŭsia ad vuličnych viečarovych mužčynskich pasiadziełak na łaŭkach, za što jaho, viadoma, niedalublivali.

U časy prymusovaj kalektyvizacyi Zachar zastaŭsia adzinym na vioscy adnaasobnikam, na ŭhavory žonki, zamužniaj dački, što žyła pablizu, na pahrozy sielsavieckich aktyvistaŭ adkazvaŭ z chmuraj rašučaściu: «Choć režcie, choć zabicie mianie, a ŭ kałhas nie pajdu. Ziamlu maju zabirajcie, a kania nie addam». Ziamli toj u jaho było hiektary dva. Nia bolej. Adnak praŭlency kałhasu ŭsio ž uvažyli Połaza, vydzieliŭšy za vioskaj, siarod bałota, hrudok caliny, sotak dvaccać. Zachar tam siejaŭ avios — na prakorm kaniu, na jakim jeździŭ u niedalokaje miastečka, dzie ŭładkavaŭsia načnym vartaŭnikom u niejkaj arcieli. Žonku taksama nie puściŭ u kałhas, i jany žyli ź jaho ścipłaha zarobku i aharodu.

Ale kali ŭ 1937 hodzie za adnu noč «čorny voran» źvioz ź vioski traich mužčyn u słuckuju viaźnicu, adkul jany ŭžo nie viarnulisia, to Zachar staraŭsia nie načavać doma, kali ŭ jaho byli vychadnyja dni, — bajaŭsia aryštu. Adnak pahavorvali, što za Połaza zastupiŭsia plamieńnik, jaki pracavaŭ u susiedniaj vioscy ŭ sielsaviecie.

Poźniaj vosieńniu 1941-ha hodu ŭ viosku zavitaŭ na kani z vołaści palicaj u doŭhim sałdackim šyniali z savieckaj vintoŭkaj-dziesiacizaradkaj. Zajšoŭšy ŭ chatu Zachara, zajaviŭ, što naznačaje jaho starastam i z hetaha dnia jon pavinien budzie vykonvać usie rasparadžeńni akruhovaj ułady. Zachar sprabavaŭ admovicca ad takoj abuzy, havaryŭ, što niepiśmienny, paśpieŭ u dziacinstvie zakončyć tolki dźvie klasy, što jamu ŭžo 52 hady spoŭniłasia — pašukaj, maŭlaŭ, maładziejšaha na hetu pasadu. Ale palicaj byŭ niaŭmolnym: budzieš adpiracca — trapiš u turmu jak sabatažnik. I vyjšaŭ.

Niejki čas nia ŭsie ŭ vioscy i viedali, što Zachara naznačyli starastam, bo ŭ adnosinach da viaskoŭcaŭ jon nie prajaŭlaŭ varožaści, nijakich pahroz. Uładžvaŭ, paśla raspadu kałhasu, sprečki pamiž uładalnikami ziamielnych pajoŭ, raznosiŭ vosieńniu pa chatach kvitki na pastaŭku zbožža novaj uładzie. Pry hetym padkreślivaŭ, što za nievykanańnie niemcy mohuć rasstralać. A takoje było ŭ adnoj ź niedalokich viosak, dzie akupanty rasstralali siem siemjaŭ — niepłacielščykaŭ padatkaŭ. Nia moh nia viedać Zachar, chto ź viaskoŭcaŭ zachoŭvaje ŭ tajnikach vintoŭki i patrony, sabranyja imi ŭ lesie i žycie, la darohi pry adstupleńni ŭ pieršyja dni vajny savieckich sałdat. Ale nikoha nia vydaŭ, navat paśla taho, jak partyzany atrymali ad viaskocaŭ pad 20 vintovak, sotniu patronaŭ, navat ručny kulamiot.

Ź viasny 1943-ha hodu partyzany čaściakom nočču naviedvalisia ŭ viosku nievialikimi hrupami, zabirali ŭ sialan adzieńnie, abutak, sała, šukali samahonku. Niechta pakazaŭ im na chatu starasty. Zachara papiaredzili, što kali nia zdaść svaje paŭnamoctvy, to jaho rasstralajuć jak niamieckaha pasłuhača. Daviedaŭšysia pra heta, susied Zachara, jaki trymaŭ suviaź ź lasnymi sałdatami, paraiŭ im vykarystoŭvać starastu ŭ svaich metach: maŭlaŭ, jon moža sabrać pa vioscy dla vas liški adzieńnia, abutku, zbožža. Ale kamandzir hrupy kateharyčna admoviŭsia ad takoj ździełki. I musiŭ Zachar z žonkaj dy małodšaj dačkoj pierabiracca ŭ Słucak, tam jamu dali niejki kutok u starym zapuščanym budynku. U viosku jon pryjaždžaŭ redka, dyj toje ŭ supravadžeńni palicajaŭ, što, viadoma, nastrojvała viaskoŭcaŭ pa-varožamu.

Letam 1944-ha hodu, kali Słuččynu vyzvalili ad niemcaŭ, žonka i dačka Zachara viarnulisia ŭ svaju chatu. Na zapytańni susiedziaŭ, kudy dzieŭsia Zachar, adkazvali koratka: «Jon nam ničoha nie kazaŭ, moža, chutka vierniecca». Bajučysia adkaznaści za svajo «starastoŭstva», Zachar usio ž nie padaŭsia za niamieckimi abozami na zachad, a viarnuŭsia damoŭ i chavaŭsia ŭ padpolli, ab jakim nichto z susiedziaŭ, moža, i nia viedaŭ. Tolki letam 1945-ha hodu laśničy z susiedniaj vioski, idučy z kasoju na sienažać, zahlanuŭ u bližejšy les — pašukać hryboŭ. I ŭbačyŭ u huščary na halinistym klonie budan z sałamianym dacham, adkul złaziŭ… Zachar. Laśničy paznaŭ Zachara i zahadaŭ iści ŭ viosku, choć toj i prasiŭ nie vydavać jaho.

Potym byli słuckaja viaźnica, sud, jaki vynies Zacharu nia nadta surovuju pa tym časie karu — 10 hadoŭ vysyłki na Poŭnač. Viarnuŭsia jon adtul paśla śmierci Stalina i amnistyi starym i jašče bolej «połazavym». Kazali viaskoŭcy, što Zachar u niejkim saŭhasie Piermskaj vobłaści paśviŭ statak, za što jaho i karmili.

Pa viartańni z vysyłki jon žyŭ z zamužniaj małodšaj dačkoj, biaz pensii, jak i jaho žonka. Karmilisia z svajoj siadziby. Kali Zachar pamior, to pravodzili jaho ŭ apošni šlach tolki dočki, unučka i dvoje pažyłych mužčyn, što kapali jamu. Bolej nichto ź viaskoŭcaŭ nie pryjšoŭ. Hetak ža sama jany adpłacili i trom kolišnim «kułakam», jakija paśla vajny, sastarełyja i chvoryja, viarnulisia z-pad Kotłasu ŭ svaju viosku, dzie ad kolišniaha ich žytła nie zastałosia i biervianca. Kali pamierli, to na pachavańnie pryjšło čałaviek piać, ź liku dalokich svajakoŭ, astatnija viaskoŭcy zbajalisia, kab časam ich nie zapadozryli ŭ prychilnaści da «klasavych» elementaŭ, bo jašče doŭha žyŭ u vioscy strach ad 1930-ch hadoŭ.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0