Što rabić, kali dziciačych knih na biełaruskaj movie nie chapaje? Dośvied maładoj mamy
Architektarka i mastačka Hanna Ščuko stała mamaj 3,5 hoda tamu. U ich z mužam ni razu nie ŭźnikła pytańnie, na jakoj movie vychoŭvać syna Michasia. Viadoma, na biełaruskaj.
Ale tak stałasia, što dzicia raście, a biełaruskamoŭnych dziciačych knižak nie chapaje.
Hanna raskazała, što robić u takoj situacyi sama. Jana spadziajecca, što jaje dośvied dapamoža inšym mamam.
Bukinistyčnyja kramy ŭ dapamohu
«Kali dziciaci spoŭniŭsia hodzik, naturalna, paŭstała pytańnie, što jamu čytać. I pačalisia pošuki biełaruskamoŭnych knižak. Ja imknułasia znajści nie prosta lubyja dziciačyja vydańni, a ź jakasnymi hustoŭnymi ilustracyjami, bo pieršaje, što ŭsprymaje dzicia, — heta vizualny składnik knihi. Adpaviedna, knihi, jakija my čytajem, farmirujuć jaho śvietaŭsprymańnie ad samaha pačatku žyćcia. Strakatyja, jarkija, lapistyja ja admiatała adrazu. Naturalna, dobrych knih akazałasia niašmat, dy i zabiehi pa kramach plonu nie dali».
Vyratavali tady maładuju mamu, jak ni dziŭna, bukinistyčnyja kramy i internet-barachołki.
«Heta cudoŭnaje vyjście. U bukinistyčnych kramach mnie traplalisia knižki, na jakich ja sama rasła kaliści. Heta takaja asałoda — pieradać dziciaci tuju mahiju, jakuju ja dahetul adčuvaju ad starych knih ź dziacinstva! Adnoj ź lubimych u Michasia stała kniha ź sieryi pra znakamitych vučonych «Vynachodnik Edysan». My ź Michasiom daviedalisia, što jość jašče inšyja knižki hetaj sieryi, i, kali sustreniem, abaviazkova dapoŭnim kalekcyju».
Biblijateki — naša ŭsio
Ciapier Michaś cikavicca zbolšaha technikaj, traktarami, mašynami, kosmasam. Hanna ž lubić čytać synu vieršy i kazki roznych narodaŭ.
«Niejak u biblijatecy ŭziała knihu, jakuju šukała vielmi daŭno. Darečy, nie abminajcie svajoj uvahaj biblijateki, tam možna znajści cikavostki, jakich užo daŭno niama ŭ prodažy. Tolki voś knihu treba viartać, ale tak chočacca, kab jana zastałasia ŭ siamiejnaj biblijatecy!
Tady ja prydumała vyjście. Kupiła samy tanny tonki fotaalbom. Knižku adskanavała, razdrukavała na kalarovym pryntary, razrezała i ŭstaviła arkušy ŭ fotaalbom. Atrymałasia amal paŭnavartasnaja kniha, jakaja zaniała svajo pačesnaje miesca na palicy. Kaniečnie, na raspaŭsiud takoje rabić nielha, ale dla ŭłasnaha karystańnia čamu b i nie».
Sprytnaść ruk — i ruskamoŭnyja knihi pieratvarajucca ŭ biełaruskija
«Ciapier vielmi šmat charošych dobrych vieršaŭ i kazak vydajucca sučasnymi rasijskimi vydaviectvami. Časta tam raźmieščany ilustracyi dobraha mastackaha ŭzroŭniu. Mnie adnojčy tak spadabałasia adna kniha, što ja vyrašyła pierakłaści rasijski vierš na biełaruskuju movu, bałazie jość peŭny dośvied składańnia vieršaŭ pa-biełarusku. Paśla zachaciełasia pierakłaści jašče adzin tvor. A potym padumała: čamu b nie pierakłaści hetyja knižki? Ale asobnymi pierakładami nie abmiažuješsia, knihi treba pryładzicca niejak čytać! Kupiła błok klejkaj papiery dla pryntara, drukuju svoj biełaruski varyjant i laplu naŭprost u knihu na miesca aryhinalnaha tekstu abo pobač».
