Ranica dla mnohich pačynajecca z baraćby z budzilnikam. Pieršy sihnał — ruka ciahniecca nacisnuć «adkłaści», druhi — jašče raz, i tolki praź niekalki chvilin čałaviek sapraŭdy pračynajecca. Nakolki škodnaja takaja zvyčka?
Kab razabracca ŭ hetym pytańni, žurnalisty The New York Times źviarnulisia da ekśpiertaŭ i praanalizavali navukovyja daśledavańni, pryśviečanyja snu i abudžeńniu.
Pavodle maštabnaha daśledavańnia, u jakim na praciahu paŭhoda z dapamohaj smartfonaŭ adsočvalisia zvyčki snu bolš jak 21 tysiačy darosłych z roznych krain, vyśvietliłasia: u bolš jak pałovie zafiksavanych vypadkaŭ ludzi karystalisia funkcyjaj adkładańnia budzilnika. U siarednim jany rabili heta 2,4 razu pierad tym, jak kančatkova ŭstać.
Navukoŭcy adznačajuć, što da tak zvanaha snu ź pierapynkami asabliva schilnyja «sovy», ludzi, jakija adčuvajuć mocnuju drymotnaść paśla abudžeńnia, a taksama tyja, chto časta pračynajecca ciaham nočy.
Mahčymyja ryzyki
Skieptyki siarod navukoŭcaŭ śćviardžajuć, što takaja zvyčka moža paharšać jakaść adpačynku, u pryvatnaści — skaračać fazu chutkaha snu (REM). Mienavita hety etap ličycca važnym dla zdaroŭja mozhu: jon źviazany z pamiaćciu, apracoŭkaj emocyj i kreatyŭnym myśleńniem.
Hetaja faza čaściej za ŭsio prypadaje na hadziny pierad śvitańniem. Kali vy stavicie budzilnik raniej, čym treba, kab vykraić čas na dadatkovy son, vy pieraryvajecie REM-fazu. Son, jaki idzie paśla hetaha, zvyčajna bolš paviarchoŭny, frahmientarny i nie daje paŭnavartasnaha adnaŭleńnia.
Razam z tym, jak padkreślivajuć nieŭrołahi, dakładnych dokazaŭ taho, što strata niekalkich chvilin REM-snu ranicaj istotna ŭpłyvaje na samaadčuvańnie abo razumovuju pracazdolnaść na praciahu dnia, pakul niama.
Kali zvyčka adkładać budzilnik moža naškodzić
Śpiecyjalisty pieraścierahajuć: realnaja niebiaśpieka ŭźnikaje tady, kali hulnia z budzilnikam parušaje stabilny režym dnia. Kali praz pastajannyja pieranosy sihnału čas vašaha kančatkovaha abudžeńnia vahajecca ŭ miežach 30 chvilin i bolš, unutrany bijałahičny hadzińnik źbivajecca. Jak vynik — uviečary stanovicca ciažej zasnuć, a ranišniaja stomlenaść stanovicca chraničnaj.
Akramia taho, miedyki padkreślivajuć: adkładzieny budzilnik časta vystupaje nie pryčynaj prablem, a ich simptomam. Kali arhanizmu patrabujecca dabirać son drobnymi frahmientami ranicaj, heta sihnał, što načny adpačynak byŭ niajakasnym.
Pryčynaj takoj patałahičnaj mlavaści mohuć być biessań, sindrom niespakojnych noh ci apnoe. Taksama ranišniuju zamarudžanaść časta pravakuje pryjom niekatorych lekaŭ — naprykład, zaspakajalnych, antyhistaminnych srodkaŭ, a taksama preparataŭ, jakija pryznačajucca pry depresii ci epilepsii.
Prablema ŭ tym, što pastajannaje adkładańnie budzilnika moža maskiravać hetyja stany i adkładać zvarot da śpiecyjalista. Kab zrazumieć, ci nie chavajecca za ranišniaj drymotnaściu niešta bolš surjoznaje, śpiecyjalisty rajać chacia b na tydzień stroha naładzić hihijenu snu: kłaścisia i ŭstavać u adzin i toj ža čas, abmiežavać kafiein i ałkahol, nie spać udzień i stvaryć u spalni ŭmovy, jakija spryjajuć paŭnavartasnamu snu — bieź lišniaha śviatła i šumu.
Hałoŭny markier taho, što vy vysypajeciesia, prosty: vy pavinny adčuvać siabie badziorym ranicaj i nie adčuvać mocnaj sanlivaści pamiž 14:00 i 16:00. Kali ž navat pry zachavańni režymu mlavaść nie źnikaje, heta nahoda źviarnucca pa kansultacyju da doktara.
Niečakany bonus
Niahledziačy na krytyku, niekatoryja danyja śviedčać: dla asobnych ludziej adkładańnie budzilnika nie tolki nie škodzić, ale i moža mieć peŭnyja plusy. U nievialikim daśledavańni 2023 hoda było zaŭvažana, što ludzi, jakija zvykła adkładvajuć budzilnik, demanstravali lepšyja kahnityŭnyja pakazčyki adrazu paśla abudžeńnia, čym tyja, chto ŭstavaŭ ź pieršaha sihnału.
Mahčyma, reč u tym, što apošnija chviliny snu prachodziać u bolš lohkaj fazie, što źmianšaje ranišniuju mlavaść i dapamahaje pastupova ŭklučycca ŭ dzień.
Takim čynam, sama pa sabie zvyčka adkładać budzilnik na 10‑20 chvilin nie źjaŭlajecca śmiarotnaj, kali vy vysypajeciesia i prytrymlivajeciesia režymu. Ale kali bieź jaje niemahčyma pračnucca, varta zadumacca, ci sapraŭdy son daje arhanizmu toje, što jamu patrebna.
Kamientary