Hanna kaža, što heta taksama nie prostaja praca:
«Pa-pieršaje, treba abrać taki šryft, kab jon byŭ čytelny i pa styli blizki da aryhinalnaha. Kab jon byŭ peŭnaha pamieru i peŭnymi mižradkovymi intervałami, kab źmiaščaŭsia na staroncy pa šyryni i vyšyni. Pa-druhoje, tekst sensava pavinien adpaviadać malunkam, jakija jość na staroncy».
Hanna adznačaje, što bolš za ŭsio niedachop knižak na biełaruskaj movie adčuvajecca ŭ samym pačatku hadavańnia. Patrebnyja knihi na kardonnych staronkach dla samych maleńkich dzietak da 2 hod.
Aviečka Ahata i janot Jahor. Hanna rychtuje da druku ŭłasnuju azbuku
«Dziŭna, što ŭ našych kramach amal niama biełaruskamoŭnych knih na kardonnych staronkach, bo heta ž cudoŭna, kali b małoje dzicia mieła mahčymaść samastojna trymać u rukach i hartać knižku».
I Hanna Ščuko vyrašyła pa-svojmu spravicca z hetaj prablemaj. Jana prydumała i namalavała azbuku «Śviet litar pani Poniuški» tak, jak sama ličyła patrebnym, kab vučyć svajho syna litaram.
Ale kniha atrymałasia nastolki zajmalnaja i niaprostaja, jak mierkavałasia napačatku, što Hanna nie stała abmiažoŭvacca ŭzrostam 0—2 hady i admoviłasia ad afarmleńnia knihi na kardonnych staronkach, što, darečy, jak vyśvietliłasia, davoli doraha kaštuje.
Žančyna vyrašyła, što lepiej vypuścić vialikuju kolkaść asobnikaŭ, kab jak maha bolš dziaciej mahło karystacca azbukaj. Jana navažyłasia samastojna zapuścić kraŭdfandynh, kab sabrać srodki dla vydańnia knihi pa ŭsich praviłach — u ćviordaj vokładcy, z dobrym pieraplotam i jakasna nadrukavanymi ilustracyjami.
Kožny malunak u knizie abjadnoŭvaje pradmiety i piersanažaŭ, jakija pačynajucca na peŭnuju litaru. Da malunkaŭ dałučanyja teksty, dzie «hałoŭnaja» litara i słovy, jakija składajuć siužet, vyłučanyja koleram. U niekatorych słovach padkreśleny nacisk.
«Azbuka pieršapačatkova vyhladała nie zusim tak. U pracesie stvareńnia ja pačała raicca ź siabrami, i niekatoryja ź ich davali vielmi trapnyja parady, jakija ja ŭ vyniku vykarystała. Była zaduma prosta dałučyć da malunka asobnyja słovy, jakija jość na karcincy. A paśla mnie padkazali abjadnać słovy ŭ źviazany tekst, jaki možna čytać, jak mini-historyju da litary. Na litaru A u mianie była aviečka Ahata, a paśla adna maładaja mama spytała ŭ mianie, čamu tolki aviečka maje imia. Tak źjavilisia dzik Daniła, joh SiamJon, janot Jahor i inšyja viasiołyja piersanažy, jakija razam ź imiem nabyli svoj charaktar».
U pačatku knihi — uvieś biełaruski ałfavit. Razam ź dziciom možna vyvučać litary pa paradku, šukać ulubionyja piersanažy i karystacca ałfavitam jak źmiestam knihi.
«Vielmi šmat času pajšło na rasfarboŭku i taksama na pošuki idei, jakim čynam rasfarbavać hatovyja čorna-biełyja karcinki. Štości malavałasia ad ruki — kontury tuššu i fon akvarellu, a potym usio złučałasia i rasfarboŭvałasia na kampjutary. Za toj praciahły čas, pakul ja stvarała svaju knihu, u Biełarusi ŭžo vyjšła try novyja cudoŭnyja azbuki — pieravydańnie azbuki «Viasioły vulej» Ryhora Baradulina, letniaja i ptušynaja azbuki. Heta i stymulavała pracavać chutčej i adnačasova krychu zasmučała. Ale, jak skazaŭ muž, azbuk šmat nie byvaje. Sapraŭdy, hetyja azbuki vielmi svojeasablivyja, pryhožyja, nie padobnyja adna na adnu i ŭ toj ža čas jany pra adno i toje ž — pra biełaruskuju movu i našuju luboŭ da jaje».
Top dziciačych knih ad Hanny Ščuko
Niekatoryja z hetych knih užo nie znajści ŭ prodažy, ale možna ŭziać u biblijatecy.
0—1 hod
Lubyja knihi ź jakasnymi, zrazumiełymi ilustracyjami, pažadana na ćviordych staronkach. Mova knih nie takaja važnaja, bo zvyčajna źmiest dosyć prosty dla pierakładu «z arkuša»:
«Krumkač kaža nielha»
1—2 hady
Knihi z adnoj karotkaj historyjaj i vialikaj kolkaściu ilustracyj:
«Lasnaja tryvoha»
«Byk i vaŭki»
Vieršy+kazki:
«Čytanka dla maleńkich»
«Čytanka 2»
Dla hulańnia-napiavańnia:
«A pa siencach chodzić Baj»
«Dzie ty, Kupała, načavała»
Encykłapiedyja:
«Čuju, baču, havaru»
Vieršyki:
«Leŭ śmiajecca»
«Źviary ŭ tramvai»
2—3 hady
Biełaruskija narodnyja kazki
«Kazki vandroŭnika»
«Ptušynaja azbuka»
«Letniaja azbuka»
Sieryja knih pra Petsana i Findusa
Sieryja knih pra Mamu Mu
«Kaladnaja kaša»
«Dźvie aviečki»
«Sumny sup»
«Kazki staroha Adamkova»
Vieršy:
«Siabryna»
«Natatki tatki»
«Vienieryn čaravičak»
«Załaty pieŭnik»
«Padarunak ad Dzieda Moroza»
3—7 hadoŭ
«Azbuka Viasioły vulej»
«U bary žyvuć siabry»
Knihi pra Mumi-trolaŭ
«Pryhody Čypaliny»
«Piter Pen»
«Maleńki prync»
«Skroź lusterka, i što tam ubačyła Alisa»
«Pi-pi Daŭhaja Pančocha»
«Mały i Karłsan»
«Vita Biełaja Kreska»
«Łahodny cmok»
«Śniežny čałaviek u Miensku»
«Siem ružaŭ»
«Kot Šprot i tajamnica atrakcyjonaŭ»
-
Žurnalistka «Sputnika» źviartajecca da Łukašenki: jaje syn pastupiŭ u Vyšejšuju škołu ekanomiki ŭ Maskvie, a doma na jaho zaviali kryminałku
-
Były supracoŭnik «Bietery» zapisaŭ vialikaje videa pra heta anłajn-kazino. Ciapier u jaho prablemy ź milicyjaj
-
U Minsku raźvitalisia z paetam Uładzimiram Karyznam, aŭtaram słoŭ da ciapierašniaha dziaržaŭnaha himna Biełarusi
Ciapier čytajuć
«Śvińni zarochkali. Biez vady daŭno nie siadzieli, ja b im adklučyŭ». Azaronak abrynuŭsia na žycharoŭ rajona Lebiadziny30
Kamientary